II SA/Rz 59/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na pismo Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej [...] z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie prawa do pobierania stypendium na kierunkach zamawianych - postanawia - odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na pismo Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej [...] w przedmiocie prawa do pobierania stypendium na kierunkach zamawianych B. M. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania. Wskazała na trudną sytuację materialną. Na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) sprecyzowała swoje żądanie zaznaczając, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Podniosła, że do tej pory jedynym jej dochodem były stypendium rektora oraz stypendium zamawiane, do których jednak straciła prawo. Dlatego też w chwili obecnej wraz z również studiującą (w [...]) siostrą pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ojciec choruje przewlekle, z czym związane są duże koszty leczenia. Także siostra choruje, z tym że obecnie nastąpiła przerwa w jej leczeniu. Jedyny majątek rodziny to dom o powierzchni 140 m.kw. Natomiast dochody to wynagrodzenia za pracę rodziców w kwotach: 1900 i 2400 zł. Po stronie wydatków skarżąca wskazała na następujące pozycje: 615 zł – kredyt, 200 zł – lekarstwa, 300 zł – dojazdy rodziców do pracy, 1500 zł – utrzymanie rodziców i domu, 1600 zł – utrzymanie skarżącej i jej siostry na studiach (wyżywienie i mieszkanie). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: B. M. domaga się przyznania całkowitego prawa pomocy, na które w myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." składa się tak zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przesłankę jego przyznania ustawodawca zawarł w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który stanowi, że taki zakres prawa pomocy odnosi się do sytuacji, gdy strona nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast uzyskanie częściowego wsparcia od Państwa (które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata – art. 245 § 3 P.p.s.a.) dotyczy sytuacji niemożności poniesienia przez stronę pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W obydwu powołanych wyżej przepisach tj. art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. ustawodawca przesądził, że ciężar wykazania wymienionych w nich przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Regulacja ta pozostaje w ścisłym związku z obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą, że to strony tego postępowania ponoszą jego koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Oznacza to, że to wnioskujący o przedmiotowe wsparcie winien przedstawić pełne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej, materialnej i dochodowej, w oparciu o które rozstrzyga się w kwestii zasadności jego żądania. Przy czym żądanie to może być uwzględnione, zwłaszcza jeśli dotyczy najszerszego, przewidzianego przez ustawodawcę wsparcia, tylko w wyjątkowych sytuacjach. Do takich orzecznictwo sądowe zalicza pozostawanie bezrobotnym, bez prawa do zasiłku, bycie pozbawionym - z uwagi na okoliczności życiowe - środków do życia bądź posiadanie tych środków w bardzo ograniczonej ilości tj. wystarczającej na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych [tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 27.05.2008 r. II GZ 112/08, publ.: www.nsa.gov.pl]. Mając to wszystko na uwadze stwierdzono brak potrzeby udzielenia skarżącej żądanej przez nią pomocy. Jak bowiem wynika ze złożonego przez nią wniosku, wszystkie podstawowe potrzeby tj. w zakresie żywienia, leczenia czy utrzymania mieszkania są w przypadku strony i jej rodziny zaspokojone. Rodzinę stać również na spłatę kredytu. Tymczasem w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zaciągnięty kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z 22.02.2012 r. II OZ 81/12, publ.:www.nsa.gov.pl). Odnosi się to zwłaszcza do sytuacji, gdy nie jest on związany z zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych, a na tego rodzaju okoliczność skarżąca nie wskazała Należy mieć także na uwadze, że w sytuacji, gdy sąd uwzględni złożoną skargę, skarżącemu należy się od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.). Jeśli zaś chodzi o udział profesjonalnego zastępcy prawnego, to nie jest on wymagany na tym etapie postępowania przez regulacje ustawy procesowej (P.p.s.a.). Poza tym, w świetle art. 6 P.p.s.a., sąd obowiązany jest udzielać stronie występującej w sprawie bez adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, jak także pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. To zatem strona, gdy uzna reprezentację przez profesjonalnego zastępcę prawnego za konieczną, winna w pierwszej kolejności ograniczyć swoje codzienne wydatki do niezbędnego minimum celem wygospodarowania środków na wynagrodzenia dla pełnomocnika. Wobec zatem tego, że zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związane z poniesieniem kosztów niniejszego postępowania, a tym bardziej niemożność poniesienia jakichkolwiek tego rodzaju kosztów, nie zostało przez wnioskodawczynię wykazane, należało odmówić uwzględnienia jej żądania w jakimkolwiek zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.