II SA/Rz 656/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi J. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 20 lutego 2015 r. J. M. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym ciotką – J. M. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego argumentując, że zgodnie z uregulowaniami art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wyłącznie osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, tj. krewnym w linii prostej oraz rodzeństwu. J. M. jest wprawdzie opiekunem prawnym J. M., jednakże nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem J. M., a zatem brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości stanowisko organu I instancji. Skarżący nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do J. M., a zatem nie posiada on żadnego prawnego obowiązku, a w konsekwencji także uprawnień, związanych z opieką nad nią. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: I. art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa równości i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom opiekującym się krewnymi, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny; II. art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej; III. art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.", poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, co powoduje, że trąca gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcają się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają oni obowiązku alimentacyjnego, ale dla których są jedynymi członkami rodziny i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Zdaniem skarżącego koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osoba wymagającą stałej pielęgnacji oraz niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia, co zostało ugruntowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jako w pełni niezasadna podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności wypada podnieść, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżonej do WSA decyzji administracyjnej jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J. M. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114, ze zm.; zwana dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w swym ust. 1 stanowi, że : świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podmioty uprawnione do świadczenia określa również art. 17 ust. 1a, który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (np. spokrewnionym w drugim stopniu), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują w swym orzecznictwie, iż uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczeń rodzinnych, o którą ubiegał się skarżący. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm., zwana dalej K.r.o.). Stosownie do art. 128 K.r.io. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z powyższego przepisu wynika jednoznaczny wniosek, że obowiązek alimentacji nie ciąży na krewnych w linii bocznej. Pokrewieństwo w linii bocznej zachodzi w szczególności pomiędzy ciotką i jej siostrzeńcem lub bratankiem. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Organy administracji ustaliły ponad wszelką wątpliwość, iż opiekę nad J. M. sprawuje skarżący J. M. Wykazano, że J. M. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Kluczowe znaczenie odgrywa zaś niekwestionowana przez strony okoliczność braku więzi alimentacji między wnioskodawcą a osobą wymagającą opieki. J. M. potwierdza, że J. M. jest jego ciotką. Skarżący nie będąc spokrewniony ze swą podopieczną w linii prostej, nie jest też zobowiązany wobec niej do dostarczania środków utrzymania na zasadach przewidzianych dla obowiązku alimentacji. Z pokrewieństwa w linii bocznej, zgodnie z przytoczonym wyżej przepisami K.r.io., nie wynika obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest podstawową przesłanką warunkujących przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28.12.2010 r., II SA/Ol 1010/10, Wspólnota 2011/4/28, wyrok WSA w Opolu z dnia 3.08.2010 r., II SA/Op 345/10, nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich – obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec podopiecznej J. M. – skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy. WSA podziela w całości stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 2149/11 (LEX nr 1404101), że w sytuacji, gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, to sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawodawczego, polegającego na nieobjęciu zapisami aktu normatywnego innych osób, tym bardziej jeżeli obowiązek wydania konkretnego aktu normatywnego nie wynikał z norm konstytucyjnych. Z tej przyczyny argumentacja skarżącego nie mogła zyskać akceptacji WSA. Sąd nie będąc związany granicami skargi, nie dostrzegł takich naruszeń prawa, które nakazywałyby uchylenie lub stwierdzenie nieważności przedmiotu skargi. Organy pomocy społecznej wykazały bowiem, że ich działania były zgodne z przepisami prawa materialnego i procesowego, przez co nie mogły one zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Przedstawione motywy obligowały WSA do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.