II SA/Rz 668/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi E. W. i W. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] a także postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] oraz postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących E. W. i W. W. solidarnie kwotę 250 zł /słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego E. W. kwotę 257 zł /słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Przedmiotem wspólnej skargi W.W. i E.W. (dalej zwanych także skarżącymi lub inwestorami) jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego, którą wydano w następującym stanie sprawy; W związku z pisemną interwencją M.G. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: PINB) w [...] przeprowadził kontrolę legalności robót budowlanych wykonanych przy budynku mieszkalnym na działce nr 916 w [...]. W piśmie z dnia 6 lutego 2012 r. organ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie wykonania robót budowlanych polegających na przebudowie dachu nad wejściem, wykonaniu ścianek osłonowych przy wejściu oraz przebudowie wejścia do schowka podziemnego. Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. wstrzymał prowadzenie robót budowlanych przy ww. budynku i nałożył na W.W. i E.W. obowiązek przedstawienia oceny technicznej o prawidłowości dotychczas wykonanych robót. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nakazał zaś inwestorom wykonanie robót budowlanych zgodnie z zaleceniami ekspertyzy. Niemniej, WINB w [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. z urzędu stwierdził nieważność postanowienia PINB w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Natomiast decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. WINB w [...] uchylił decyzję PINB w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpatrując sprawę ponownie PINB w [...] postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., na podstawie art. 48 ust. 2 i ust. 3 ustawy - Prawo budowlane, nałożył na inwestorów obowiązek przedłożenia szczegółowo określonych dokumentów, a po ich otrzymaniu postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. ustalił opłatę legalizacyjną za rozbudowanie budynku mieszkalnego w kwocie 50 000,00 zł. Zażalenie na to postanowienie zostało wniesione z uchybieniem terminu, a prośby o jego przywrócenie nie uwzględniono. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 700/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na postanowienie WINB w [...] z dnia [...] maja 2013 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie PINB w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Z powodu nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], PINB w [...] nakazał inwestorom rozbiórkę rozbudowanej części budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce nr ewid. 916 w [...] wykonanej bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Z ustaleń faktycznych organu I instancji wynika, że inwestorzy rozbudowali rzeczony budynek w 2009 r., przy czym część robót wykonano na podstawie dokonanego zgłoszenia z dnia 30 kwietnia 2009 r. o zamiarze wykonania remontu budynku polegającego na wymianie pokrycia dachowego z płyt azbestowych na blachę trapezową. Następnie wykonali dodatkowe roboty budowlane przy tym obiekcie, stanowiące przedmiot prowadzonego postępowania. Po wykonaniu tych dodatkowych robót, które polegały na przebudowie dachu nad wejściem, wykonaniu ściany od strony wschodniej i zachodniej o długości około 1,78 m oraz przebudowie wejścia do schowka podziemnego, powstała weranda o wymiarach 1,78 x 11,55 m stanowiąca jedną całość z budynkiem. Uległa wobec tego zmianie powierzchnia zabudowy budynku i jego kubatura. W świetle takich ustaleń wdrożono procedurę legalizacyjną określoną w art. 48 Prawa budowlanego i po otrzymaniu niezbędnych dokumentów ustalono opłatę legalizacyjną, która nie została uiszczona. W tym stanie rzeczy orzeczono rozbiórkę, stosownie do art. 49 ust. 3 i art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. W odwołaniu od powyższej decyzji inwestorzy zarzucili naruszenie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego poprzez błędne zastosowanie, jako że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczy się postępowanie w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Błędnie ustalono również stan faktyczny sprawy poprzez niezgromadzenie niezbędnego materiału dowodowego i nieuwzględnienie słusznego interesu odwołujących się z uwagi na ich trudną sytuację materialną. Nie stać ich bowiem na uiszczenie opłaty legalizacyjnej i pokrycie koszów związanych z rozbiórką, która skutkować będzie pozbawieniem ich dachu nad głową. Nie uwzględniono dokonanego zgłoszenia wymiany pokrycia dachowego oraz faktu, że pracownicy biura projektów nie udzielili im informacji o obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, za co nie mogą ponosić odpowiedzialności. Opisaną na wstępie decyzją WINB w [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekając do co istoty nakazał W. i E.W. rozbiórkę rozbudowanej części budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce nr ewid. 916 w [...], tj. część obiektu o wymiarach 4,26 m x 1,77 m od strony południowo-zachodniej wraz z dachem nad tą częścią oraz część obiektu o wymiarach 2,99 m x 1,87 m od strony południowo-wschodniej wraz z dachem nad tą częścią i wykonanym pod nią częściowym podpiwniczeniem (wejściem do schowka podziemnego). W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy, tyle że konieczne było zreformowanie podjętego rozstrzygnięcia poprzez jego konkretyzację. Z akt sprawy wynika, że na działce nr ewid. 916 od strony południowej budynku mieszkalnego (od strony działki nr ewid. 917) istniał ganek o wymiarach ok. 1,8 m x 3,8 m. Po wykonaniu dodatkowych robót, które polegały na przebudowie dachu nad wejściem, wykonaniu ścian od strony wschodniej i zachodniej o długości ok. 1,78 m i częściowo południowej budynku oraz przebudowie wejścia do schowka podziemnego, powstała część budynku mieszkalnego (weranda) o wymiarach 1,78 m x 11,55 m stanowiąca całość z przedmiotowym budynkiem. Według rzutu parteru znajdującego się w przedłożonym projekcie budowlanym rozbudowy budynku obiekt ten został rozbudowany o część o wymiarach 4,26 m (1,46 m + 2,80 m) x 1,77 m od strony południowo-zachodniej oraz o część o wymiarach 2,99 m x 1,87 m (0,52 m + 1,40 m + 1,07 m) od strony południowo-wschodniej. W ramach przebudowy wejścia do schowka podziemnego pod rozbudowaną częścią o wymiarach 2,99 x 1,87 m wykonano dodatkowe podpiwniczenie z wejściem od strony wschodniej. W wyniku przebudowy dachu nad budynkiem mieszkalnym poszerzono połać dachową na całej długości budynku od strony południowej, która obejmuje rozbudowane części. W ten sposób uległa zmianie powierzchnia zabudowy i kubatura budynku, co oznacza, że doszło do rozbudowy istniejącego obiektu, na co - w myśl art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego, należało uzyskać pozwolenie na budowę, którego inwestorzy nie posiadali. Konieczne zatem stało się przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego, a jednym z jego warunków jest konieczność uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Konsekwencją niewywiązania się z tego obowiązku jest nakazanie rozbiórki. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodzili się inwestorzy, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego poprzez błędne zastosowanie, ponieważ przedstawiono w toku postępowania wszystkie niezbędne do legalizacji dokumenty, z których wynikało, że w przypadku rozbiórki rozbudowanej części budynku zgodnie z treścią decyzji naraziliby się na konieczność całkowitej rozbiórki domu, a nie stać ich na uiszczenie opłaty legalizacyjnej, 2) art. 7, 77, 78, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu skarżących oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Skarżący podkreślili, że w obecnym stanie majątkowym nie stać ich na uiszczenie opłaty legalizacyjnej i pokrycie koszów związanych z rozbiórką, która skutkować będzie pozbawieniem ich dachu nad głową. Przywrócenie stanu poprzedniego wymagałoby rozebrania całego dachu i stworzenia nowej konstrukcji, ponieważ przy rozbudowie istniejące "tragarze" (pisownia oryginalna) ucięto poza ściany, na których położone były stare krokwie. Wymagałoby to także zdjęcia całego ocieplenia stropu i przeprojektowania instalacji elektrycznej. Wobec niemożliwości "wydłużenia" "tragarzy" nie można przywrócić stanu poprzedniego, a z kolei skrócenie krokwi wymagałoby rozbiórki ganku. Nie uwzględniono w toku postępowania zgłoszenia zamiaru wymiany poszycia dachu, faktu, że pracownicy biura projektów nie udzielili im informacji o obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, za co nie mogą ponosić odpowiedzialności, oraz że w wyniku zakwestionowanych robót nie powstała żadna część mieszkalna budynku. Organy nie odczekały także do zakończenia sprawy w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej przez NSA. Na rozprawie dodatkowo skarżący zarzucili błędne podanie wymiarów przeznaczonej do rozbiórki części budynku. W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] kończąca wdrożone postępowanie legalizacyjne, którego przedmiotem były roboty budowlane, w wyniku których w 2009 r. przebudowano i rozbudowano budynek mieszkalny na działce ewidencyjnej nr 916 w [...]. Jak ustaliły organy, podczas tych robót przebudowano dach nad wejściem, wykonano ścianki osłonowe od strony wschodniej i zachodniej tak, że powstała weranda a także przebudowano wejście do schowka podziemnego. Wobec nieuiszczenia przez skarżących inwestorów opłaty legalizacyjnej w wysokości 50 000 zł ustalonej postanowieniem PINB z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...] organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nakazał skarżącym rozbiórkę rozbudowanej części budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce ew. nr 916 w [...], wykonanej bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Organ II instancji zreformował powyższą decyzję w ten sposób, że po uchyleniu zaskarżonej decyzji PINB w całości, nakazał rozbiórkę rozbudowanej części budynku mieszkalnego w postaci części obiektu o wymiarach 4,26 m x 1,77 m od strony południowo – zachodniej wraz z dachem nad tą częścią oraz część obiektu o wymiarach 2,99 m x 1,87 m od strony południowo – wschodniej wraz z dachem nad tą częścią i wykonanym pod nią częściowym podpiwniczeniem (wejściem do schowka podziemnego). Podstawę prawną w/w decyzji stanowiły przepisy art. 48 ust. 1 w zw. z art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 z późn. zm. – określanej dalej jako P.b.). Organy przyjęły, że wykonany zakres robót stanowi samowolną rozbudowę budynku mieszkalnego, do której zastosowanie mają przepisy art. 48 ust. 1 P.b. a nie art. 50 – 51 tej ustawy. W ocenie Sądu takie stanowisko zostało przyjęte przedwcześnie w tym sensie, że bez dogłębnego wyjaśnienia sprawy, aczkolwiek w istocie dopiero niektóre okoliczności podniesione w skardze mogły wzbudzić wątpliwości w tym zakresie. W ocenie Sądu nie wyjaśniono dokładnie zakresu robót samowolnie wykonanych. Umknęło uwadze organów, że po wykonaniu robót wcześniej zabudowana symetrycznie dwuspadowo południowa część połaci dachowej została – jak się wydaje – nie tylko poszerzona, ale też zmianie mógł ulec kąt nachylenia tej połaci w stosunku do podłoża. W skardze językiem potocznym opisane zostały także zastosowane podczas robót rozwiązania dotyczące przeróbek belek nośnych (zwanych przez skarżących "tragarzami" – pisownia oryginalna). Skarżący podkreślają, iż wykonanie rozbiórki zgodnie z decyzją wiązałoby się z koniecznością rozbiórki całego dachu, wymianą belek nośnych, usunięciem krokwi i innymi pracami. Podnoszone okoliczności mogą wskazywać na to, że dokonanie rozbiórki zgodnie z ostateczną decyzją nie spowoduje przywrócenia stanu poprzedniego w tym sensie, że po rozbiórce pozostanie budynek mieszkalny spełniający wszystkie kryteria. Konieczne bowiem może być wykonanie innych dodatkowych robót mających na celu doprowadzenie tego budynku do stanu, w którym będzie mógł być uznany za taki budynek (np. rozebranie południowej części połaci dachowej i wykonanie od nowa tej części pod kątem analogicznym jak część północna). Ze znajdującego się w aktach projektu budowlanego sporządzonego przez inż. B.P. – (np. k. 35 – przekrój A – A 1:100) wynika, że rozbiórka części budynku opisanej w decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] doprowadzi do sytuacji, że pozostały po rozbiórce obiekt bez wykonania dodatkowych robót (w zależności od sytuacji) nie będzie posiadał wszystkich cech budynku mieszkalnego (albo brakować będzie części ściany frontowej albo konieczna będzie dalsza rozbiórka części dachu, którego pokrycie zostało wymienione w oparciu o zgłoszenie). Kwestie te nie zostały przez organy dostatecznie wyjaśnione. Jak podkreślił NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1927/06 (LEX nr 510755) w orzecznictwie dotyczącym dopuszczalności orzekania nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego na podstawie art.48 Prawa budowlanego, od samego początku obowiązywania tej ustawy zwracano uwagę, że w przypadku rozbudowy istniejącego budynku w ten sposób, że "dobudowa" stanowi integralną część budynku dotychczasowego i połączona jest z nim na trwale, a rozbiórka tej "dobudowy" nie jest możliwa bez rozbiórki całego obiektu lub przynajmniej jego znacznej części, brak jest podstaw do zastosowania restrykcyjnej normy art.48 Prawa budowlanego; jest to inny przypadek, o jakim mowa w art.50 ust.1 Prawa budowlanego, umożliwiający uruchomienie trybu postępowania na podstawie art.51 Prawa budowlanego (tak NSA w wyroku z dnia 8.12.2000r., sygn. IV SA 2624/98 zamieszczony w: Prawo budowlane pod red. A. Glinieckiego str. 296, poz. 82 ). Z kolei w wyroku NSA z dnia 12.12.1996 r. sygn. II SA/Wr 236/96 (OSP 1997/11 poz. 202) stwierdzono, że na podstawie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. 1994 r. Nr 89 poz. 414 z późn. zm.) organ nadzoru urbanistyczno-budowlanego nie może orzekać o nakazaniu rozbiórki części budynku, wybudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę, jeżeli budowa dobudowanej części została podjęta po częściowej rozbiórce budynku i połączona z nim trwale w taki sposób, że ewentualna jej rozbiórka wymagałaby jednocześnie doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego. Wskazywano też, że przepis art.48 Prawa budowlanego ma charakter restytucyjny, a nie represyjny (karzący z nawiązką ponad to, co zostało wybudowane z naruszeniem prawa), istotą jego jest przywrócenie obiektu do stanu poprzedniego. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawiała konstrukcja art.51 P.b. Podkreślano, że działania organów nadzoru budowlanego muszą być proporcjonalne i adekwatne do stwierdzonego naruszenia prawa (zob. wyrok NSA z 17.04.2000r., sygn. IV SA 394/98 z aprobującą glosą R. Dziwińskiego – OSP 2001, nr 7-8, poz.107). Wskazana linia orzecznictwa zasługuje w pełni na aprobatę i kontynuację, jeśli się dodatkowo weźmie pod uwagę aktualne brzmienie przepisu art.48 Prawa budowlanego, który od dnia 11 lipca 2003r. utracił charakter bezwzględnie restytucyjny, skoro - po spełnieniu określonych warunków - dopuszcza legalizację popełnionej samowoli. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. kwestii podnoszonych w skardze a związanych z przebudową i rozbudową dachu, w tym z zastosowaniem konkretnych rozwiązań konstrukcyjnych dotyczących belek nośnych – w jaki sposób ewentualna rozbiórka może wpłynąć na substancję budynku jako takiego. W świetle wyżej zaprezentowanych poglądów orzecznictwa, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości, konieczne jest wyjaśnienie tych kwestii, które przecież przesądzą o tym czy postępowanie legalizacyjne w tym przypadku ma być prowadzone w oparciu o art. 48 – 49 P.b. czy też 50 – 51 P.b. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze okoliczności te nie wynikają w sposób oczywisty ze zgromadzonych w sprawie dokumentów. Niezbędne jest w tym zakresie minimum wiedzy fachowej, której Sąd nie posiada. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić wypada, że stan majątkowy osób obowiązanych do rozbiórki według stanu prawnego obowiązującego w chwili wydania decyzji nie miał żadnego znaczenia. Kwestie te będą mogły jednak być wzięte pod uwagę w razie złożenia w odpowiednim terminie stosownego wniosku po ustaleniu ewentualnej opłaty legalizacyjnej, a to wobec brzmienia art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 443) i brzmienia art. 49c P.b. dodanego w/w nowelą. Jeśli zaś chodzi o wymiary oznaczonej do rozbiórki części obiektu to są one zgodne z danymi z projektu budowlanego sporządzonego przez inż. B.P. z lutego 2013 r. (rzut parteru). Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję organu I instancji, a także postanowienia PINB z dnia [...] kwietnia 2013 r. i z dnia [...] października 2012 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organy dokładnie wyjaśnią jaki zakres robót został wykonany samowolnie przez inwestorów, w szczególności przy dachu i jego konstrukcji nośnej (bo pozostały zakres jest bezsporny i jasny). Ustalą zgodnie z regułami z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. czy ewentualna rozbiórka w określonym zakresie nie doprowadzi do sytuacji, w której jej wykonanie może zagrażać substancji budynku lub jego części, bądź będzie się wiązać z koniecznością wykonania innych robót, bez których budynek mieszkalny przestanie spełniać swoją funkcję. W zależności od dokonanych w powyższym zakresie ustaleń przeprowadzą postępowanie w oparciu o odpowiednie przepisy Prawa budowlanego (art. 48 – 49 P.b.), mając przy tym na uwadze wyżej wyrażone stanowisko Sądu. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na zasądzone koszty składają się: część wpisu uiszczona przez skarżących (pkt II) oraz koszty zastępstwa procesowego poniesione przez E.W., tj. wynagrodzenie adwokata według stawki określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2008 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa.