II SA/Rz 677/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M.K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W ustawowym terminie, działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie przez niego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 4 kwietnia 2016 r. W dniu 13 kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął sprzeciw skarżącego od ww. postanowienia, nadany w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w dniu 11 kwietnia 2016 r. W sprzeciwie wskazano, że rodzina skarżącego zaspokaja swoje podstawowe potrzeby jednak poziom osiąganych dochodów nie jest wysoki. Oznacza to, że jakakolwiek nieprzewidziana sytuacja, jak chociażby pogorszenie stanu zdrowia rodziców, może spowodować znaczne pogorszenie się sytuacji majątkowej skarżącego. Wyjaśniono, że wiek i stan zdrowia rodziców oraz praca skarżącego nie pozwalają na uprawianie nieruchomości rolnej o wielkości 1, 5 ha, a zatem nie może ona stanowić źródła dodatkowych zysków. Oznacza to, że rzeczywista sytuacja skarżącego oraz jego rodziców nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ich rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. i w takim brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie ficzycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Wykładnia powyższego unormowania, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej, w taki sposób, aby możliwa była ocena zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów sądowych. Wyjątkiem od zasady, określonej w art. 199 P.p.s.a. jest określona w rozdziale 3 instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, w piśmie skarżącego z dnia z 20 czerwca 2015 r., które wg oświadczenia z dnia 14 marca 2016 r. nadal zachowuje aktualność oraz w piśmie z dnia 14 marca 2016 r. ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami. Rodzice skarżącego są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha oraz drewnianego domu o powierzchni 100 m ². Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę skarżącego wynoszące 1286 zł miesięcznie, emerytura matki w wysokości 700 zł oraz emerytura ojca w wysokości 1600 zł, co daje łączną kwotę dochodu 3586 zł. Na wydatki przedstawione przez stronę składają się kwoty 1500 zł – żywność, 68 zł - woda, 41 zł – gaz, 53 zł - nieczystości, 327 zł - prąd, 500 zł - leki, środki czystości, odzież, 100 zł - utrzymanie samochodu, 250 zł - opał oraz 40 zł – telefon. Łączna kwota miesięcznych wydatków wynosi zatem 2879 zł. Skarżący spłaca ponadto zadłużenie alimentacyjne (obecnie zaległość ta wynosi 2600 zł), przy czym z wynagrodzenia za luty 2016 r. potrącona mu została kwota 800 zł z tego tytułu. Skarżący, na wezwanie Sądu wskazał, że wydatki na utrzymanie należącego do rodziców samochodu wynoszą także 100 zł, a nieruchomość rodziców nie jest uprawiana i nie przynosi dochodów. Uwzględnienie wydatku związanego z utrzymaniem samochodu rodziców (jakkolwiek do końca nie zostało sprecyzowane czy wydatki te wynoszą po 100 zł na każdy z 2 samochodów czy dotyczą tylko jednego z nich) oraz potrącenia dokonanego na poczet zadłużenia alimentacyjnego daje łączną kwotę wydatków w wysokości 3789 zł. Z porównania powyższych wielkości wynika nadwyżka wydatków nad dochodami, wynosząca do 200 zł. Występowanie takiej nadwyżki poddaje w wątpliwość prawdziwość oświadczenia strony co do wysokości posiadanych dochodów. Nie sposób pominąć, że skarżący obecnie działa przez zawodowego pełnomocnika (adwokata), który sporządził w jego imieniu skargę kasacyjną. Skarżący musiał zatem dysponować odpowiednimi środkami pieniężnymi na pokrycie tego wydatku. Należy także mieć na względzie, że rodzice wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha, jednak nie czynią z niej żadnego dochodowego użytku. Nie stoi temu na przeszkodzie okoliczność podjęcia pracy przez skarżącego, skoro nieruchomość tę można wydzierżawić lub uzyskiwać z tytułu dysponowania nią dopłat bezpośrednich. Ponadto należy mieć na uwadze i tą okoliczność, że deklarowane wydatki na żywność w rodzinie skarżącego są stosunkowo wysokie, co uzasadnia tezę, że nawet niewielkie oszczędności w tym zakresie pozwoliłyby na zgromadzenie środków z przeznaczeniem na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł. Dodać należy, że skarżący ma zaspokojone nie tylko podstawowe potrzeby, a dochody jego rodziny pozwalają na zaspokojenie potrzeb, które do podstawowych nie należą, takich jak wydatki związane utrzymaniem 2 samochodów. Te wszystkie względy zdecydowały o odmowie przyznania stronie żądanego przez nią prawa pomocy wobec niewykazania przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jest to tym bardziej uzasadnione, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., odmówiono częściowego zwolnienia M.K. od kosztów sądowych.