II SA/Rz 693/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2013 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. (uwaga Sądu winno być [...] czerwca 2013 r.), nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: SKO) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzję z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania A. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. D., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm. - zwana dalej w skrócie u.ś.r.) oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. zwana dalej w skrócie k.p.a.). Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. A. D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. D. Po jego rozpoznaniu, wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] odmówiono przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką. W uzasadnieniu wskazano, że J. D. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazano, że niepełnosprawność datuje się od 2011 r., a orzeczenie wydaje się do dnia [...] czerwca 2014 r. Organ podał, że wnioskodawczyni miała już przyznane świadczenie pielęgnacyjne na córkę na okres od [...] stycznia 2012 r. do [...] marca 2013 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednak, że mąż wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni fizycznej 2,6620 ha, w tym powierzchni przeliczeniowej 0,3575 ha. Z tego tytułu wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu w KRUS. Przed wypadkiem córki pracowała wraz z mężem w gospodarstwie rolnym. Z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego otrzymują dopłaty ze środków Unii Europejskiej. Organ wskazał, że w okolicznościach sprawy, na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowania opieki nad córką. Odwołanie od tej decyzji złożyła A. D. uznając ją za krzywdzącą. Nie zgodziła się z twierdzeniem, że posiadanie gospodarstwa rolnego zabrania jej sprawować całodobową opiekę nad córką. Gospodarstwo jej mąż otrzymał od rodziców i on w nim pracuje. Do dnia wypadku córki pomagała mu w pracach. Od dnia kiedy córka uległa wypadkowi, nie pracuje w gospodarstwie rolnym, sprawuje nad nią całodobową opiekę. Mąż opłaca jedynie składki na ubezpieczenie. W jej ocenie spełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. Wskazała, że ze środków Unii Europejskiej otrzymują dopłatę w wysokości 1 800 zł w skali roku. Z tych środków mąż opłaca składki. Końcowo zwróciła uwagę na kosztowną rehabilitację i leczenie córki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2013 r. (winno być [...] czerwca 2013 r.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, cytując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., SKO podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium podało, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka dla której nie można przyznać wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego a mianowicie nie brak rezygnacji z zatrudnienia. Organ wskazał, że A. D. nadal jest ubezpieczona jako rolnik w KRUS (na wniosek) a rodzina utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym i otrzymuje dopłaty ze środków unijnych z tego tytułu. Kolegium nie uznało twierdzeń wnioskodawczyni, że nie jest rolnikiem. Powyższe zaś świadczy, że nie przysługuje jej prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką. Nie spełnia ona podstawowej przesłanki do uzyskania świadczenia o które się ubiega tj. rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia, wskazanej w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. W dalszej części SKO zwróciło uwagę na rozbieżności judykatury odnośnie możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Wątpliwości te przesądziła Uchwała Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. akt I OPS 5/12, zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. W ocenie Kolegium, mimo zmiany z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec brzmienia jej art. 17, uchwała ta pozostała w pełni aktualna. Organ wskazał, że w przypadku osób mających status rolnika nie można przyjąć, że nastąpiła rezygnacja z aktywności zawodowej. Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zarobkowej uprawianą dla celów zarobkowych. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i brak jest potrzeby dokonywania oceny czy wielkość gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła A. D. wskazując, że jest nieludzka, krzywdząca a przepisy na podstawie których została wydana są niezgodne z Konstytucją, łamią prawa człowieka i obywatela oraz zasadę równości wobec prawa. Jest dla niej niezrozumiałe dlaczego osoba pracująca w gospodarstwie nie może zrezygnować z pracy w nim, by zająć się opieką nad osobą niepełnosprawną. Wskazała, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom, jest zgodne z Konstytucją. W jej ocenie organy dyskryminują osoby będące rolnikami, które rezygnują z pracy w gospodarstwie by podjąć opiekę nad osobą niepełnosprawną. Podała, że po wypadku jej córka jest osobą niepełnosprawną, wymaga całodobowej opieki, współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji. Ma ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, wymaga całodobowej opieki a każde "najmniejsze przeoczenie bólu" u córki może zagrażać jej życiu. Dlatego też ona nie ma możliwości pomagania mężowi w prowadzeniu gospodarstwa. Za niesprawiedliwą i krzywdzącą, sprzeczną z Konstytucją i dyskryminującą rolników uznała uchwałę NSA, na którą powołują się organy obu instancji. W dalszej kolejności, przy piśmie z dnia 3 lipca 2013 r. oraz 7 października 2013 r. skarżąca nadesłała do Sądu, pisma skierowane do niej z Biura Rzecznika Praw Dziecka, Biura Rzecznika Praw obywatelskich oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, w których wskazano na odmienną niż dokonana przez organy obu instancji, interpretację art. 17 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podało, że zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] czerwca 2013 r. a widniejąca na niej data [...] maja 2013 r. stanowi błąd pisarski. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do treści art t § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. 153, poz. 1269 ze zm./, sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jato zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /t.j. Dz. U. z 2012 r. , poz. 270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie, bezspornym między stronami jest, że skarżąca, w dniu [...] kwietnia 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad córką – J. D., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Bezspornym również w sprawie jest, że skarżąca, razem z mężem, prowadzą gospodarstwo rolne i od 1 stycznia 2004 r. podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. Przesłanki uprawniające do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wymienione zostały w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. w 2004 Nr 139, poz. 992 ze zm./, a który to przepis został powołany jako podstawa materialnoprawna zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stosownie do treści w/w uregulowania, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Warunkiem zaś przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie pracy lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przez określenie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", stosownie do definicji zawartej w art. 3 pkt 22 tej ustawy, rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ma zatem orzekający w sprawie organ rację, że tak sformułowany przepis oznacza, że praca w rodzinnym gospodarstwie rolnym nie została zrównana z żadną, wymienioną tym przepisem aktywnością zawodową, a z której rezygnacja uprawnia do otrzymania szczególnego świadczenia jakim jest świadczenie pielęgnacyjne. Za takim rozumieniem wyżej przywołanego uregulowania wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12 przyjmując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych /ONSAiWSA 2013/3/40/. W uzasadnieniu tej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny naprowadził, że pod pojęciem prowadzenia gospodarstwa rolnego należy rozumieć stałą i osobistą działalność, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim, jak i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż jest organizatorem własnej pracy. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego, rodzaj upraw pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, ale pracy takiej nie podejmuje z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Z takim stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przyjętą argumentacją nie pozostaje w sprzeczności zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie — odmawiające skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak sama skarżąca naprowadziła, że sprawując opiekę nad córką nie jest w stanie pomagać mężowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego to jednak również podniosła, że mąż w kwietniu 2013 r. był zmuszony do wyjazdu do pracy dorywczej. Skoro więc skarżąca z mężem sami prowadzą gospodarstwo rolne i nie korzystają z pomocy osób trzecich to w gospodarstwie tym możliwa jest taka organizacja pracy pozwalająca również na sprawowanie opieki nad niesprawną córką. Zauważyć w tym miejscu należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej utraconych dochodów oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne l rentowe. W rozpoznawanej sprawie, zakończonej wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia żaden z w/w elementów nie występuje - skarżąca objęta jest społecznym ubezpieczeniem rolników, prowadząc z mężem czynnie gospodarstwo rolne, w tym również korzystając z płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Odnosząc się do zarzutu skarżącej w zakresie "niesprawiedliwości" przyjętej w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2011 r. I OPS 5/12 wskazać należy, że na mocy art. 187 § 1, jak i art. 269 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno uchwały NSA podjęte w konkretnej sprawie, jak i uchwały abstrakcyjne posiadają moc ogólnie wiążącą /tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A, Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 634/. Oznacza to więc, że stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować, Z przyczyn wyżej naprowadzonych, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa znajdując uzasadnienie w przywołanych przepisach, a organ prowadząc postępowanie nie naruszył norm prawa procesowego, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/ orzekł jak w sentencji.