II SA/Rz 708/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] (sprostowaną następnie postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r.), Starosta, po rozpoznaniu wniosku W. M., odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 135/8 w D. obręb 3 odpowiadająca wywłaszczonym 96 m2 z dawnej parceli gruntowej ł.kat.560/4 objętej lwh 767 gm. kat. D. W podstawie prawnej organ powołał art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W uzasadnieniu wskazał, iż objęta wnioskiem nieruchomość dotyczy części p.gr. l.kat. 560/4 o pow. 96 m2 z całości 2569 m2 objętej Lwh 767, będącej własnością W. M. i pozostająca w użytkowaniu A. M. i A. M. - co wynika z aktu notarialnego z dnia [...].09.1968 r. Powyższa działka orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...].05.1969 r. znak: [...] została wywłaszczona bez odszkodowania, stosownie do przepisów obowiązującej w dacie jego wydania ustawy z dnia 13.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94/. Celem wywłaszczenia było poszerzenie państwowej drogi relacji [...]. Aktualnie wywłaszczona część nieruchomości weszła w skład działki ewidencyjnej nr 135/8 położonej w D. obr. nr 3, stanowiącej część drogi wojewódzkiej nr [...] relacji [...]. W ocenie organu żądanie wnioskodawcy jest bezzasadne, bowiem aktualnie objęta żądaniem działka stanowi część drogi publicznej i jako taka nie podlega zwrotowi. Ponadto organ uznał, iż cel wywłaszczenia, jakim było poszerzenie drogi, został zrealizowany, poprzez zapewnienie drodze odpowiednich parametrów, stosownie do obowiązujących przepisów. Pozyskany poza koroną drogi teren wykorzystano jako pas zieleni izolacyjnej od ulicy. Dodatkowo teren ten został wyłączony spod zabudowy, co zwiększyło stan bezpieczeństwa użytkowników drogi, stanowi ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem oraz ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby. Starosta podniósł nadto, iż alternatywny wniosek J. M. - pełnomocnika wnioskodawcy o przyznanie odszkodowania w sytuacji gdy niemożliwy będzie zwrot nieruchomości w naturze, został przekazany do odrębnego rozpoznania. Powyższą decyzję zakwestionował W. M. - zastępowany przez pełnomocnika J. M., zarzucając naruszenia art. 113 § 1 i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie i niezgodne z prawem sprostowanie decyzji oraz naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu i niesłuszne uznanie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Pełnomocnik odwołującego podkreślił, iż aktualnie funkcję drogi państwowej pełni obwodnica miasta D. - przebiegająca w innym miejscu. Powołując się na wyrok NSA w Warszawie o/z w Rzeszowie z dnia 15.11.2002 r., sygn. SA/Rz 1759/00 wskazał, iż stanowisko o zrealizowaniu celu wywłaszczenia jest błędne. Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania, obecnie porośnięta jest leszczyną, nasadzoną przez pełnomocnika wnioskodawcy, co jednoznacznie wskazuje, iż teren ten nie został wykorzystany na poszerzenie drogi. W powyższym wyroku stwierdzono, iż wydzielenie pasa gruntu i zasadzenie go drzewkami nie jest równoznaczne z poszerzeniem drogi państwowej [...], a ponadto celem wywłaszczenia było poszerzenie drogi państwowej a nie wojewódzkiej. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] Wojewoda, w oparciu o art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia w całości podtrzymał ustalenia i stanowisko organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania tj. do J. M. - pełnomocnika W. M., organ wskazał, iż z całokształtu decyzji wynika, iż podmiotem postępowania jest W. M. - jako były właściciel i wnioskodawca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zatem wskazanie w treści rozstrzygnięcia decyzji J. M. zamiast W. M., było wynikiem błędu pisarskiego, który został sprostowany postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., a nie skierowaniem decyzji do niewłaściwego podmiotu. Nadto zarzuty dotyczące sprostowania błędu pisarskiego w trybie art. 113 § 1 k.p.a. winny zostać podniesione w zażaleniu na postanowienie Starosty Dębickiego o sprostowaniu omyłki, o możliwości złożenia zażalenia strona została prawidłowo pouczona. Za niezasadny uznano także zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda wskazał, iż powyższe przepisy regulują sprawę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Dodatkowo art. 216 ww. ustawy poszerza stosowanie przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości m. in. w stosunku do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64). Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż wywłaszczona część p.g. 1. kat. 560/4 o pow. 96 m2 obecnie wchodzi w skład działki ewid. nr 135/8 położonej w D. obr. nr 3 i stanowi część drogi wojewódzkiej nr [....] relacji [...], która, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15.12.1998 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (Dz. U. Nr 160, poz. 1071), została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Wojewoda, powołując się na definicję drogi zawartą w art. 4 pkt 2 ustawy o drogach publicznych z dnia 21.03.1985 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115) oraz art. 2a ust. 1 cyt. ustawy wskazał, że własność dróg publicznych od 1 stycznia 1999 r. należy wyłącznie do Skarbu Państwa (w przypadku dróg krajowych) lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego (w przypadku dróg wojewódzkich, powiatowych, gminnych). Zatem z art. 2a ww. ustawy wynika zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów, niż wskazane w tym przepisie. Stąd aktualnie brak jest możliwości zwrotu na rzecz wnioskodawcy wywłaszczonej nieruchomości - stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr 135/8. Ustosunkowując się do zarzutu odwołującego co do realizowania na nieruchomości innego przedsięwzięcia niż wskazanego jako cel wywłaszczenia, organ, z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniósł, iż wykładnia art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uwzględniając ograniczenie obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, prowadzi do wniosku, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nawet jeśli nieruchomość objęta żądaniem okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (lub umowie sprzedaży) lub też cel ten nie został zrealizowany, lecz w czasie orzekania o jej zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Nadto, co ustalił Starosta, cel wywłaszczenia tj. poszerzenie drogi, został zrealizowany przez zapewnienie drodze relacji [...] odpowiednich parametrów wymaganych prawem, a pozyskany teren, poza koroną drogi został wykorzystany jako pas zieleni izolacyjnej od ulicy. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył W. M. i wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz postanowienia dotyczącego sprostowania i zawnioskował o zwrot kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie oraz naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu nieruchomości i uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W dalszej części skarżący podniósł te same co w odwołaniu argumenty, a dotyczące skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie i bezprawnego sprostowania treści decyzji. Zarzucił, iż Wojewoda winien uchylić decyzję organu I instancji, a nie przekazywać akta sprawy celem dokonania sprostowania. Takie działanie Wojewody pozbawione było podstawy prawnej i przedłużyło termin załatwienia sprawy. W. M., podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu, raz jeszcze podkreślił, iż cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany, a sporna nieruchomość nie weszła w skład drogi publicznej, zatem nie podlega ograniczeniu co do zwrotu wynikającemu z art. 2a ustawy o drogach publicznych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. W sprawie tej bezspornym jest, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1969 r. znak: [...], stosownie do przepisów obowiązującej w dacie jego wydania ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Celem wywłaszczenia było poszerzenie drogi państwowej [...]. Niesporne jest również, że tak określony cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bowiem w 1981 r. zmieniony został przebieg drogi państwowej relacji [...]. Na nieruchomości obejmującej również wywłaszczoną działkę zrealizowano natomiast drogę relacji [...], która w 1999 r. zyskała status drogi wojewódzkiej nr [...]. Z ustaleń organu wynika, że teren odpowiadający wywłaszczonej nieruchomości stanowi pas drogowy obejmujący skarpę i rów przydrożny, porośnięty trawą, drzewami i krzewami, w tym nasadzonymi przez pełnomocnika skarżącego – J. M. Spełnia on funkcję pasa zieleni izolacyjnej chroniącej przed zawiewaniem i zaśnieżaniem drogi, a także ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem i zanieczyszczeniem powietrza. Za podstawę możliwości orzekania o zwrocie przedmiotowej nieruchomości organy przyjęły art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm.), który stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III(dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1969 r. jako podstawę wywłaszczenia m. in. części p.gr. 560/4 nie wskazano art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wymieniając inne jej przepisy (art. 1, 3, 7, 8, 21, 22, 28, 30 i 31). Sąd podziela jednak pogląd przyjęty przez WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r., II SA/Bd 877/08 (nie publ.), że uprawnienie zawarte w art. 136 ust. 3 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało przyznane byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy do "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części". Odnosi się więc ono do wszystkich wywłaszczonych nieruchomości, także w oparciu o przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a warunkiem zastosowania przepisów o zwrocie jest stwierdzenie, że miało miejsce wywłaszczenie, czyli władcze odjęcie prawa własności, tak jak w rozpatrywanej sprawie, gdzie w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1969 r.. orzeka się o "wywłaszczeniu nieruchomości". Dodatkowo tylko, z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy jej rozdziału 6 działu III mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w nim unormowań, w tym m. in. na mocy umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie tejże nieruchomości lub jej części za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Może to nastąpić wyłącznie w dwóch przypadkach: 1) kiedy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo 2) kiedy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany, o czym stanowi art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy. W rozpatrywanej sprawie niewątpliwie przesłanki te zachodzą, nawet gdyby przyjąć, że budowa drogi wojewódzkiej relacji [...] mieści się w szeroko rozumianym celu wywłaszczenia, jednakże słusznie stwierdzają organy, że zwrot nieruchomości jest niemożliwy. Stosownie do ireści art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy lej ustawy, w tym także dotyczące zwrotu nieruchomości, nie mogą naruszać innych ustawy w zakresie gospodarki nieruchomościami. Określony w tym przepisie katalog ustaw ma charakter otwarty i przykładowo wymienia akty prawne (o czym przesądza zwrot “w szczególności"). Przyjąć zatem należy, że do ustaw szczególnych za licza się również ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19. poz. 115 ze zm). W jej art. 2a w skazano, iż drogi krajow e stanów ią własność Skarbu Państwa (ust. 1). drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2). Natomiast stosownie do art. 4 pkt 2 drogę stanowi budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz, instalacjami, stanowiąca całość techniczno-użytkową przeznaczona do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym. Regulacja zawarta w art. 2a ustawy o drogach publicznych wyklucza zatem możliwość zwrotu nieruchomości osobie fizycznej, skoro wynika z niej zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów aniżeli Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego też nawet jeśli wywłaszczona nieruchomość lub jej część objęta żądaniem zwrotu okazałaby się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, lecz stanowi w dacie orzekania drogę publiczną lub jej część w rozumieniu ustawy o drogach publicznych, nie podlega zwrotowi jej byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Pogląd taki został zaprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, m. in. w wyroku wyrok NSA z dnia 29.05.2003 r., sygn. akt II SA/Gd 1206/2001, ONSA 2004/2 poz. 72) oraz w powoływanym wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 7.01.2009 r., sygn. akt II SA/Bd 877/08, a także w wyroku WSA w Warszawie z 20.11.2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1165/07 (wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl.), a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go podziela. W ocenie Sądu wobec takich ustaleń organ zasadnie odmówił zwrotu części działki nr ewid. 135/8 położonej w D. Z akt sprawy wynika natomiast, że alternatywny wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie odszkodowania, w sytuacji gdy niemożliwy będzie zwrot nieruchomości w naturze, przekazany został do odrębnego rozpoznania. Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skarżącego naruszenia art. 113 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie. Z całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości złożył W. M., zaś J. M.występował w charakterze jego pełnomocnika. Wskazanie zatem w treści rozstrzygnięcia organu I instancji, jako podmiotu – J. M. było wynikiem błędu pisarskiego, który następnie został sprostowany postanowieniem Starosty z dnia [...] marca 2010 r. W ocenie Sądu wadliwe oznaczenie strony (błędne wpisanie imienia strony) jest możliwe do sprostowania jako oczywista omyłka pisarska o jakiej mowa w art. 113 § 1 k.p.a. Należy odróżnić sytuację, gdy błędnie ustalono osobę, o której prawach i obowiązkach rozstrzyga określony indywidualny akt administracyjny od sytuacji gdy wadliwość sprowadza się do wpisania imienia lub nazwiska strony w błędnym brzmieniu. W tym wypadku adresat ustalony jest prawidłowo, a jedynie niewłaściwie "oznaczony" - inaczej "nazwany" - (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.03.2010r., sygn. akt III SA/Wa 1708/09- niepubl.) Tut. Sąd w pełni podziela ogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 14.11.2003 r., sygn. I SA 1463/03, System orzecznictwa Lex nr 158425, iż błędne oznaczenie strony- adresata postanowienia może polegać na mylnym podaniu brzmienia jego imienia i nazwiska lub mylnym podaniu tylko imienia lub mylnym podaniu tylko nazwiska. Taki błąd jest możliwy do sprostowania, jako oczywista omyłka pisarska, w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. Zatem mając na uwadze powyższe tut. Sąd uznał, iż organ prawidłowo dokonał sprostowania imienia strony, a tym samym nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, co spełniałoby przesłankę do stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Sad wskazuje również, ze powoływany przez skarżącego wyrok NSA O/Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2002 r., sygn. akt SA/Rz 1759/00, choc dotyczący sprawy zwrotu działki sąsiedniej w stosunku do działki skarżącego, został wydany w nieco innym stanie faktycznym i w innej sprawie, a w związku z tym Sąd przy orzekaniu w niniejszej sprawie nie jest nim związany. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i działając w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.