II SA/Rz 710/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia decyzji postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. J. M. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi, powołując się na aktualną sytuację materialną i wskazując na brak możliwości jego uiszczenia, zwrócił się o zwolnienie od tej opłaty. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF jako zakres dochodzonego prawa pomocy wskazał zwolnienie od kosztów sądowych. Wg zawartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz 2 córkami (20 i 26 lat). Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 200 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,5 ha, zaś jedyne źródło dochodów stanowi pobierana przez skarżącego renta w wysokości ok. 590 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na uniemożliwiający podjęcie pracy zły stan swojego zdrowia (z wyliczeniem dotykających go schorzeń), bezrobocie żony oraz utrzymywanie studiującej w systemie dziennym 20-letniej córki. Wskazał, że aby podołać najbardziej podstawowym wydatkom na utrzymanie, wraz z członkami rodziny korzysta z finansowej pomocy matki (ok. 200 – 300 zł miesięcznie), która z uwagi na wiek (89 lat) i stan zdrowia sama wymaga stałej opieki i leczenia. Sporadycznie, kiedy nawet to nie wystarcza na opłacenie bieżących rachunków i niezbędnych wydatków, pomocy finansowej udzielają im inni członkowie rodziny, na zasadzie jej zwrotu w przyszłości po poprawie sytuacji. Jako załączniki skarżący przedstawił kserokopie odcinka przekazu pocztowego pobieranej renty, karty informacyjnej leczenia szpitalnego za okres 30 czerwca – 3 lipca 2015 r. oraz kserokopie zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy za okres od 1 grudnia 2014 r. Ponieważ powyższe informacje nie dawały możliwości dokonania wiarygodnej i kompleksowej oceny sytuacji finansowej skarżącego (m.in. z uwagi na brak kwotowego wyszczególnienia ponoszonych wydatków, wątpliwości co do adekwatności wykazanych dochodów względem niezbędnych kosztów utrzymania 4 osób), został wezwany do: a) wyjaśnienia, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wiązałoby się jednorazowe poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, b) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem ponoszonych opłat), leczenie /zakup leków, edukację studiującej córki A. oraz inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe, c) wskazania statusu zawodowego córki M., d) wskazania miejsca zamieszkania matki W. M., z której finansowego wsparcia korzysta (jeżeli pokrywa się ono z jego miejscem zamieszkania, należało wyjaśnić, dlaczego z uwagi na podeszły wiek oraz związaną ze stanem zdrowia konieczność sprawowania nad nią stałej opieki nie została ujęta jako osoba wspólnie gospodarująca oraz wskazać sposób rozliczania wydatków związanych z utrzymaniem domu), e) wskazania osób z których pomocy finansowej korzysta oraz wysokości zobowiązań z tego tytułu, f) wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów lub innych korzyści (z uwzględnieniem dopłat do produkcji rolnej), g) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych oraz średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, h) wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, i) przedłożenia, za okres 3 miesięcy, wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone wnioskodawcy 9 września 2015 r., lecz mimo zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień terminu przypadał 16 września 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, ciężar dowodu powyższej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, która powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13). J. M. z wymogu tego się nie wywiązał. Wprawdzie wstępna ocena jego wniosku z uwagi na niskie deklarowane dochody i związane z tym trudności finansowe co do zasady mogłaby przemawiać za uznaniem jego zasadności, jednak równocześnie nasuwała poważne wątpliwości, czy dane wykazane we wniosku PPF są zupełne i odpowiadają rzeczywistości. Wynikało to przede wszystkim z sygnalizowanej już powyżej nieadekwatności wykazanych miesięcznych dochodów w łącznej kwocie ok. 890 zł (obejmujących rentę skarżącego i 300 zł pomocy od jego matki) do przybliżonych, przeciętnych koszów niezbędnego utrzymania 4 osób, zwłaszcza jeżeli oprócz typowych potrzeb życiowych (żywność, opłaty za tzw. media) wziąć pod uwagę chociażby niewielkie wydatki związane z leczeniem skarżącego i edukacją jego studiującej córki (dojazdy, zakup pomocy naukowych itp.). Oznaczałoby to średnie miesięczne dochody na osobę w wysokości ok. 220 zł, co nawet przy założeniu że posiadana nieruchomość rolna pozwala w pewnym stopniu zminimalizować wydatki na zakup żywności, wydaje się praktycznie niemożliwe. Wątpliwości z tym związanych nie usuwało ogólnikowe oświadczenie skarżącego o doraźnym (w razie potrzeby) korzystaniu z finansowej pomocy innych członków rodziny (bez bliższego oznaczenia kogo, z jaką częstotliwością i w jakich kwotach), co w podanych okolicznościach de facto musiałoby oznaczać stałe i do tego stosunkowo znaczące wsparcie. W tych warunkach niezbędne stało się wyjaśnienie wszystkich istotnych aspektów bieżącego funkcjonowania skarżącego i jego rodziny (wysokości i źródeł uzyskiwanych dochodów, rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, posiadanych składników majątkowych i sposobu ich wykorzystania, liczby i statusu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), co znalazło odzwierciedlenie w skierowanym do niego wezwaniu (miało ono oparcie w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Brak ustosunkowania się przez wnioskodawcę do tego wezwania nie pozwala na obiektywne stwierdzenie, że spełnia on ustawową przesłankę do wyłączenia względem niego obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) i przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują - z uwagi na brak możliwości ich interpretowania na korzyść osoby wnioskującej - podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.