II SA/Rz 734/08

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie referendarz sądowy Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi wyżej wymienionego i innych, na decyzję Wojewody, z dnia [...] lipca 2008r., nr [...], wydaną w sprawie scalenia gruntów we wsi P., - postanawia – 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2) odmówić ustanowienia adwokata. W dniu 18 grudnia 2008 r. K. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienia adwokata. Wniosek ten złożono do sprawy o sygn. akt II SA/Rz 734/08, dotyczącej skargi na decyzję Wojewody wydanej w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów. Sprawa o sygn. II SA/Rz 734/08 nie została zakończona przed WSA w Rzeszowie. W aktualnej sytuacji procesowej, w jakiej znajduje się wnioskujący, koszty sądowe obejmują wpis sądowy w kwocie 200 zł. Oprócz tej kwoty strona może zostać w przyszłości zobowiązana do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku WSA. Sytuacja majątkowa i rodzinna strony skarżącej została opisana w druku urzędowym PPF oraz w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2009 r. (karta akt sądowych nr 391). Z treści złożonych przez K. B. oświadczeń i dokumentów wynika, że wnioskodawca jest osobą starszą, liczy 71 lat. Głównym źródłem utrzymania K.B. jest emerytura w wysokości 940 zł. netto. Z tej kwoty potrącane są alimenty w wysokości 260 zł. Stały wydatek stanowi kwota przeznaczana przez skarżącego na zakup lekarstw oraz na wizyty lekarskie. Skarżący nie może ciężko pracować w rolnictwie z uwagi na przebytą chorobę. W skład wspólnego gospodarstwa domowego nie wchodzi małżonka skarżącego – J. B.. Skarżący nie jest w stanie podać wysokości wynagrodzenia netto swej małżonki. Małżonkowie są w stanie separacji faktycznej. Po odjęciu wydatków na zakup lekarstw, elektryczności, opału na zimę, wnioskodawcy pozostaje do dyspozycji 180 zł. Kwotę tą strona może przeznaczyć jedynie na zakup środków czystości, ubrań oraz żywności. Wnioskodawca oświadczył, iż dysponuje nieruchomością rolną o pow. 6 ha. Strona prowadzi działalność rolniczą jedynie na pow. 3,5 ha, z której nie osiąga żadnych zysków. W roku 2008 r. wnioskodawca otrzymał z tytułu posiadania gruntów rolnych dopłatę w kwocie 2’000 zł. Należy dodać, iż K. B. przesłał z naruszeniem wyznaczonego przez referendarz sądowego terminu dodatkowe wyjaśnienia i informacje. Naruszenie terminu sądowego nie spowodowało jednak ujemnych dla strony konsekwencji, albowiem termin do dokonania czynności procesowej został przywrócony przez referendarza sądowego na mocy odrębnego postanowienia. Stwierdzono, co następuje: K. B. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze względu na tak zakreślone granice wniosku, strona zobowiązana jest udowodnić, że poniesienie kosztów postępowania sądowego (tj. opłat sądowych i wydatków sądowych), jest niemożliwie z powodu braku jakichkolwiek środków zdatnych do pokrycia kosztów postępowania. Według art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe jeżeli strona wykaże, że nie dysponuje jakimkolwiek środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stanowi najszerszą pomoc, jaką państwo może udzielić podmiotom uczestniczącym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dlatego sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskujących o prawo pomocy powinna zostać ustalona ze szczególną wnikliwością. Budżet państwa nie może być w sposób nieuzasadniony pozbawiany należnych mu dochodów. Należy podkreślić w tym miejscy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia takiej sytuacji majątkowej, która uniemożliwia choćby częściowe uczestniczenie w kosztach finansowych postępowania sądowego. Udowodnienie, o którym mowa, obejmuje nie tylko dowody z dokumentów znajdujących w się w aktach sądowych i administracyjnych sprawy, ale także dokumenty oraz dodatkowe wyjaśnienia nadsyłane przez stronę w ramach uzupełnienia twierdzeń zawartych we wniosku. Opisana przez stronę sytuacja majątkowa i rodzinna K. B. nie przekonuje do postawionej w jego wniosku tezy o braku jakichkolwiek możliwości pokrycia wiążących się z procesem kosztów postępowania sądowego, czyli opłat i wydatków sądowych oraz wynagrodzenia adwokackiego. K. B. jest w stanie z własnych środków ustanowić adwokata z wyboru. Natomiast pokrycie kosztów sądowych spowodowałoby uszczerbek na poziomie koniecznego utrzymania strony wnioskującej. O częściowo pozytywnym dla K. B. rozstrzygnięciu procesowego żądania decyduje wysokość jego dochodów oraz poziom wydatków koniecznych. Nie ulega wątpliwości, iż wysokość wydatków koniecznych oscyluje wokół kwoty dochodów z emerytury. Stronie na jej niezbędne potrzeby życiowe (tj. produkty żywnościowe, ubrania) pozostaje skromna kwota 180 zł, która przy obecnym poziomie cen może wystarczyć wyłącznie na niektóre z potrzeb podstawowych. Na pozytywną dla K. B. ocenę jego wniosku wpływa też oświadczenie strony o przebytej chorobie oraz związanych z tą chorobą wydatkach na zakup potrzebnych lekarstw i opiekę lekarską. Zwolnienie od kosztów sądowych w pełnej ich wysokości będzie stanowić wystarczającą ochronę utrzymania koniecznego wnioskodawcy. O niespełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym decydują następujące argumenty: wnioskodawca dysponuje nieruchomością rolną o znacznej, jak na standardy województwa [...], powierzchni. K. B. oświadczył, iż nie uzyskuje z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego żadnych wymiernych zysków. To twierdzenie nie można uznać za prawdopodobne w świetle reguł logiki i doświadczenia życiowego. Trudno przyjąć, aby strona godziła się na utrzymywanie nieruchomości o pow. 6ha, która przynosiłaby straty. K. B. nie rozporządził należącymi do niego działkami poprzez sprzedaż, dzierżawę lub najem, co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że gospodarstwo rolne przynosi mu pewne pożytki. Jeżeliby opisane powyżej nieruchomości nie przedstawiały żadnej wartości, to K. B. prawdopodobnie nie wnosiłby skargi na decyzję Wojewody w sprawie scalania gruntów. Dla rozstrzygnięcia wniosku istotnym jest też fakt istnienia związku małżeńskiego z udziałem K. B.. Wnioskodawca twierdzi, iż pomiędzy nim a małżonką J. B. od kilku lat trwa stan separacji faktycznej. Stan separacji pomiędzy współmałżonkami nie może wpłynąć na pozytywne dla strony rozstrzygnięcie rozpoznawanego żądania. W świetle utrwalonego w orzecznictwie NSA poglądu, obraz rzeczywistych możliwości płatniczych osoby fizycznej to także dochody i majątek osób zobowiązanych względem niej do dostarczania środków utrzymania (postanowienie NSA z dnia 15 maja 2008 r., sygn. II FZ 146/08, niepubl.). Na obowiązek alimentacyjny jako okoliczność istotną dla oceny wniosku o prawo pomocy zwrócił uwagę NSA w postanowieniu z dnia 26 maja 2008 r., sygn. I FZ 210/08, niepubl. Natomiast w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. I FZ 578/06, niepubl., podkreślono, iż obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Nie ma przy tym znaczenia czy pomiędzy małżonkami istnieje stan separacji faktycznej, gdyż stan separacji nie znosi obowiązku alimentacyjnego. Współmałżonek powinien wywiązać się ze swoich ustawowych obowiązków i udzielić wsparcia finansowego przy pokrywaniu kosztów procesu. Także ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalania małżonków z wynikającego z art. 23 k.r.io. obowiązku wzajemnego wspierania się (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. I GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r., nr 1, poz. 8, postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. I FZ 460/08, niepubl.). Adaptując te poglądy NSA do realiów niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż J. B. będzie względem skarżącego zobowiązana do dostarczania mu środków utrzymania, jeżeli skarżący w wyniku poniesienia kosztów wynagrodzenia adwokackiego poniósłby uszczerbek na poziomie swego utrzymania koniecznego. Prawdopodobieństwo poniesienia tego uszczerbku jest znikome, gdyż strona może część wynagrodzenia, jakie adwokaci zwykli pobierać za czynności zastępstwa prawnego, pokryć w przyszłości dzięki otrzymywanym dopłatom do gruntów rolnych. Z przedstawionych powyżej powodów orzeczono o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz o odmowie ustanowienia adwokata z urzędu w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Niniejsze postanowienie utraci moc, jeżeli strona zdecyduje się wnieść od niego sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego.