II SA/Rz 736/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk WSA Krystyna Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A. S.A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A SA, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] o stwierdzającą u A. G. chorobę zawodową – obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem – wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.). W motywach decyzji organ, powołując się na definicję choroby zawodowej, wskazał, że A. G. był narażony na hałas w trakcie świadczenia pracy, a medyczne jednostki orzecznicze stwierdziły u niego istnienie schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych. Analiza materiału dowodowego w sprawie pozwoliła przyjąć zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a narażeniem na hałas, konsekwencja którego jest uznanie choroby za chorobę zawodową. Na skutek skargi A SA, w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 28 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 844/07 uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2007 r., wskazując na zaistnienie przesłanki do wznowienia postępowania – naruszenie zasady udziału strony w postępowaniu. Sąd wskazał, że B. w J., której pracownikiem był A. G., nie doręczono decyzji organu II instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...], utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2007 r. stwierdzającą u A. G. chorobę zawodową – obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem. Za podstawę prawną przyjął art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że w okresie swojej pracy zawodowej w latach 1971 – 2005 A. G. narażony był na działanie hałasu pracując na stanowiskach mechanika, spawacza elektrycznego, dłutowacza urządzeń pneumatycznych, brygadzisty dłutowacza, brygadzisty wykańczalni, mistrza wykańczalni, zaostrzacza końców i operatora urządzeń do wykańczania wyrobów profilowanych. W wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. orzeczeniu lekarskim z [...].01.2007 r. stwierdzono u A. G. obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym. W konsekwencji tego rozpoznania Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. stwierdził u A. G. chorobę zawodową – wymienioną w poz. 21 załącznika do cyt rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W ocenie organu odwoławczego decyzja ta jest prawidłowa, a podnoszone w odwołaniu A S.A. okoliczności, że w pewnych okresach zatrudnienia narażenie na hałas mieściło się w prawem dopuszczonych granicach nie zmienia faktu, że w trakcie świadczenia pracy A. G. był narażony na czynnik szkodliwy - hałas. Ta okoliczność oraz wystąpienie schorzenia zgodnego z wykazem chorób zawodowych, a także stwierdzona przez jednostkę medyczną zależność między objawami choroby a narażeniem zawodowym stanowią 3 niezbędne przesłanki dla uznania schorzenia za chorobę zawodową. Wszystkie 3 wystąpiły w rozpatrywanej sprawie, a wydane przez biegłych lekarzy orzeczenie odpowiada wymogom cyt. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jest spójne, logiczne, konsekwentne i należycie uzasadnione, brak jest zatem podstaw do jego zakwestionowania. W odniesieniu do zawartego w odwołaniu wniosku o skierowanie A. G. na specjalistyczne badania do Instytutu Medycyny Pracy organ wyjaśnił, że zgodnie z § 7 cyt. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, tylko pracownik jest podmiotem upoważnionym do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie jego ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Również i tę decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A SA, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Skarżąca spółka wskazuje na zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. – brak podpisu osoby upoważnionej do wydania decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie norm postępowania administracyjnego (art. 107 § 1 k.p.a.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), podnosząc, iż zgodnie z tymi przepisami chorobę można uznać za zawodową w przypadku bezspornego lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzenia, ż została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W spornej sprawie organy nie wykazały, że tylko warunki pracy były przyczyną powstania choroby zawodowej. Ponadto nie wzięto też pod uwagę, że pracodawca stosował środki zabezpieczające pracownika (ochronniki słuchu), które w sposób istotny zmniejszyły działanie czynnika szkodliwego, jakim jest hałas. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, z przyczyn, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty skargi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację, zgodnie z którą dla przyjęcia choroby zawodowej słuchu nie jest konieczne, aby hałas przekraczał dopuszczalne normy. Jedynym warunkiem jest, aby istniał on w okresie zatrudnienia. Podobnie nie ma znaczenia stosowanie ochronników słuchu, skoro o stwierdzeniu choroby zawodowej decydują: narażenie na hałas (niekoniecznie ponadnormatywny), związek przyczynowy pomiędzy narażeniem a chorobą i pozytywna opinia biegłych. W odniesieniu do zarzutu braku formalnego w postaci podpisu organ wyjaśnił, że tylko kopia decyzji doręczona skarżącej spółce nie była opatrzona pieczęcią i podpisem. Wszystkie inne egzemplarze decyzji takiego uchybienia nie miały, stąd też nie ma ono istotnego znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W sprawie znajduje ponadto zastosowanie przepis art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, jako że sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 28 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 844/07 uchylił poprzednio wydaną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2007 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą u A. G. chorobę zawodową, z uwagi na niedopuszczenie do udziału w postępowaniu wszystkich jego stron. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.), wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2998 r., Nr 21, poz. 94, ze zm.). Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07, Trybunał Konstytucyjny uznał wspomniany art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy – w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach , za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego, jak również wytycznych takich nie można zrekonstruować z treści innej ustawy. W konsekwencji prowadzi to do konkluzji, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, skoro zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia rady Ministrów, które, jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej, jest również niezgodne z Konstytucją. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uznane za niekonstytucyjne przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, co nastąpiło w dniu 2.07.2008 r. w Dz. U. Nr 116, poz. 740. Odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału przepisów ma szczególne znaczenie w przedmiotowej sprawie, gdzie zarówno decyzje organów I i II instancji, jak i kontrola Sądu mają miejsce w czasie, gdy zakwestionowane przez Trybunał przepisy formalnie jeszcze obowiązują. W takiej jednak sytuacji znajduje zastosowanie tzw. supernorma intertemporalna, wynikająca z art. 190 ust. 4, art. 193 i art. 79 Konstytucji RP, przełamująca ogólne zasady prawa międzyczasowego. Zgodnie z nią przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany w przyszłości, nawet jeśli za jego stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Dyskwalifikacja z powodu niekonstytucyjności zamyka bowiem zawsze drogę do stosowania normy po dacie jej derogowania z powodu niekonstytucyjności (szerzej w tej kwestii wypowiedziały się K. Gonera, E. Łętowska w: "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności", Państwo i Prawo, 2008/5). Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia tego orzeczenia, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne ma ja prawo odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów. Taki pogląd dominuje w orzecznictwie (por. wyroki NSA z 21.06.2007 r., I OSK 1030/06, z 31.01.2008 r., II OSK 1599/07, wyrok WSA w Gdańsku z 8.01.2009 r., III SA/Gd 191/08, System orzecznictwa LEX Nr 470288), a oparty jest na art. 178 Konstytucji RP, który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z takiego konstytucyjnego ukształtowania pozycji sędziego wynika prawo sędziów do kontrolowania zgodności z ustawami aktów niższego niż ustawa rzędu, realizowane poprzez odstąpienie od ich stosowania w razie stwierdzenia ich sprzeczności z ustawą. W związku z powyższym rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych jako akt prawny niekonstytucyjny nie mogło być zaakceptowane przez Sąd jako podstawa prawna rozstrzygnięcia. Sąd podziela przy tym argumentację przytoczoną przez WSA w Krakowie w wyroku z dnia 17.12.2007 r., III SA/Kr 932/08, nie publ.), który uznał, że za niestosowaniem niekonstytucyjnego przepisu przemawiają także argumenty dotyczące ochrony praw jednostki oraz ekonomiki procesowej. Nie jest bowiem zasadne orzekanie przez sąd według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie stron wniosła o wznowienie postępowania (na podstawie art. 145 a § 1 k.p.a.). Jednocześnie, odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na brak podpisu. O naruszeniu art. 107 § 1 k.p.a. zawierającego wymóg formalny w postaci podpisu osoby upoważnionej do wydania decyzji można by mówić wyłącznie w sytuacji, gdyby brak ten dotyczył oryginału dokumentu, nie zaś jego kopii przesłanej jednej ze stron, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z akt administracyjnych wynika, że oryginał decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. zawiera podpis osoby upoważnionej do jej wydani wraz z pieczęcią. W tym stanie rzeczy Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2007 r. W związku z uwzględnieniem skargi Sąd zastosował art. 152 P.p.s.a. i określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Organy administracji powinny rozważyć zawieszenie postępowania, a następnie rozpatrzyć niniejszą sprawę niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych, zgodnych z Konstytucją RP.