II SA/Rz 736/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia I. Zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w 3/5 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. K. S. we wniesionej skardze na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, co w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zmodyfikowała za zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzasadniając go złą sytuacją finansową oraz złym stanem zdrowia męża (wykluczającym jakąkolwiek pracę) oraz syna (złamanie kręgosłupa). Wg oświadczenia zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku skierowanego do wnioskodawczyni wezwania: - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i 19-letnim synem, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m², nieruchomości rolne o pow. ok. 7 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Opel Corsa (rok prod. 1998) i ciągnik rolniczy m-ki Ursus (rok prod. 1983), - źródło dochodów stanowią emerytury skarżącej i jej męża w wysokości odpowiednio 717 i 1100 zł., ok. 1000 zł. miesięcznie z tytułu sprzedaży mleka oraz dopłaty bezpośrednie z ARiMR w kwocie ok. 3 tys. zł./rok, - średnia miesięczna wysokość ponoszonych wydatków to: zakup żywności – 900 zł., telefon – 80 zł., energia elektr. – 300 zł., gaz – 100 zł., wywóz śmieci – 25 zł., woda – 45 zł., leczenie męża i syna – łącznie 600 zł., paliwo do pracy na gospodarstwie – 450 zł., prowadzenie gospodarstwa (zakup nawozów, wynajem sprzętu i sezonowo pracownika) – 500 zł., edukacja syna – 200 zł.; rodzinę obciąża też spłata kredytu na kwotę 5 tys. zł. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie rachunków (faktur) za energię elektryczną, wodę, gaz, wywóz nieczystości, telefon, zakup leków i oleju napędowego, zaświadczenia lekarskie oraz wydruk z rachunku bankowego skarżącej i jej męża z ujemnym na 19 sierpnia 2011 r. saldem 110 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata (radcy prawnego) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zestawienie w/w przepisów wskazuje na przewidziany ustawowo wyjątkowy charakter prawa pomocy. Dokonana w ich kontekście szczegółowa analiza sytuacji materialno – bytowej K. S. nie daje wystarczających podstaw do uznania, iż wykazała ona spełnienie przesłanki do przyznania jej całkowitego prawa pomocy. Mimo sygnalizowanych trudności finansowych świadczą o tym posiadane składniki majątkowe w postaci domu i stosunkowo dużego jak na regionalne warunki gospodarstwa rolnego oraz nie należące do najniższych dochody z tego gospodarstwa i pobieranych świadczeń emerytalnych. Adekwatne do tego pozostaje postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r. II FZ 102/09, iż "nie sposób uznać, że osoba uzyskująca zarobki w granicach przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej /pod uwagę są brane wszystkie osoby wspólnie gospodarujące/, będąca w posiadaniu lub korzystająca z kilku nieruchomości, nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego". Okoliczności te same w sobie nie dają podstaw do skutecznego ubiegania się przez skarżącą o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znajduje to również potwierdzenie w prezentowanym w piśmiennictwie stanowisku, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia (takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593). W tej sytuacji wniosek skarżącej może podlegać rozpatrzeniu jedynie pod względem przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena możliwości płatniczych K. S. pozwala uznać, iż częściowo spełnia ona ten warunek w odniesieniu do kosztów sądowych. Struktura ponoszonych przez nią wydatków świadczy o tym, że w większości dotyczą one zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (żywności, opłat, leczenia) i wg oświadczenia wnioskodawczyni wyczerpują uzyskiwane dochody. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. II FZ 240/08, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy jednak rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie jest się w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, że wszystkie ponoszone przez wnioskodawcę i osoby wspólnie z nią gospodarujące wydatki o charakterze koniecznym powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum, a wszystkie pozostałe zaniechane celem poczynienia niezbędnych oszczędności. W przypadku skarżącej z uwagi na prowadzoną działalność rolniczą (produkcja mleka, uprawa zbóż i ziemniaków) może to częściowo dotyczyć wydatków na zakup żywności, a także na utrzymanie samochodu, telefonu czy gospodarstwa rolnego. Mimo sygnalizowanej przez skarżącą we wniosku PPF trudnej sytuacji finansowej poczynienie pewnych ograniczeń uznano w jej przypadku za możliwe; wobec terminowego regulowania przez nią wszystkich zobowiązań finansowych brak jest przy tym podstaw do uznania, że trudności tych rzeczywiście ona i domownicy doświadczają, gdyż stwierdzenie to nie zostało w żaden sposób skonkretyzowane i poparte dowodami. Ponadto zestawienie sumy wykazanych dochodów, tj. ok. 3068 zł. (łącznie z rozliczonymi w skali miesiąca dopłatami rolniczymi) wykazuje niewielką rozbieżność z sumą deklarowanych wydatków, tj. 3200 zł. (należy do nich jeszcze doliczyć spłatę kredytu, którego raty nie zostały określone). Chociażby niewielka nawet nadwyżka wydatków nad dochodami - przy braku wskazania innych okoliczności – nasuwa uzasadnione wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia, wskazując na zaniżenie dochodów lub zawyżenie wydatków. Wątpliwości z tym związane nie mogą być interpretowane na korzyść skarżącej, skoro to ją jako osobę wnioskującą obciąża wykazanie zasadności wniosku. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw, aby całkowite pierwszeństwo przed kosztami postępowania przyznać wszystkim ponoszonym przez wnioskodawczynię wydatkom. Z uwagi na wysokość związanego z przedmiotem skargi wpisu sądowego (w niniejszej sprawie 500 zł.) uznano jednak, że uiszczenie przez nią w krótkim okresie czasu takiej kwoty mogłoby doprowadzić do pewnego zagrożenia w zaspokajaniu bieżących potrzeb życiowych. Stąd też postanowiono o zwolnieniu jej od opłacenia tej należności w 3/5 części, co oznaczać będzie konieczność zapłaty z tego tytułu wyłącznie kwoty 200 zł. Przy regularnych dochodach wygospodarowanie takiej kwoty nie narazi jej i domowników na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, co dotyczy także kosztów mogących wystąpić w przyszłości; najbardziej prawdopodobne to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia, w wysokości połowy pełnego wpisu od skargi. Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje że ich ewentualne opłacenie nie będzie dla skarżącej znacząco dolegliwe. Dotyczy to również ustanowienia pełnomocnika z wyboru (adwokata lub radcy prawnego), jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie uzasadniła takiej potrzeby, a przepisy P.p.s.a. nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co skutkuje obniżeniem ponoszonych kosztów). Stosownie do powyższego należy stwierdzić, że skarżąca bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia – ma możliwość wygospodarowania środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów (mają one charakter jednorazowy). W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.