II SA/Rz 751/13

Dnia 8 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata Wyrokiem z dnia 19 listopada 2013r. WSA w Rzeszowie oddalił skargę S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] wydaną w przedmiocie zasiłku celowego. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej wnioskiem złożonym na formularzu PPF, skarżąca zwróciła się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku i złożonego w następstwie wezwania sądowego dodatkowego oświadczenia oraz treści załączników wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe (zamieszkując z synem i jego rodziną). Jako posiadany majątek wykazała dom (na remont którego dochodziła przyznania zasiłku celowego) oraz użytkowaną przez rodzinę nieruchomość rolną o pow.1,67 ha. Podała, że oprócz dopłat rolnych w wysokości 1400 zł. rocznie nie uzyskuje z niej innych dochodów. Źródło utrzymania stanowi pobierana emerytura w wysokości 1. 524 zł brutto, z której po potrąceniach komorniczych i zapłacie rat 4 zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 489 zł, na utrzymanie pozostaje jej miesięcznie 800 - 880 zł. Z kwoty tej 200 zł przeznacza na zakup żywności, 180 zł na zakup leków, 40 zł na dojazdy do lekarza, rehabilitację i telefon. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Postanowienie doręczono skarżącej w dniu 3 marca 2014r. W dniu 7 marca 2014r. za pośrednictwem poczty skarżąca nadała został sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podniosła, że nie jest w stanie wygospodarować ze swoich dochodów kwoty, która mogłaby przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika. Podała, że ma 73 lata, przeszła prawostronny udar, porusza się przy pomocy laski. Wszystkie decyzje odnośnie swojej osoby i gospodarowania swoimi dochodami podejmuje samodzielnie, niezależnie od osób u których aktualnie przebywa. Kwota zadłużenia z tytułu zaciągniętych na bieżące potrzeby i leczenie córki chorującej na stwardnienie rozsiane kredytów wraz odsetkami wynosi 54. 066, 87 zł. Podała, że chwilowo zamieszkuje u rodziny, co jeszcze nie oznacza ze wspólnie prowadzi z nimi gospodarstwo domowe . Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. S. S. zgodnie z art. 239 pkt 1 a P.p.s.a z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem jej wniosek w tym zakresie nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy. Przechodząc do jego merytorycznej oceny należy wyjaśnić, iż treść oraz warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Zwolnienie od kosztów sądowych jest z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Dokonana na podstawie wskazanego kryterium ocena aktualnej sytuacji finansowej S.S. nie prowadzi do uznania zasadności jej wniosku. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca faktycznie nie wykazała, że nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru i by związane z tym jednorazowe koszty skutkowały uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania i wiązały się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. wyżywienia, kosztów leczenia, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu/mieszkania. Powyższe teza znajduje uzasadnienie w dokonanych przez Sąd ustaleniach. Wynika z nich, że suma wszystkich wyszczególnionych przez wnioskodawczynię wydatków nie wyczerpuje jej dochodów; bowiem odejmując od kwoty 800 – 880 zł pozostającej po spłacie comiesięcznych zobowiązań finansowych wydatki na zakup żywności, leczenie i telefon, do jej dyspozycji pozostaje kwota ok. 400 zł., dostatecznie wystarczająca do wygospodarowania w toku sprawy niezbędnych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru (zwłaszcza wobec braku obciążeń z tytułu kosztów sądowych). Wprawdzie skarżąca wskazała liczne zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów, jednakże te, jeśli zostały zaciągnięte na pokrycie potrzeb nieudowodnionych przez skarżącą, wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych, gdyż stanowiłoby to pośrednie i niejako podwójne przerzucanie na Skarb Państwa wydatków związanych z ich spłatą. Potwierdza to ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że z pierwszeństwa względem kosztów sądowych/kosztów postępowania co do zasady nie korzystają obciążenia z tytułu zaciągniętych zobowiązań finansowych, tj. kredytów i pożyczek (m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Wyjątki w tym zakresie mogą uzasadniać szczególne okoliczności życiowe osoby wnioskującej, niemniej muszą one zostać wykazane i uzasadnione; skarżąca – mimo żądania zawartego w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia – nie wykazała potrzeby ich zaciągnięcia i przeznaczenia pozyskanych w ten sposób środków. Samo stwierdzenie że przeznacza je na leczenie chorej córki nie wystarcza skoro stwierdzenia tego skarżąca nie poparła żadnymi dokumentami. Sąd nie może opierać w tym zakresie tylko na oświadczeniu skarżącej. W tym miejscu bowiem należy powołać się także na ugruntowane i jednolite orzecznictwo sądowe, z którego jednoznacznie wynika, że to osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do jego przekonującego uzasadnienia. Podyktowane jest to wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych (Skarbu Państwa), co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść wnioskodawcy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których strona wnioskująca o prawo pomocy udziela sprzecznych lub wymijających informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. W przypadku skarżącej wiąże się to z wyraźnymi rozbieżnościami między pierwotnie deklarowaną wysokością obciążających ją zobowiązań finansowych (łącznie 30 000 zł), a wskazaną w sprzeciwie kwotą (łącznie 54 066, 87 zł). Zauważyć należy, że wskazana pierwotnie kwota zadłużenia nie znajduje żadnego potwierdzenia w złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu (załączniki w postaci stosownych wydruków z [...] i Banku [...] w B. wskazują na aktualne łączne zadłużenie w wysokości ok. 2200 zł., brak jest dowodu potwierdzającego wysokość kredytu i spłacanych rat – wg oświadczenia w wysokości 247 zł miesięcznie - w SKOK J.), natomiast kwota zadłużenia podana w sprzeciwie pokrywa się z sumą egzekwowanych w postępowaniach egzekucyjnych kwot zadłużeń (na rzecz wierzycieli: "A" Sp. zo.o. w S., "B" S.A., [...] w G. Oznacza to jednak, że skarżąca wskazała 2 różne kwoty zadłużenia – jedną mającą pokrycie w kwotach podlegających egzekucji wynikających z zaświadczeń uzyskanych od komorników, a dołączonych do sprzeciwu oraz drugą, nie znajdującą pokrycia w załączonych w wyniku wezwania Sądu dokumentach. Powyższe nasuwa wątpliwości co do prawdziwości podanych informacji i rzetelności skarżącej w zakresie wykazania niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej. Wątpliwości te potwierdza także kwota zaciągniętych kredytów, w kontekście zdolności kredytowej skarżącej, która zapewne przed ich udzieleniem była badana i wskazywała na możliwość ich spłaty. Wątpliwości samo w sobie nasuwa też oświadczenie skarżącej o samodzielnym gospodarowaniu, skoro wg podanych informacji, jest osobą niepełnosprawną, po udarze z prawostronnym paraliżem, podczas gdy zamieszkuje z synem i jego rodziną i ani w formularzu PPF, ani w odpowiedzi na wezwanie Sądu ani tez w sprzeciwie nie wykazuje wydatków związanych z utrzymaniem domu, opłatami za media. Pośrednio wskazuje to na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z rodziną syna, a to oznaczałoby, że skarżąca nie podała dochodów wszystkich osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe uwadze należy stwierdzić, że sytuacja materialno – bytowa skarżącej nie spełnia kryterium zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, a rodzaj i wysokość ponoszonych przez nią wydatków obliguje ją do samodzielnego wygospodarowania środków na ustanowienie pełnomocnika. Tym samym skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena żądania skarżącego dokonana na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF, dodatkowym oświadczeniu oraz w złożonych dokumentach, mimo odwoływania się przez niego do trudnej sytuacji finansowej nie potwierdziła zagrożenia dla jego koniecznego utrzymania. W żaden sposób nie wykazał skarżący, na czym miałby polegać uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe o charakterze podstawowym pozostałyby niezaspokojone w związku z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011r., I OZ 884/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2011r., II GZ 153/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy została przewidziana bowiem dla osób którym sytuacja majątkowo nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z konstytucyjnego prawa do Sądu, a obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy w przedmiotowej sprawie Sąd stwierdza, że skarżąca tego typu okoliczności nie wykazała. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.