II SA/Rz 767/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. i J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. T. K. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz 2 wymagających kosztownego leczenia i rehabilitacji synów (starszy, 32-letni, choruje na serce i wątrobę, młodszy, 27-letni, jest po wypadku). Ich majątek obejmuje dom o pow. 109 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 0,6 ha i budynkiem pow. 35 m², z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Opel Astra (rok prod. 1999) i Fiat Uno. Na uzyskiwane dochody składa się emerytura wnioskodawczyni - 831 zł., świadczenie przedemerytalne męża - 1431 zł. oraz renta młodszego syna - 698 zł. (starszy syn jest bezrobotny). Do wniosku zostały załączone kserokopie faktur za zakup leków, należności za wodę i odprowadzenie ścieków, telefon i internet, energię elektryczną i gaz, decyzji wymiarowej podatku rolnego i od nieruchomości, decyzji waloryzacyjnych świadczeń z ZUS, rachunki za leczenie stomatologiczne, zaświadczeń o stanie zdrowia i z Urzędu Pracy. Ponieważ analiza tych danych – głównie z uwagi na brak informacji o wysokości wszystkich istotnych i sygnalizowanych wydatków - nie pozwalała na ustalenie, czy i jaki wpływ miałoby poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania względem zabezpieczenia koniecznych potrzeb życiowych jej i domowników, wezwano ją do: a) wyjaśnienia, z jakim przyczyn nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – w tym wpisu od skargi (jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i członków rodziny nie mogłyby być w związku z tym zaspokojone), b) wskazania, z jakich środków zostały pokryte koszty leczenia stomatologicznego syna M. w lutym 2013 r. (łącznie 2700 zł.), c) wskazania kwoty netto pobieranej przez siebie emerytury, d) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, leczenie dzieci oraz utrzymanie i eksploatację pojazdów mechanicznych, e) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, f) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2013 r. do dnia wykonania wezwania, g) przedłożenia dowodów (np. kserokopii rachunków /faktur) potwierdzających (oprócz zakupu leków) wydatki związane z leczeniem synów, w tym m.in. z ich rehabilitacją (uzasadnienie wniosku PPF wskazujące na duże koszty z tym związane świadczyło o korzystaniu z odpłatnych form leczenia). Doręczone wnioskodawczyni 2 września 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało bez odpowiedzi (ostatnim dniem terminu był 9 września 2013 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 w/z z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Kryterium ekonomiczne bazujące na sytuacji materialnej (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; wykazanie tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej (potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. I OZ 727/11, stosownie do którego to osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania tego prawa w zakresie całkowitym). T. K., mimo pośrednio deklarowanego braku możliwości poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z wyboru, w/w warunku nie spełniła. Przede wszystkim, wstępna analiza informacji zawartych we wniosku PPF i załącznikach, a mających w przekonaniu skarżącej świadczyć o braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie, wskazała na ich wybiórczy i ogólnikowy charakter, a przez to uniemożliwiła ustalenie wzajemnych relacji pomiędzy uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami o charakterze koniecznym. Mimo, że jako główny argument mający uzasadniać uwzględnienie wniosku zostały wskazane znaczne koszty leczenia i rehabilitacji synów, nie określono chociażby ich przybliżonej wysokości (nie spełniły tego warunku przedłożone faktury za zakup leków, gdyż z uzasadnienia wniosku wynikało, że nie są to jedyne związane z tym wydatki), nie wyjaśniono też, w jaki sposób rzutują one na bieżącą sytuację materialno – bytową rodziny. Nie wskazano również stanowiących zazwyczaj znaczącą pozycję domowego budżetu wydatków na zakup żywności, w tym, czy i jaki wpływ na nie ma posiadana nieruchomość rolna. Dotyczy to także braku wykazania obciążeń z tytułu utrzymania posiadanych samochodów; zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych co do zasady nie są zaliczane do wydatków zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe, a przez to nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (w kontekście rzekomej trudnej sytuacji finansowej, w żaden sposób nie została także uzasadniona celowość jednoczesnego utrzymywania 2 pojazdów). Nie wyjaśniono też źródeł pokrycia stosunkowo znacznych wydatków (2700 zł.) na leczenie stomatologiczne jednego z synów. Kwestie te mimo skierowanego do skarżącej wezwania nie zostały wyjaśnione, co skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie wszystkie okoliczności rzutujące na jej sytuację materialno – bytową zostały ujawnione, a te podniesione we wniosku PPF odpowiadają rzeczywistości. Udzielenie odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, w tym przedłożenie za żądany okres wyciągów z rachunków bankowych, pomogłoby w ustaleniu aktualnej kondycji finansowej jej rodziny. W sposób nie nasuwający wątpliwości i zastrzeżeń pozwoliłoby to ocenić zasadność jej wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie wnioskowanego prawa pomocy (w całości lub w części). Finansowanie tego prawa ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 lutego 2012 r. I FZ 18/12), wątpliwości co do sytuacji finansowej oraz rodzinnej skarżącego, przedstawionej w toku postępowania prowadzonego w zakresie przyznania prawa pomocy, uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.