II SA/Rz 806/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy M. K. (dalej: "skarżącemu") odroczenia wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych: J., M. i T. K.. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018 r., poz. 54, dalej: "u.p.o.a."). Organy ustaliły w sprawie następujący stan faktyczny: Należność, o odroczenie terminu płatności, której ubiega się wnioskodawca, powstała wskutek wypłaty przez Prezydenta Miasta , jako organu właściwego wierzyciela, zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym tj. J., M. i T. K. - dzieciom wnioskodawcy na podstawie decyzji Prezydenta Miasta : - z dnia [...] października 2005r. znak: [...] - z dnia [...] września 2006r. znak: [...] - z dnia [...] września 2006r. znak [...] - z dnia [...] września 2007 znak: [...] z późn. zm. oraz - z dnia [...] września 2007 znak: [...] z późn. zm. a podstawę materialno - prawną w tym zakresie stanowiła ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005, nr 86, poz. 732 z późn zm.). Ponieważ wnioskodawca nie wywiązywał się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego komornik sądowy od dnia 16-07-1997r. prowadzi sprawę egzekucji alimentów, która jest bezskuteczna. W związku z tym świadczenia alimentacyjne początkowo wypłacane były przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w formie funduszu alimentacyjnego, następnie przez tut. organ w formie zaliczki alimentacyjnej, a następnie jako świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego również przez tut. organ, jako organ właściwy wierzyciela. M. K. posiada zadłużenie z tytułu: - świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 16.800,00 zł oraz odsetki ustawowe w wysokości 15.178,00 zł (stan na dzień 5 luty 2018r.), - zaliczek alimentacyjnych w wysokości 12.096,00 zł - świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez ZUS w wysokości 9468,78 zł (decyzją Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS z dnia [...] stycznia 2017r. znak: [...]należność z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych została rozłożona na raty). Na podstawie karty informacyjnej, oświadczenia o stanie majątkowym ustalono, że M. K. ma 58 lat jest rozwiedziony, zamieszkuje przy ul. P. 13/69, w mieszkaniu własnościowym po zmarłej matce. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Od dnia 19 grudnia 2017r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania M. K. jest zasiłek okresowy przyznany decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2017r. znak: [...] w wysokości 213,00 zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy przyznany decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2017r. znak: [...] w wysokości 196,75 zł miesięcznie oraz dodatek energetyczny wysokości 11,22 zł miesięcznie (decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 05-01-2018r. znak: [...]). Łączny miesięczny dochód w/wym. wynosi 420,97 zł. Stałe miesięczne obciążenia finansowe wnioskodawcy stanowią wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna) w łącznej wysokości 115,21 zł. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organ ustalił, że w/wym. spłaca, zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez ZUS, w ratach po 50 zł miesięcznie. Z przedstawionego zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 stycznia 2018r. wynika, że leczy się z powodu choroby przewlekłej i pozostaje pod stałą opieką lekarza. Nie przedłożył dowodów na ponoszenie wydatków z tego tytułu. Nie legitymuje się także orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Aktualnie toczy się postępowanie przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, na wniosek złożony w dniu 7 listopada 2017r. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i ustalone okoliczności w kontekście w/w art. 30 ust. 2 u.p.o.a., organ I instancji doszedł do wniosku, że brak jest przesłanek do odroczenia wnioskodawcy terminu płatności należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Podkreślił, że możliwość zastosowania ulgi w spłacie należności została wprowadzona z myślą o osobach, które bez swojej winy znalazły się w ciężkim położeniu materialnym lub rodzinnym. Tymczasem w analizowanym przypadku kwota należności jest efektem wieloletniego nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Świadczy o tym fakt wszczęcia egzekucji komorniczej już w 1997r., kiedy to wnioskodawca był osobą młodszą i zdrowszą - posiadającą większe możliwości znalezienia pracy. Organ zaznaczył, że w okresie od kiedy wypłacał zaliczkę alimentacyjną, a następnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uprawnionym osobom M. K., nie dokonał wpłaty żadnej kwoty tytułem spłaty należności, czy to osobiście czy też przez komornika sądowego. Organ podkreślił przy tym, że wprawdzie obecna sytuacja finansowa w/wym. jest trudna, nie na tyle jednak aby w sposób trwały uniemożliwiać mu podejmowanie działań zmierzających do jej poprawy, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności. Świadczy o tym choćby fakt, że wnioskodawca w dniu19 grudnia 2017r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. W odwołaniu skarżący podnosi, że jego sytuacja finansowa nie rokuje możliwości spłaty zadłużenia. Jest niezdolny do pracy, postępowanie w tym przedmiocie toczy się przed Wojewódzkim Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Fakt zarejestrowania się jako bezrobotny tłumacz tym, że w dniu 31 grudnia 2017 r. skończyło mu się ubezpieczenie zdrowotne, które miał przyznane podczas pobierania zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ II instancji w całości podzielił zarówno ustalenia, jak i wyciągnięte na ich podstawie wnioski organu I instancji W skardze do Sądu skarżący wnosi o odroczenie terminu spłaty ciążącego na nim zobowiązania do czasu poprawy sytuacji dochodowej i rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest uzasadniona. Skarżący domagał się odroczenia spłaty należności w wysokości 12 096 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych Joanny, Macieja i T. K. Na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty o ile przemawia za takim rozstrzygnięciem jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Art. 30 ust. 2 u.p.o.a. obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11, z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3474/14. W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r., nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta (dalej w skrócie: "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...]o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 12 096 zł skarżącemu. WSA wyrokiem z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1399/17 nieprawomocnie oddalił skargę na powyższą decyzję. Przesłanki umorzenia i odroczenia terminu płatności z art. 30 ust. 2 u.p.o.a. są identyczne, tj. odwołują się do sytuacji rodzinnej i dochodowej dłużnika. Jednakże oczywistym jest, że nadzwyczajność sytuacji dłużnika żądającego "tylko" odroczenia płatności w stosunku do ogółu dłużników alimentacyjnych nie musi być tak wyjątkowa jak w przypadku żądania umorzenia. Skutkiem bowiem odroczenia płatności nie jest przecież zwolnienie dłużnika z długu i de facto obciążenie podatników kosztami utrzymania jego dzieci, a jedynie czasowa ulga w dochodzeniu należności, skutkująca także nienaliczeniem odsetek za ten okres. Ponadto zdaniem Sądu stan faktyczny w kontrolowanej sprawie jest różny niż w sprawie zakończonej decyzją SKO o odmowie umorzenia z [...] października 2017 r. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia [...] kwietnia 2018 r. SKO ustalając na tą datę sytuację skarżącego nie wyjaśniło wszystkich wątpliwości co do jego sytuacji zdrowotnej i dochodowej z obrazą art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 136 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Twierdzenie SKO, że zadłużenie skarżącego jest efektem wieloletniego uchylania się od alimentacji i niepodejmowania starań w celu zapewnienia dzieciom środków wychowania i utrzymania jest przedwczesne. Z akt sprawy dostępnych Sądowi nie wynika na co leczy się skarżący – zaświadczenie lekarskie z dnia 8 stycznia 2018 r. nie zawiera takiej informacji. Skarżący na rozprawie wyjaśnił, że jest to niedowład lewostronny kończyn górnych i dolnych. SKO nie poczekało na wynik postępowania przed Wojewódzką Komisją ds. Orzekania o Niepełnosprawności, mimo że jej orzeczenie miało skutek wsteczny, sprzed daty decyzji SKO. Według skarżącego ma on umiarkowany stopień niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały od 15 grudnia 2017 r. Okoliczności te należy bezwzględnie wyjaśnić. Oceniając sytuację dochodową skarżącego organ winien był ocenić czy z uwagi na wiek, wykształcenie, posiadany zawód, stan zdrowia, możliwość zatrudnienia na miejscowym rynku pracy skarżący jest w stanie poprawić swoją sytuację majątkową. W szczególności czy realnie będzie mógł zarobkować i na jakich zasadach. Wyjaśnienia wymagają także ewentualne koszty leczenia skarżącego. Badając sytuację rodzinną skarżącego organ winien ustalić czy skarżący wymaga pomocy, czy faktycznie jest ona mu świadczona przez inne osoby, czy utrzymuje kontakty z dziećmi i byłą żoną, czy też innymi członkami rodziny, czy otrzymuje od nich pomoc. Jednocześnie powinien także ustalić czy przyczyną powstania zadłużenia była jedynie naganna postawa skarżącego czy była nią np. choroba. Dopiero prawidłowe ustalenie powyższych okoliczności pozwoli SKO na prawidłowe zastosowanie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. i uzasadnienie uznaniowej decyzji w przedmiocie odroczenia płatności należności alimentacyjnej. Przesłanki umorzenia i odroczenia terminu płatności z art. 30 ust. 2 u.p.o.a. są identyczne, tj. odwołują się do sytuacji rodzinnej i dochodowej dłużnika. Jednakże oczywistym jest, że nadzwyczajność sytuacji dłużnika żądającego "tylko" odroczenia płatności w stosunku do ogółu dłużników alimentacyjnych nie musi być tak wyjątkowa jak w przypadku żądania umorzenia. Skutkiem bowiem odroczenia płatności nie jest przecież zwolnienie dłużnika z długu i de facto obciążenie podatników kosztami utrzymania jego dzieci, a jedynie czasowa ulga w dochodzeniu należności, skutkująca także nienaliczeniem odsetek za ten okres. Sąd podziela stanowisko SKO, że sytuacja dochodowa i rodzinna, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.a. jest rezultatem okoliczności obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy. Innymi słowy odroczenie terminu płatności jest możliwe wtedy, gdy na skutek działań, na które nie miał wpływu dłużnik alimentacyjny, jego sytuacja dochodowa lub rodzinna uległa pogorszeniu w stopniu uniemożliwiającym mu spłatę powstałej należności. Możliwość zastosowania dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 u.p.o.a. nie jest jednak uwarunkowana "niezawinionym" powstaniem zadłużenia, a jedynie zindywidualizowaną sytuacją konkretnego dłużnika. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.