II SA/Rz 811/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 października 2011 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO) w [...] decyzją z dnia 25 lipca 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W.Z. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] z dnia 20 czerwca 2011 r., nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad K.G., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U> Nr 98 z 2000 r., poz. 1098 ze zm., zwana dalej k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej Uśr). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 17 ust. 1 Uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W art. 17 ust. 5 Uśr przewidziano jednak sytuacje, w których pomimo spełnienia ww. przesłanek pozytywnych, świadczenie pielęgnacyjne nie może przysługiwać. Jedną z takich okoliczności jest fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim (pkt 2a). K.G. pozostaje w związku małżeńskim z T.G., brak było zatem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W.Z. uzasadnionego opieką nad swą matka ( K.G. Z decyzją nie zgodziła się W.Z., składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdziła, że podopieczną jest jej matką i posiada ona znaczny stopień niepełnosprawności. Ojciec nie może opiekować się matką (swoją żoną), gdyż sam również jest osobą niepełnosprawną posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Obydwoje rodzice pozostają pod jej opieką. SKO w [...], w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, eksponując zaakceptowanie gramatycznej wykładni przepisów prawa materialnego, które miały w sprawie zastosowanie tj. Uśr. W ocenie organu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu poddana jest decyzja SKO w [..] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowania opieki nad matką. Podstawy materialnoprawne przyznawania tego rodzaju świadczenia określa Uśr. W myśl art. 17 ust. 1 cyt. ustawy "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka ( jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przez pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Uśr rozumie "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" (art. 3 pkt 22 cyt. ustawy). Z akt sprawy nie wynika, aby w tak rozumianym zatrudnieniu pozostawała skarżąca, względnie podejmowała tego typu pracę zarobkową. Negatywne przesłanki przyznania tego typu świadczenia określa art. 17 ust. 5, wedle którego "Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej". Organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia powołał się na językową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr i przyjął, iż sam fakt pozostawania przez K..G. w związku małżeńskim wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej córce. SKO w [...] utrzymując w mocy odmowną decyzję, zaakceptowało taką gramatyczną wykładnię przepisów prawa, konkludując: "Skoro na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek alimentacyjny organ I instancji nie mógł przyznać mu świadczenia alimentacyjnego" (s. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zauważyć należy, iż w sprawie występowała wnioskodawczyni – skarżąca, W.Z., a nie "wnioskodawca", nie można także zgodzić się z twierdzeniem iż nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem swojej matki. W ocenie Sądu stanowisko prezentowane przez organ I instancji jak i organ odwoławczy nie zasługują na akceptację, a wydane decyzje naruszają prawo. Językowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr eliminująca wnioskodawczynię a priori z możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego względu, że osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nie jest aprobowana przez Sąd orzekający w niniejszym składzie. Sąd ten już kilkukrotnie takie stanowisko prezentował. W judykaturze także, choć trzeba przyznać że nie jest to kwestia jednolicie pojmowana, zapadały orzeczenia, wykluczające językowy sposób rozumienia normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. Ostatnio uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Gliwicach w wyroku z 9.11.2010 r. IV SA/Gl 276/10 (Lex nr 775789). W obszernym uzasadnieniu, wskazującym zarówno na rodowód instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, odwołując się do wykładni celowościowej, orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sąd ten wywiódł, iż znaczenie normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr, odczytywać należy przede wszystkim w kontekście treści jej art. 17 ust. 1. Podkreślił, że należy uwzględniać obecnie nowelizację art. 17 ust. 1 cyt. ustawy. Poprzednio bowiem świadczenie rodzinne przysługiwało tylko matce, ojcu albo opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. W przypadku zaś zawarcia przez to dziecko związku małżeńskiego, uprawnienie rodziców do świadczenia pielęgnacyjnego wygasało, gdyż obowiązek opieki przechodził z rodziców na współmałżonka. Jednakże po dokonaniu nowelizacji art. 17 ust. 1 Uśr i poszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uległo również zmianie ratio art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. Obecnie regulacja ta pozostawać będzie w zgodzie z ustawą zasadniczą znajdując zastosowanie w przypadku sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną, niż jej współmałżonek osobę. Pogląd taki podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Zdaniem WSA w Gliwicach małżonek sprawujący osobistą opiekę uzyska zatem prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli natomiast opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim sprawować będzie faktycznie inna osoba spokrewniona, nie będzie ona miała możliwości skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego za wyjątkiem przypadku, gdy również i drugi małżonek będzie osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osoby trzeciej (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 lipca 2010 r. II SA/Bd 663/10 publ. w Internecie i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego dni 10 czerwca 2010 r. P 38/09 publ. 53/5/A/210). W ocenie Sądu ten ostatni pogląd wymaga aktualizacji, że względu na kolejną nowelizację Uśr. W myśl art. 17 ust. 1a Uśr "Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1". Cyt. przepis wszedł w życie z dniem 1.01.2010 r. Zwrócić należy uwagę, iż cyt. przepis dozwala, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskała nawet osoba nie spokrewniona wobec osoby wymagającej opieki, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu "nie jest w stanie sprawować opieki". Pojęcie owego stanu nie może sprowadzać się, zdaniem Sądu li tylko do sytuacji, w której potencjalny opiekun sam wymaga opieki ze strony osób trzecich, ale odnosi się do okoliczności faktycznych. Przekładając to na sytuację w kontrolowanej sprawie administracyjnej, skoro małżonek osoby wymagającej opieki – K.G., T.G. jest także osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to wyklucza realną możliwość sprawowania opieki nad swoją żoną ( K.G. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest wsparcie rodziny potrzebującej pomocy i znajdującej się w trudnej sytuacji, nie tylko materialnej, ale przede wszystkim faktycznej, pozwalając zdjąć z Państwa i jego organów, obowiązek zapewnienia takiej pomocy w formie zinstytucjonalizowanej. Skoro zatem T.G., jak to ma wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie jest w stanie fizycznie zapewnić opieki swojej żonie, a opiekę taką może zapewnić zobowiązana do alimentacji córka – W.Z., to odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje oparcia w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa). Z tych przyczyn orzeczono, jak w sentencji wyroku.