II SA/Rz 812/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2017 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich -skargę oddala- Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej także: Szef UdSKiOR) z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, wydana na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej następnie "K.p.a." w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1206), określanej dalej jako "ustawa o kombatantach". We wniosku, który wpłynął do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dnia 27 stycznia 2016 r. W.P. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z działalnością w Armii Krajowej. Wskazaną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Szef UdSKiOR odmówił przyznania takich uprawnień z tytułu wskazanego w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. W ocenie organu, działalność strony nie może być rozumiana jako pełnienie służby w organizacji wymienionej w powołanym przepisie, a tylko jako współpraca z tego rodzaju organizacją. W.P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy. Zwrócił się o uwzględnienie, że w czasach okupacji niemieckiej, a później sowieckiej był osobą represjonowaną wskutek działalności podziemnej członków jego rodziny. Zaznaczył, że niejednokrotnie pomagał siostrze, która należała do Szarych Szeregów. Przeżył śmierć dwóch swoich braci, aresztowanie rodziców i pozostałego rodzeństwa, co mocno odbiło się na jego zdrowiu. Z powodu aktywnej działalności rodzeństwa w Armii Krajowej nie został później dopuszczony do egzaminu dojrzałości. Strona zwróciła także uwagę na pogarszający się stan zdrowia. Po rozpoznaniu powyższego środka zaskarżenia Szef UdSKiOR decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy wyklucza możliwość pełnienia przez W.P. służby, o jakiej mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. W świetle tego przepisu, działalnością kombatancką jest pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Organ podkreślił, że wskazana w tym unormowaniu działalność może sprowadzać się do wykonywania czynności usługowych, jednak zawsze jest uzależniona od przynależności do określonej formacji, która to przynależność wyraża się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła zaś w niniejszej sprawie. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się W.P., występując ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wskazał w niej, że jego bracia byli członkami Armii Krajowej, on zaś pomagał siostrze "w różnych niebezpiecznych chwilach" w zakresie przenoszenia środków czystości, lekarstw czy tajnych dokumentów. Tym samym w okresie od 1939 r. do 1945 r. będąc młodym chłopcem aktywnie działał w polskich podziemnych formacjach, a działalność ta sprowadzała się do wykonywania poleceń i rozkazów rodzeństwa (przenoszenie meldunków, środków opatrunkowych, utrzymywanie łączności ze szpitalem, zaangażowanie w działania wywiadowcze, czynności techniczne dla przebywających w jego domu rodzinnym partyzantów jak czyszczenie ich butów). Skarżący podkreślił, że nie składał przysięgi, bowiem był wówczas dzieckiem. W odpowiedzi na skargę Szef UdSKiOR wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że jednym z atrybutów konspiracyjnych obok pseudonimu, funkcji i stopnia wojskowego jest złożenie przysięgi. W sprawie zaś nie zostało wykazane, że skarżący przysięgę taką złożył, posiadał stopień wojskowy czy pseudonim. Nie ma też dowodów, że odstąpiono w jego przypadku od instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., z której wynikało, że członkiem Związku Walki Zbrojnej może być Polak (Polka) od lat 17. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga została oddalona gdyż decyzja Organu nie narusza prawa. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Zarzuty skargi okazały się niezasadne gdyż decyzja Szef UdSKiOR nie narusza przepisów prawa zarówno na płaszczyźnie materialnoprawnej jak i procesowej. Żądanie W.P. zostało odniesione do art. 1 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Według art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ten przepis został sprecyzowany treścią art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, który precyzuje jaką działalność uznawać należy w rozumieniu ustawy za kombatancką. Otóż z mocy tej regulacji, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Innymi słowy, wchodzenie w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących nie mogło przyjmować jakiejkolwiek postaci, tylko formę pełnienia służby w okresie II wojny światowej. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, pełnienie służby wymagało co do zasady potwierdzenia złożenia stosownej przysięgi, podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania określonych obowiązków wynikających z rozkazów przełożonych. Ponadto tego rodzaju służba wymagała także posiadania stosownego pseudonimu jak i stopnia wojskowego, ze stałym przydziałem mobilizacyjnym oraz poddaniem rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową - ze wszystkimi konsekwencjami wobec osób naruszających tę dyscyplinę (zob. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r. II OSK 2344/12, CBOSA, LEX). Jednocześnie zauważa się, iż ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku. Ograniczenie takie wynika natomiast z interpretacji pojęcia "pełnić służbę", która to interpretacja wymaga uwzględnienia instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r. oraz warunków, w jakich dopuszczalne było pełnienie służby w Armii Krajowej podczas II wojny światowej. Dlatego z wyłączeniem okresu Powstania Warszawskiego w świetle obowiązującej w Armii Krajowej Instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r., członkiem ZWZ-AK mógł być Polak (Polka), którzy ukończyli 17 rok życia, przy czym później granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do 16 lat. Oznacza to, że powinna to być służba w ruchu oporu prowadzona w sposób zorganizowany jak i systematyczny i skierowana przeciw okupantowi, a nie tylko dobrowolna i okazjonalna pomoc realizowana przez dzieci (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2016 r. II OSK 229/15, LEX). Stanowisko Organu o niespełnieniu przez skarżącego warunków niezbędnych do przyjęcia, że prowadził On działalność kombatancką w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, znajduje pełne pokrycie w zebranym i wszechstronnie rozpatrzonym materiale dowodowym. Po pierwsze, przesłuchani w sprawie świadkowie zeznali, iż nic im nie jest wiadomo o złożeniu przez skarżącego przysięgi, która stanowiłaby o wykonywaniu przez niego służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Nie są im również znane inne istotne dla sprawy okoliczności jak pseudonim czy stopień służbowy. Świadek S.O. wyraźnie stwierdziła, że W.P. nie mógł zostać zaprzysiężony ze względu na swój wiek. Nadmienić należy, iż skarżący w chwili zakończenia wojny liczył 14 lat, co ewidentnie wykluczało go jako osobę mogącą pełnić służbę w formacji Armii Krajowej. Tej okoliczności nie zaprzecza sam skarżący pisząc w skardze, iż nie składał przysięgi gdyż w czasie wojny był jeszcze dzieckiem. Podkreślana przez W.P. działalność nie była więc pełniona w warunkach służby lecz miała dla tej służby charakter wyłącznie usługowy (tj. czyszczenie butów, odzieży, przenoszenie meldunków). Współpraca z członkami ruchu oporu nie oznacza jeszcze, że była to działalność kombatancka w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. Reasumując, słusznie w niniejszej sprawie nie dopatrzono się przesłanek do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Wydana przez Organ decyzja nie narusza prawa materialnego jaki procesowego, co nakazywało Sądowi skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.