II SA/Rz 824/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania o rozgraniczenie nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. K. B. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz 4 uczących się dzieci w wieku 8 – 19 lat. Źródło utrzymania rodziny stanowią dochody z pracy zarobkowej skarżącej i jej męża w wysokości odpowiednio 1500 i 2370 zł. brutto (ok. 1100 i 1900 zł. netto), a posiadany majątek obejmuje dom o pow. 180 m², nieuprawianą nieruchomość rolną o pow. 0,65 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy m-ki Audi (rok prod. 1993). Ponoszone przez nich wydatki obejmują zakup żywności – ok. 2 tys. zł., lekarstw – 150 zł. (skarżąca wraz mężem są osobami o orzeczonej niepełnosprawności), związane z edukacją dzieci – 200 zł., utrzymaniem samochodu – 350 zł., a co 2 m-ce opłaty za gaz – 200 zł., energię elektryczną – 420 zł. oraz wodę, kanalizację i ścieki – 250 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Mimo powoływania się przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku PPF na wielodzietność jej rodziny i niskie dochody, analiza zawartych w nim i dodatkowym oświadczeniu informacji nie daje uzasadnionych podstaw do uznania, że spełniła ona wskazane powyżej kryterium. Przede wszystkim, mimo wykazywania, że związane z utrzymaniem wydatki wyczerpują całość ich dochodu, nie wynika z nich, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić i z jakim negatywnym wpływem dla koniecznego utrzymania jej i rodziny wiązałoby się opłacenie związanych ze sprawą relatywnie niskich kosztów sądowych (wpis w wysokości 100 zł. oraz ewentualnie w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej). Nie są to kwoty wysokie, których rozłożone w czasie jednorazowe opłacenie przekraczałoby jej możliwości finansowe, powodując uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (należy przez niego rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Analiza sytuacji materialno – bytowej skarżącej i członków jej rodziny nie wskazuje, aby mimo możliwych przejściowych trudności finansowych cierpieli oni niedostatek związany z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (pośrednio świadczy o tym fakt odłogowania nieruchomości rolnej, mimo że mogłaby być ona wykorzystana pod uprawę). Mają oni także w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a pobierane przez skarżącą i męża wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości ok. 3 tys. zł. netto miesięcznie stanowi dla nich stałe i co najważniejsze nie należące do najniższych źródło dochodu. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że wynikający z art. 199 P.p.s.a. ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium K. B. wraz z mężem spełnia. Ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie niezbędnych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub ograniczone do niezbędnego minimum (wymóg ograniczenia dotyczy także tzw. wydatków koniecznych, które niezależnie od tego co do zasady nie obejmują kosztów utrzymania pojazdów mechanicznych). Stosownie do innego postanowienia tegoż Sądu (z dnia 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11), prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wyraźnego zaznaczenia wymaga ponadto, że okoliczności stanowiące podstawę do przyznania prawa pomocy nie mogą budzić żadnych wątpliwości. Przy wykazanych przez skarżącą łącznych dochodach 3 tys. zł. netto, suma wymienionych przez nią wydatków ujętych w rozliczeniu miesięcznym wynosi 3135 zł., a więc ją przewyższa bez wskazania źródeł ich pokrycia. O ile różnica tych kwot nie jest może na tyle znacząca, to jednak należy do niej jeszcze doliczyć kwoty przypadające na spłatę zaciągniętych kredytów, która to okoliczność wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego skarżącej (kwoty 47,56 i 261,25 zł.). Suma tych kwot nie jest już na tyle symboliczna, by mając na uwadze szczególny charakter prawa pomocy można było ją "pominąć" przy rozpoznawaniu wniosku. Źródło jego finansowania jakim są środki publiczne powoduje, że okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga, że utrwalone orzecznictwo sądowe (m.in. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011 r. I FZ 362/11 nie pozwala także na priorytetowe traktowanie względem kosztów sądowych zobowiązań prywatnoprawnych, tj. kredytów, pożyczek). Skarżąca nie wywiązała się również w pełni ze skierowanego do niej wezwania odnośnie przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i domowników za okres od 15 lipca 2012 r. (załączony obejmuje jedynie okres od 1 września do 5 października 2012 r. i mimo że figuruje na skarżącą, obejmuje dochody tylko jej męża). Zauważalna jest także rozbieżność pomiędzy informacją skarżącej we wniosku PPF, iż jej sytuacja jest znana opiece społecznej, a dodatkowym oświadczeniem wskazującym, że ze wsparcia pomocy społecznej nie korzysta. W przedstawionej powyżej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie wniosku skarżącej, mimo że wstępna jego analiza mogłaby na to wskazywać. Ubocznie należy zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie wnioskodawczyni przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.