II SA/Rz 825/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - postanawia - I. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia od połowy wpisu od skargi, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych. E. R. wezwana została do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W następstwie powyższego strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że nie jest w stanie uiścić tej kwoty z uwagi na trudną sytuację materialną. Utrzymuje się bowiem z emerytury wynoszącej 1369, 15 zł. Ponadto, 1 lipca tego roku zawarła umowę najmu działki, w wyniku czego uzyskuje czynsz w kwocie 915 zł (po zapłaceniu podatku). Powyższe pozwoliło jej na spłatę zaległych zobowiązań wobec dostawców mediów. Skarżąca podkreśliła, że wskazane środki z trudem wystarczają jej na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych. Zaznaczyła, że nie miała możliwości poczynienia oszczędności na poczet wpisu od skargi, zwłaszcza, że to nie ona była inicjatorem postępowania o ustalenie warunków zabudowy. Wnioskodawczyni mieszka w części domu, który został podzielony w związku z podziałem majątku dorobkowego. Wobec powyższego zmuszona była do poniesienia kosztów odpowiednich przeróbek: nowe wejście do budynku, odrębne przyłącza, liczniki, co było kosztowne, a wobec braku stosownych środków musiała zaciągnąć kredyt. Skarżąca zaznaczyła, że żyje bardzo skromnie. Przed zawarciem wskazanej umowy najmu także żyła na bardzo niskim poziomie, a dzięki tej umowie może spłacać zadłużenie u córki i koleżanek. Stałe wydatki comiesięczne skarżącej to: rata kredytu – 670 zł, raty pożyczek – 90 i 135 zł, prąd – 135 zł, gaz – 50 zł, woda i kanalizacja – 60 zł, wywóz nieczystości – 12 zł, podatek od nieruchomości – 34,91 zł, opał – 166,66 zł, ubezpieczenie domu – 16,66 zł, wyżywienie – 600 zł, środki czystości – 100 zł, odzież, obuwie – 100 zł, lekarstwa – 100 zł, telefon – 50 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Postępowanie sądowe jest odpłatne, a do odpłatności tej zobowiązane są jego strony, co wynika z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zasadniczo więc, jeśli strona zamierza zainicjować postępowanie przed sądem, to winna zgromadzić potrzebne w tym celu środki. Koszty postępowania należy bowiem traktować na równi z innymi ważnymi wydatkami strony. Jeśli więc zaistnieje potrzeba ochrony praw na drodze sądowej, to rolą strony jest poczynienie odpowiednich oszczędności poprzez ograniczenie tych wydatków, które nie przesądzają o podstawowym utrzymaniu. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się skarżąca to częściowe prawo pomocy (art. 245 § 3 P.p.s.a.), a przesłanką jego przyznania jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 2 P.p.s.a.). Analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy zawsze należy odnieść sytuację majątkową i rodzinną strony do kosztów, z którymi wiąże się konkretne postepowanie sądowe, w którym wnioskodawca uczestniczy. Porównanie to pozwala na ocenę co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Dokonując powyższego na gruncie niniejszego wniosku należy wskazać, że skarżąca wydatkuje na swoje potrzeby praktycznie całość swoich dochodów. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zasadnym jest całkowite przychylenie się do jej żądania. Należy bowiem mieć na względzie, że orzecznictwo sądowe zajmuje jednoznaczne stanowisko w zakresie prywatnych zobowiązań stron postępowania uznając, że nie mają one pierwszeństwa w zaspokojeniu względem kosztów postępowania sądowego. Podkreśla się bowiem, że tego rodzaju zobowiązania stanowią określony wybór strony, który jednak nie może przemawiać za jej automatycznym dofinansowaniem przez Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.05.2011 r. II FZ 107/11 oraz z 21.12.2010 r. I OZ 965/10, publ.: www.http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, wnioskodawczyni w niniejszej sprawie ponosi bardzo duże wydatki związane ze spłatą rat tego typu zobowiązań (łącznie jest to kwota ok. 900 zł). Wprawdzie skarżąca twierdzi, że uzyskane w ten sposób środki przeznaczyła na dostosowanie domu do stanu po podziale majątku dorobkowego, jednak wskazuje, że prace te pochłonęły "znaczną kwotę pieniędzy", co może wskazywać na to, że jakąś ich część przeznaczyła na inne, mniej niezbędne cele. Nie może też umknąć uwadze, że przed zawarciem umowy najmu wnioskodawczyni również spłacała wskazane raty i także była w stanie się utrzymać, prawdopodobnie z pomocą córki i koleżanek, na co wskazuje jej stwierdzenie o konieczności spłaty zadłużenia u wymienionych. Okoliczność zaś, że strona może liczyć na wsparcie osób trzecich ma wpływ na sposób rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy. Jako instytucja wyjątkowa może być ona bowiem zastosowana do osób ubogich, które z przyczyn obiektywnych, a więc w braku jakiejkolwiek możliwości, nie mogą samodzielnie sfinansować swojego udziału w sprawie. Trzeba także zwrócić uwagę na możliwość poczynienia przez skarżącą oszczędności w zakresie wydatków na środki czystości oraz odzież i obuwie, których łącznego wymiaru w wysokości 200 zł miesięcznie nie można uznać za konieczny w rozumieniu użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zwrócenia uwagi wymaga także pewna niejasność w zakresie sytuacji strony. Mianowicie stwierdziła ona, że środki pochodzące z zawartej umowy najmu pozwoliły jej na spłatę zaległych zobowiązań wobec dostawców mediów i pozwalają na spłatę zadłużenia u córki i koleżanek. W takiej jednak sytuacji rodzi się pytanie, z czego skarżąca spłaca raty zaciągniętego kredytu i dwóch pożyczek, skoro czynsz najmu odpowiada wielkości tych ostatnich. Biorąc więc te wszystkie wskazane wyżej okoliczności pod uwagę uznano za zasadne zwolnienie skarżącej od połowy wpisu od skargi, bowiem jego wysokość (500 zł) jest stosunkowo duża w porównaniu z dochodem strony. Pozostałe zaś koszty sądowe w sprawie, o ile wystąpią, będą już jednostkowo mniejsze, a poza tym będą odłożone w czasie, co pozwoli na zebranie na nie stosownych środków. Trudno zaś osobę z dochodem ponad 2200 zł uznać za nie mogącą partycypować w jakimkolwiek zakresie w kosztach postępowania. Podstawę orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.