II SA/Rz 841/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 841/17 wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 841/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pkt I) postanowienia przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej połowę wpisu od skargi, w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano na zasadność zwolnienia wnioskodawczyni w zakresie połowy wpisu z uwagi na fakt, że zarówno skarżąca jak i jej mąż są osobami stale korzystającymi z pomocy lekarskiej a znaczną część dochodu pochłaniają wydatki na zakup lekarstw i rehabilitacji. Nadto na rozstrzygnięcie miała także wpływ wysokość żądanego wpisu w sprawie. Odnośnie odmowy uwzględnienia żądania w pozostałym zakresie zauważono, że skarżąca i jej mąż mają zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, nie zalegają z żadnymi opłatami związanymi z utrzymaniem domu, mimo braku korzystania z pomocy społecznej czy bezpłatnego wsparcia osób trzecich. Przeznaczają także środki pieniężne na usługi związane z pracami domowymi czy polnymi, chociaż nie wszystkie te prace można zaliczyć do wydatku niezbędnego w świetle brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."). Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła E. S. wnosząc o uchylenie pkt II zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całości kosztów sądowych. W jej ocenie wydane orzeczenie jest krzywdzące, a ona nie ma za co pokryć wydatków sądowych. Po uiszczeniu wpisu sądowego na życie pozostanie jej kwota 4 zł na dzień (obecnie to 8 zł). Aktualny stan zdrowia (wnioskodawczyni jest po przebytym zabiegu), oraz sytuacja materialno-bytowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wskazała na konieczność przeprowadzenia remontu – bratowej spłaca zaciągniętą pożyczkę na wykonanie remontu – 500 zł/mc. Zwróciła uwagę, że nikt nie jest zainteresowany wydzierżawieniem jej nieruchomości. Stan zdrowia nie pozwala jej na wykonywanie prac polowych, musi korzystać z pomocy "najętych robotników". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że wniosek E. S. o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.) i przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku i sprzeciwu pozwala uznać, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy, a mianowicie zwolnienie skarżącej od połowy wpisu od skargi, jest zasadne. Z akt sprawy wynika, że E. S. wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Łączny ich dochód to kwota 2 327,97 zł (renta rolnicza i zasiłek pielęgnacyjny pobierany przez E. S. oraz emerytura K. S.). Według udzielonych informacji jest osobą o złym stanie zdrowie (w miesiącu sierpniu przeszła zabieg). Znaczną część dochodu – kwota około 600-800 zł miesięcznie - przeznacza na zakup lekarstw i rehabilitację. Jako ponoszone wydatki (co ustalono na podstawie oświadczeń złożonych w sprawach o sygn. II SA/RZ 614/17 i II SA/Rz 598/17) skarżąca wykazała: prąd – 40 zł, gaz – 50 zł, telefon – 100 zł, kanalizacja – 60 zł, wywóz śmieci – 12 zł, ubezpieczenie domu – 12 zł, fryzjer – 35 zł. Jak podała z uwagi na stan zdrowia wraz z mężem zmuszeni są do korzystania z pomocy osób trzecich – 10 zł za godzinę pracy (rąbanie drewna, sprzątanie domu, w tym częste mycie okien w związku z remontami, koszenie trawy itp.). Posiadany majątek obejmuje dom - bez łazienki i centralnego ogrzewania, a do marca tego roku nie mieli także doprowadzonej do domu wody (koszt tego doprowadzenia to 4150 zł). Obecnie trwa remont związany z utworzeniem łazienki. Konieczny był także remont dachu. Na wykonanie powyższych prac zaciągnęła u bratowej pożyczkę, którą spłaca po 500 zł miesięcznie, a aktualny dług z tego tytułu wynosi 4500 zł. W związku ze zbliżającą się zimą skarżąca będzie musiała zakupić węgiel (skorzysta ze sprzedaży ratalnej). Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie korzystają z mężem z pomocy społecznej, jak też z bezpłatnej pomocy osób trzecich. Nie zalegają z opłatami, lecz często brakuje im środków na "życie, odzież". Comiesięczny wydatek na wyżywienie to kwota 500 zł. Renta skarżącej wynosi 959,59 zł, natomiast emerytura jej męża 1368,38 zł. Na posiadany majątek składa się nadto nieruchomość rolna o pow. 0,62 ha, z czego część (2 ar) obsadzona jest ziemniakami, nieruchomość rolna o pow. 0,49 ha, las o pow. 0,47 ha (do którego brak drogi dojazdowej). Niewątpliwie ustalona sytuacja materialna skarżącej uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego, tj. w zakresie połowy wpisu od skargi, co znalazło odzwierciedlenie w orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego. Zdaniem Sądu słusznie referendarz sądowy wskazał, że za uwzględnieniem częściowym przemawia fakt, iż skarżąca wraz z mężem są osobami stale korzystającymi z pomocy lekarskiej, a wydatek z tym związany to kwota od 600 do 800 zł miesięcznie. Nadto uwzględniono, że przedmiotowy wpis jest wysoki, bowiem wynosi 500 zł. Natomiast nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do uwzględnienia w całości wniosku skarżącej. Nabiera to szczególnego znaczenia wobec faktu systematycznego inicjowania przez skarżącą przed WSA w Rzeszowie licznych postępowań sądowych i ubiegania się w większości z nich o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 18 grudnia 2009 r. I FZ 446/09, okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie. Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Stosownie do postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09, skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Ich przerzucanie na ogół społeczeństwa (Skarb Państwa) jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, których z przedstawionych względów w niniejszej sprawie nie stwierdzono. W tym zakresie, mimo niewątpliwie znacznych potrzeb po stronie skarżącej i jej męża, brak jest uzasadnionych podstaw do przyznawania stałego prymatu nad kosztami postępowania sądowego wszystkim ponoszonym przez nich wydatkom (nakładom, inwestycjom). Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. II OZ 1051/11). Podkreślenia jednakże wymaga, że przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Mając na uwadze powyższe, Sąd rozstrzygnięcie referendarza sądowego uznał za zasadne i stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 30 sierpnia 2017 r. w pełni podziela. Z tych względów na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.