II SA/Rz 842/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik M. G. – adw. K. W. w odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], zwrócił się o przyznanie jej zwolnienia w tym zakresie argumentując, że z uwagi na sytuację rodzinną, uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki nie jest ona w stanie ponieść opłat i kosztów sądowych w najmniejszym nawet zakresie. W wyniku skierowanego do pełnomocnika skarżącej wezwania został przedłożony podpisany przez nią urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF mający zastosowanie do osób fizycznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w którym wniosła ona o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika z niego, iż: - wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i rodzicami, zamieszkując w domu o pow. 85 m²; oprócz niego wykazała posiadanie działki rolnej o pow. 5 a i związanego z przedmiotem skargi kiosku, - osiągane przez nich w skali miesiąca dochody pochodzą z działalności gospodarczej skarżącej (sklep) w wysokości ok. 1 tys. zł. oraz świadczeń emerytalno – rentowych rodziców w kwotach ok. 500 i 700 zł.; mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, - skarżąca spłaca kredyt budowlany (rata 300 zł./m-c), z uwagi na astmę pozostaje też w stałym leczeniu, która to okoliczność dotyczy również jej rodziców (cukrzyca). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy - art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., a warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej (m.in. postanowienie NSA z dnia 21 listopada 2008 I FZ 430/08 oraz z dnia 24 marca 2009 r. II FZ 101/09). Dokonana w oparciu o powyższe ocena możliwości płatniczych M. G. wskazuje jedynie na częściowe spełnienie przez nią wskazanej przesłanki. Przemawia za tym wzajemna relacja deklarowanych przez nią dochodów jej oraz rodziców (łącznie ok. 2,2 tys. zł.) do ponoszonych wydatków, wśród których oprócz obciążenia spłatą kredytu (300 zł.) wzięto pod uwagę wskazywane w pierwotnie składanym przez adwokata wniosku kwoty przeznaczane na utrzymanie domu oraz leczenie rodziców skarżącej – odpowiednio 500 i 800 zł. (wg tego pierwotnego wniosku do dochodów należałoby jednak doliczyć pobierany przez męża skarżącej zasiłek dla bezrobotnych – 600 zł.). Uwzględniając dodatkowo przeciętne miesięczne koszty wyżywienia 4-osobowej rodziny należy stwierdzić, że wnioskodawczyni kwalifikuje się do udzielenia jej częściowego wsparcia w zakresie kosztów sądowych, tj. odnośnie połowy wpisu od skargi, który wśród nich stanowi relatywnie najwyższe obciążenie, a którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpatrzenie (do pozostałych kosztów o największym prawdopodobieństwie wystąpienia w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji – odpowiednio 100 i 250 zł.). Decydując o udzieleniu osobie wnioskującej wsparcia na zasadzie prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru tej instytucji wynikającego ze źródeł jego finansowania (Skarb Państwa) i ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04), które to kryterium przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałych, mimo że stosunkowo niewysokich dochodach swoich i rodziców skarżąca spełnia. Wyraźnego podkreślenia i wyjaśnienia w związku z tym wymaga, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny warunkujący przyznanie prawa pomocy w dochodzonym przez skarżącą zakresie należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (tak WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2009 r. II SAB/Wr 32/08). Osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych (kosztów postępowania) w celu wygospodarowania niezbędnych środków ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum wszystkie swoje wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zaś z pozostałych nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego zrezygnować. Abstrahując od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, o tym, że w jej przypadku taka sytuacja nie zachodzi, świadczy ustanowienie adwokata z wyboru, mimo braku wymogu występowania przez fachowego pełnomocnika na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego (przepisy przewidują jedynie obowiązek sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia). Jego ustanowienie przeczy też zawartemu w uzasadnieniu wniosku PPF oświadczeniu skarżącej, że dochód który osiąga ledwo wystarcza na opłacenie rachunków i zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb rodziny. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw, aby to Skarb Państwa ponosił w całości ciężar pozostałych kosztów postępowania (kosztów sądowych), zwłaszcza przy nie do końca wyjaśnionej kwestii pobierania przez męża skarżącej zasiłku dla bezrobotnych (wątpliwości z tym związane nie mogą być interpretowane na korzyść strony wnioskującej, gdyż to na niej zgodnie z wyżej uczynionym wskazaniem spoczywa wykazanie okoliczności potwierdzających wniosek). Co do zasady, Skarb Państwa nie może też pośrednio ponosić ciężaru spłaty przez stronę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek); preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych /m.in. kosztów sądowych/, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowo administracyjnego (postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r. I FZ 462/09). W tej sytuacji brak jest uzasadnionych przesłanek, aby skarżącą M. G. zwolnić od kosztów sądowych w części większej, niż połowa wpisu od skargi. Jak wynika z powyższego, ich jednorazowe opłacenie nie będzie przekraczało jej możliwości płatniczych i nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej, męża i rodziców. Z uwagi na ścisłe powiązanie tych kosztów z konkretnym etapem postępowania sądowego są one przy tym rozłożone w czasie. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej na art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.