II SA/Rz 85/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. K. K. w skardze na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który to wniosek podtrzymała w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób fizycznych wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest matką samotnie wychowującą dziecko (7-letnią córkę), których źródło utrzymania stanowi pobierany przez nią zasiłek dla bezrobotnych (687 zł.), świadczenie alimentacyjne (500 zł.) oraz zasiłek rodzinny (106 zł.); łącznie 1400 zł. brutto (ok. 1300 zł. netto). Z kwoty tej opłaca córce przedszkole, kupuje dla niej lekarstwa – ok. 100 zł. /2 m-ce, spłaca kredyty. Nie posiada żadnego majątku i zamieszkuje obecnie u rodziców. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście powyższych przesłanek analiza udzielonych przez skarżącą informacji wskazuje na częściową zasadność złożonego przez nią wniosku, tj. w części obejmującej koszty sądowe. Przyznanie tego zwolnienia wynika z relatywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, która ze stosunkowo niewysokich dochodów zmuszona jest opłacić wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siebie i córki. Przyjmując za wiarygodne twierdzenie, że w skali miesiąca do ich dyspozycji pozostaje kwota ok. 1300 zł., nie budzi wątpliwości, że obciążenie skarżącej całością kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie nie byłoby obojętne dla jej domowego budżetu, narażając potencjalnie ją i córkę na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Uznając za zasadne zwolnienie K. K. od związanych ze sprawą kosztów sądowych, stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Mimo doznawanych trudności finansowych, skarżąca kryteriów tych nie spełnia; posiada co prawda niewielkie ale stałe comiesięczne dochody, a mieszkając wraz z rodzicami w wynajmowanym przez nich mieszkaniu ma tym samym zaspokojone wraz z córką w niezbędnym zakresie potrzeby mieszkaniowe. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r. I OZ 19/11, do spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie zalicza się samego faktu bycia bezrobotnym, czy też korzystania z pomocy socjalnej. Wg innego z postanowień tego Sądu (z dnia 20 stycznia 2012 r. I FZ 501/11), to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Brak szczegółowego wykazania przez wnioskodawczynię wszystkich ponoszonych przez nią wydatków powoduje, że potrzeby przyznania prawa pomocy w zakresie większym niż uznano powyżej (a więc obejmującym oprócz kosztów sądowych także ustanowienia adwokata) faktycznie nie uzasadniła. W odniesieniu do tego, za niewystarczające należy uznać zawarte we wniosku PPF ogólnikowe stwierdzenie, iż nie stać jej na pokrycie kosztów rozprawy, a tym bardziej zatrudnienia pełnomocnika. W tym aspekcie nawet potencjalne trudności związane z ustanowieniem zastępcy prawnego we własnym zakresie nie przeważają również nad sygnalizowaną przez skarżącą okolicznością spłaty kredytu; zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011 r. I FZ 362/11), zobowiązania prywatnoprawne (kredyty, pożyczki) nie korzystają z priorytetowego traktowania względem kosztów postępowania (składają się na nie m.in. wydatki związane z ustanowieniem fachowego pełnomocnika). Odmowa przyznania skarżącej adwokata - odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej prawa do sądu. Obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują także normujące go przepisy; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącej jako strony postępowania. W tej sytuacji, mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych – nawet mimo stosunkowo trudnej sytuacji materialnej - nie może ona generować po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby i których konieczności poniesienia faktycznie nie uzasadniła. Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawczynię przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.