II SA/Rz 86/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr załączonym do skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. Nr [...], Stowarzyszenie "[...]" z/s w D. zwróciło się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jego działanie skupia się na społecznej działalności ekologicznej i propagowaniu turystyki wśród mieszkańców, a w sprawie objętej skargą występuje w obronie praw mieszkańców D. i zagrożonego skażeniem środowiska naturalnego, do czego mogłoby dojść w wyniku powstania na obszarze leśnym, nad podziemnym zbiornikiem wody pitnej, kopalni kruszywa i piasku. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, Stowarzyszenie nie posiadało żadnego kapitału zakładowego, nie dysponuje żadnymi środkami majątkowymi i finansowymi, nie posiada także rachunku bankowego. Ze złożonego przez przedstawiciela Stowarzyszenia dodatkowego oświadczenia wynika, że powstało ono w maju 2011 r. i liczy 9 członków. Składki członkowskie wynoszą 20 zł. rocznie i wg uchwały zebrania członków z dnia 2 czerwca 2011 r. są płatne w przypadku nowych członków w dniu następnym po dacie ich przyjęcia do Stowarzyszenia, a przez pozostałych do końca pierwszego kwartału danego roku. W 2011 r. Stowarzyszenie zebrało z tego tytułu 180 zł., która to kwota została w całości wydatkowana na opłaty przesyłek pocztowych, tj. pism do urzędów administracyjnych w zakresie jego działalności (jako załączniki zostały dołączone m.in. kserokopie potwierdzenia nadań 42 przesyłek poleconych Stowarzyszenia). Obecnie nie posiada do dyspozycji żadnych środków, a jego saldo jest ujemne (2 zł.). Siedziba Stowarzyszenia znajduje się w domu jednego z jego członków, z którego to powodu nie ponosi ono dodatkowych kosztów utrzymania. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych na które składają się opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem na stronie składającej wniosek, niemniej jak wynika z treści w/w przepisu, ich spełnienie i tak nie wiąże się z obligatoryjnym przyznaniem tego prawa (ma charakter fakultatywny). Dokonana w kontekście powyższych informacji ocena wniosku Stowarzyszenia prowadzi do stwierdzenia, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wynika z nich, że finansową podstawą jego działalności stanowią składki członków Stowarzyszenia. Odnosząc wysokość tych składek (20 zł. rocznie) do liczby członków Stowarzyszenia (9 osób) nietrudno dojść do wniosku, że stanowiąca ich iloczyn kwota 180 zł. rocznie praktycznie nie pozwala na prowadzenie jakiejkolwiek działalności, w tym objętej regulaminem Stowarzyszenia. Racjonalne podejście osób zawiązujących Stowarzyszenie bądź do niego przystępujących do realizacji postawionych tej organizacji celów w obiektywnej ocenie nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że musiały mieć one tego świadomość. Planując zatem rzeczywistą realizację celów Stowarzyszenia powinny mieć one na uwadze zapewnienie adekwatnych do tego źródeł jego finansowania w postaci składek członkowskich o odpowiedniej wysokości, które w odniesieniu do formy prawnej Stowarzyszenia "[...]" jako stowarzyszenia zwykłego stanowią jedyne dopuszczalne źródło jego finansowania (art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, Dz. U. z 2001 r., Nr 79 poz. 855 ze zm.). Analizując krąg adresatów przesyłek Stowarzyszenia trudno oprzeć się wrażeniu, że zostało ono utworzone wyłącznie na potrzeby postępowań związanych z realizacją inwestycji w postaci wydobywania i eksploatacji kruszywa (piasku) na wskazanym terenie, której to członkowie Stowarzyszenia są przeciwni i we wszelki możliwy sposób starają się jej zapobiec (wśród adresatów tych przesyłek jest Dyrekcja Generalna i Regionalna Lasów Państwowych, Nadleśnictwo [...], Delegatura NIK, Wyższy i Okręgowy Urząd Górniczy, Minister Środowiska, SKO, Urząd Gminy [...], Prokuratura Rejonowa, Marszałek Województwa, Redaktor Naczelny Gazety "[...]"). Oparcie działalności Stowarzyszenia wyłącznie na prowadzeniu korespondencji (na co została przeznaczona całość składek członkowskich) nie może wyczerpywać całokształtu jego działalności, tym bardziej, że realizacja przyjętych celów Stowarzyszenia nie została w żaden sposób wykazana, ani nawet uprawdopodobniona. W sytuacji zatem gdy władze Stowarzyszenia świadomie zrezygnowały z pobierania od jego członków składek członkowskich w wysokości odpowiedniej do zamierzonej działalności, przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oznaczałoby nieuzasadnione przerzucanie na Skarb Państwa faktycznych związanych z tym kosztów. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08). Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r. I OZ 322/11, Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu (...) nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Także wg postanowienia NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08, stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na to odpowiednie środki finansowe. Skoro skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych to nie może żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru prowadzonej przez siebie działalności. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w/z z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.