II SA/Rz 868/25
WyrokWSA w Rzeszowie2025-10-22
Skład orzekający: Stanisław Śliwa, Magdalena Józefczyk, Maciej Kobak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zasadne, gdy skarżący kwestionuje wymagalność tego obowiązku?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo oceniły zarzuty skarżącego jako niezasadne. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa, a jego realizacja jest skonkretyzowana w obowiązującym rozporządzeniu. Brak zgłoszenia dziecka na szczepienia i brak przedstawienia zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach lub odroczeniu szczepienia oznacza, że obowiązek jest wymagalny i nie wygasł. Ograniczenie prawa do ochrony życia prywatnego i zdrowia jest uzasadnione ochroną zdrowia publicznego i interesem dziecka.Stan faktyczny
Skarżący kwestionował postanowienie o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Organy egzekucyjne nałożyły grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień. Skarżący zarzucił brak wymagalności obowiązku, powołując się m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Organy obu instancji uznały zarzuty za bezzasadne, wskazując na obowiązujące przepisy prawa i brak przeciwwskazań lekarskich.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Maciej Kobak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi M.M. na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SE.9022.7.254.2024.LB w przedmiocie oddalenia zarzutów - oddala skargę -
Przedmiotem skargi M. M. (dalej: "Skarżący") jest postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: "PPWIS", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SE.9022.7.254.2024.LB w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w następujący sposób.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nałożył na M. M. grzywnę w kwocie 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania dziecka – S. M. - obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Pismem z dnia 15 listopada 2024 r. Skarżący zgłosił zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżący zarzucił brak wymagalności obowiązku szczepień, wskazany w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 132; dalej: "u.p.e.a.").
Po rozpatrzeniu wniesionych zarzutów Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: "PPIS", "Organ I instancji") postanowieniem z dnia 17 grudnia 2024 r. nr PSE.9022.27.52.2024 oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia, Organ I instancji wskazał, że zarzut Skarżącego dotyczący niewymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniego S. M. jest bezzasadny. PPIS wskazał, że treść obowiązku zawarta w tytule wykonawczym przedstawia się inaczej niż określił to Skarżący, posiadając następujące brzmienie:
"Poddanie dziecka S. M., ur. [...] r. PESEL: [...], zam. [...] obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom:
– gruźlicy (I dawka),
– wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka),
– błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III, IV dawka),
– ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu poliomyelitis (I, II, III dawka)
– odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (l dawka)
Obowiązek jest wymagalny.
O schemacie szczepienia i liczbie podanych dawek decyduje lekarz zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego".
Organ I instancji wskazał również, że Skarżący zarzucił powoływanie się na komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, jako źródła obowiązków realizacji szczepień ochronnych i wydanie upomnienia w dniu 31 maja 2023 r., co miałoby być sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19. W ocenie PPIS zarzut ten nie znajduje pokrycia w stanie faktycznym, gdyż upomnienie nr [...] zostało skierowane do Skarżącego w dniu 17 września 2024 r. i zostało odebrane w dniu 19 września 2024 r.
W dalszej kolejności Organ I instancji podniósł, że aktami normatywnymi wskazanymi przez niego w tytule wykonawczym są art. 5 ust. 1 pkt 1b i ust. 2, art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm.; dalej: "ustawa") i § 2, § 3 oraz załącznik nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. poz. 2077 z późn. zm.; dalej: "Rozporządzenie"). Organ I instancji stanął na stanowisku, że na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zastosowanie ma art. 5 ust. 1 pkt 1b i ust. 2 ustawy, z którego wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym, natomiast odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny. Podobnie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP nie tylko nie uzasadnia odmowy wykonania obowiązku szczepień ochronnych, lecz potwierdza zasadność wprowadzenia takiego obowiązku.
Od powyższego postanowienia Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, przejawiające się błędnym przyjęciem, że obowiązek zaszczepienia dziecka jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniego nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień oraz nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych. Ponadto Organ I instancji nie wskazał dowodów, w oparciu o które ustalono wymagalność obowiązku, a jedynie uznanie, że obowiązek szczepień małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego.
Po rozpatrzeniu złożonego zażalenia, Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SE.9022.7.254.2024.LB, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przez wymagalność obowiązku rozumie się taki stan faktyczny, w którym upłynął czas na dobrowolne wykonanie obowiązku, a jego wierzyciel ma prawo podjąć czynności zmierzające do jego wyegzekwowania. Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do Rozporządzenia. Obowiązek szczepień jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów. Jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.
Odnosząc się do zarzutów Skarżącego, Organ odwoławczy wyjaśnił, że przeszkodą do rozpoczęcia i prowadzenia procedury obowiązkowych szczepień ochronnych nie może być brak badań lekarskich, które są częścią procedury szczepienia ochronnego. Niestawienie się z dzieckiem do placówki prowadzącej szczepienia ochronne nie daje możliwości przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego, wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym a co za tym idzie wykluczenia przeciwwskazań lub skierowania dziecka na konsultację specjalistyczną. W toku postępowania uzyskano informację od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej sprawującego opiekę zdrowotną nad synem Skarżącego, z której wynika, że małoletni nie posiada przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych.
PPWIS podkreślił, że termin wykonania obowiązku został przekroczony przez stronę, która do dnia wydania postanowienia nie wykonała go. Organ wskazał także, że każde szczepienie określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia ma swój własny harmonogram realizacji, tj. liczbę dawek, wiek dziecka i termin wykonania. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostanie wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie, a jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.
W ocenie Organu odwoławczego, wierzyciel w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2024 r. szczegółowo odniósł się do wszelkich zarzutów podnoszonych przez Skarżącego. Ponadto Organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutu niewymagalności obowiązku wraz ze wskazaniem odpowiednich podstaw prawnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. M. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zarzucił naruszenie:
1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z Rozporządzenia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 Rozporządzenia poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż Rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się Organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Organu I instancji w całości oraz umorzenie postępowania, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, którym oddalono zarzuty zgłoszone w sprawie egzekucji administracyjnej.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Wniesione w sprawie zarzuty oparto na art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. – tj. braku wymagalności obowiązku szczepień.
Sąd stwierdził, że organy słusznie oceniły jako niezasadne zarzuty skarżącego, zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka.
W rozpoznawanej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżący nie poddał obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka. Okoliczność ta w istocie nie jest sporna. Dziecko nie zostało poddane szczepieniom przeciw gruźlicy (I dawka), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III, IV dawka), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu poliomyelitis (I, II, III dawka), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (l dawka). Skarżący nie zgłosił się z dzieckiem na szczepienia - nie ma ono wykonanych szczepień ochronnych, nie ma też wyznaczonego terminu szczepień. Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżący przedstawił aktualne zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień, czy też o konieczności odroczenia ich wykonania.
Wskazać należy, że profilaktyka chorób epidemicznych jest, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Sąd podzielił stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych
w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.).
Realizację obowiązku wyrażonego w przytoczonych przepisach konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym
w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). W sytuacji, gdy konsultacja wykaże przeciwskazania do szczepień, można mówić o braku wymagalności obowiązku szczepień. Podkreślić przy tym należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).
Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).
Jednocześnie w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Stwierdzić należy, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Obowiązek nie został określony, jak podnosił skarżący, na podstawie Komunikatu GIS w Sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Sąd nie dopatrzył się przy tym, by doszło do zarzucanego w skardze przekroczenia upoważnienia ustawowego przy wydaniu omawianego rozporządzenia.
Rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, a jeżeli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym w dniu 14 października 2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącego. Szczepienia te zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) błonicy,
b) krztuścowi,
c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) odrze,
b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince),
c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia, o czym stanowi § 3 ust. 2 rozporządzenia.
Zatem, z uwagi na treść załącznika nr 1 do rozporządzenia, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącego obowiązkowe i wymagalne.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że dziecko skarżącego nie zostało zaszczepione wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
Skarżący nie przedstawił stosownego zaświadczenia lekarskiego, które zwalniałoby dziecko z obowiązku szczepień bądź też stwierdzało konieczność odroczenia ich wykonania ze względu na stan zdrowia dziecka.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek skarżącego poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym istnieje i jest wymagalny. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika z treści skargi i akt sprawy. Wobec powyższego brak jest podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Nie można również przyjąć, że obowiązek zaszczepienia dziecka skarżącego wygasł. Pod pojęciem wygaśnięcia obowiązku należy rozumieć przede wszystkim wykonanie lub umorzenie obowiązku w całości lub w części czy przedawnienie obowiązku. W rozpoznawanej sprawie żadna z tych okoliczności wystąpiła. Bezspornym jest, że dziecko skarżącego nie zostało zaszczepione, obowiązek nie został umorzony i nie doszło do jego przedawnienia.
Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 124 § 1 i 2 w związku art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżone postanowienie w pełni spełnia wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie faktyczne i prawne postanowienia. Organ odwoławczy w całości podzielił ocenę prawną, dokonaną przez organ I instancji, który szeroko przedstawił przepisy omawianego rozporządzenia.
Sąd nie podziela argumentacji skargi, że w sprawie doszło do naruszenia
art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz
art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także, że zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Ustawodawca przewidział także, że wykonanie szczepienia poprzedza badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).
W tym miejscu wskazać też trzeba, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję
w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi
w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżącego nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepieni a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania skarżącego dotyczące dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, czy też rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (zob. wyroki NSA z dnia: 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 27/21).
Wskazać też trzeba, że w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi unormowano w art. 17a, 17e-17 h przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego, wypłacanego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, w związku z wystąpieniem działań niepożądanych po podaniu szczepionki albo szczepionek.
Na marginesie jedynie dodać należy, odnosząc się do wniosku skargi o uchylenie kwestionowanych postanowień i umorzenie postępowania egzekucyjnego, że nawet w przypadku uwzględnienia przez Sąd skargi nie byłoby możliwe umorzenie przez Sąd postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne w niniejszym przypadku nie jest prowadzone przez organy inspekcji sanitarnej, a przez Wojewodę. Przepis art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. stanowi natomiast, że organ egzekucyjny (Wojewoda - dopisek Sądu) po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: a) art. 33 § 2 pkt 1-5, b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, nie podzielając zarzutów skargi oraz nie stwierdzając naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło