II SA/Rz 874/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi T. S., W. K., B. R., K. M., J. H., M. S., L. S., K. J., M. J., A. J., E. J., J. G., B. Z., J. W., A. D., W. J., E. J., J. P. i K. B. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego -skargę oddala- II SA/Rz 874/11 Uzasadnienie Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest uchwała Nr [...] Rady Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenia referendum lokalnego. Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie przedstawiał się następująco: Pismem z dnia [...] maja 2011 r. (25 maja 2011 r. - data wpływu do organu) T. S., W.K., B.R., P.K., K. M., J.H., M. S., L.S., K. J., M. J., A. J., E.J., J.G., B.Z., J. W., A.D., W.J., E.J., J.P., K.B.-B., reprezentowani przez pełnomocnika M.J. powiadomili Prezydenta Miasta K. o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum w sprawie opinii Rady Miasta K.dotyczącej lokalizacji kasyna gier w K. W dniu [...] czerwca 2011r. do Prezydenta Miasta K. wpłynął wniosek wskazanych wyżej osób (poza P.K.) reprezentowanych przez M. J. o przeprowadzenie referendum, którego przedmiotem była odpowiedź mieszkańców Krosna na pytanie: czy jesteś za lokalizacją w mieście K. kasyna gier ? TAK/NIE. W dniu [...] sierpnia 2011 r. Rada Miasta K. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie powołania komisji do sprawdzenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego. W wydanej w dniu [...] sierpnia 2011r. opinii, Komisja ustaliła, że : 1) pełnomocnik inicjatorów referendum pismem z dnia [...] lipca 2011 r. (data wpływu do organu – [...] lipca 2011r.) przekazał do Urzędu Miasta K. informację o przedmiocie zamierzonego referendum w celu wywieszenia na tablicy ogłoszeń Urzędu wskazując, że informację powyższą poda na własny koszt do wiadomości mieszkańców K. poprzez rozplakatowanie na tablicach ogłoszeniowych miasta K. Pismo inicjatorów referendum wpłynęło do Urzędu na dzień przed złożeniem wniosku o przeprowadzenie referendum. Z uwagi na powyższe stwierdzono, że w okresie zbierania podpisów popierających wniosek, mieszkańcy K. nie byli w sposób zwyczajowo przyjęty w Gminie K. powiadomieni o przedmiocie zamierzonego referendum - co oznacza niespełnienie wymogu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. o referendum lokalnym; 2) stwierdzono zachowanie pozostałych terminów określonych w ustawie o referendum lokalnym; 3) stwierdzono na kartach poparcia brak imienia pełnomocnika - wyjaśnienie złożone w tym zakresie przez M.J. w dniu [...] sierpnia 2011 r. zostało przez komisje przyjęte; 4) sprawdzono dane osobowe osób figurujących na kartach poparcia w związku z faktem, że część osób była spoza K., a część danych osobowych budziła zastrzeżenia komisji; 5) zapoznano się z opinią prawna dnia [...] sierpnia 2011r., znak [...] w sprawie wniosku po przeprowadzeni referendum; 6) w wyniku sprawdzenia danych osobowych zawartych na 248 kartach poparcia, po weryfikacji i podsumowaniu złożonych 4485 podpisów, komisja uznała za prawidłowe złożone 3694 podpisy, nie uznano natomiast 781 podpisów. We wnioskach końcowych komisja stwierdziła, że: 1) analizując treść pytania, które miało być poddane pod głosowanie w referendum, stwierdzono, że rozstrzygnięcie to nie mieści się w zakresie kompetencji organów samorządowych, stosownie bowiem do treści art. 32 ust. 1 ustawy o grach hazardowych koncesji na prowadzenie kasyna udziela minister właściwy do spraw finansów publicznych, a organ samorządowy jedynie opiniuje lokalizację kasyna. Ponadto, pytanie referendalne dotyczy kwestii już załatwionych przez Radę Miasta K. - uchwała z dnia [...] lipca 2011r., Nr [...] pozytywnie opiniująca lokalizację kasyna gry w K., co czyni bezprzedmiotowym przeprowadzenie referendum; 2) wniosek zawiera uchybienia, których nie można usunąć - brak wymaganej ilości podpisów upoważnionych do głosowania mieszkańców Miasta K.. Zgodnie z pismem Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2011 r. , nr [...] liczba mieszkańców Miasta K. uprawnionych do głosowania wynosiła 39399, liczba wymaganych podpisów poparcia wynosiła 3940, komisja natomiast stwierdziła, że wniosek został prawidłowo podpisany przez 3894 osoby; 3) stwierdzono niespełnienie wymogu z art. 13 ust. 1 ustawy. W dniu [...] sierpnia 2011 r. Rada Miasta K. podjęła uchwałę Nr [....] w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego. W podstawie prawnej organ powołał się na art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591) oraz art. 18 ustawy. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było niespełnienie wymogów ustawy o referendum lokalnym oraz możliwość doprowadzenia do wydania rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. W uchwale podano, że szczegółowe uzasadnienie przyczyn odrzucenia wniosku zawarte jest w opinii komisji do sprawdzenia wniosku mieszkańców z dnia [...] lipca 2011 r. o przeprowadzenie referendum dotyczącego lokalizacji kasyna gier w K. Skargę na powyższą uchwałę złożyli inicjatorzy referendum, wnosząc ojej uwzględnienie, celem realizacji normy zawartej w przepisie art. 20 ust. 4 ustawy. Zaskarżonej uchwale zarzucono: 1) naruszenie art. 16 ust. 4 ustawy przez niewyznaczenie inicjatorowi referendum 14. dniowego terminu do usunięcia uchybień; 2) naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy w zw. z art. 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), poprzez niepoinformowanie inicjatora referendum jakimi przesłankami kierowała się Rada Miasta K. uznając, że nie został spełniony wymóg art. 13 ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu wskazano, iż w przedmiotowej sprawie zastosowany powinien być art. 16 ust. 4 ustawy, gdyż nie wskazano okoliczności uzasadniających zastosowanie przepisu art. 16 ust. 5 ustawy, tj. uchybień , których nie można usunąć. Odnosząc się do wniosków komisji zawartych w pkt 1 wskazano, że są one błędne, bowiem wynikają z wadliwej wykładni przepisów prawa przytoczonych w opinii prawnej, stanowiącej załącznik do opinii komisji. Przedmiotem referendum miało być wyrażenie opinii w sprawie lokalizacji kasyna gier w K., a nie podjęcie decyzji w tym zakresie, na co wskazuje treść powiadomienia z dnia [...] maja 2011 r. oraz wniosku z dnia [...] czerwca 2011 r. Za błędny, zdaniem skarżącego, należy uznać pogląd, jakoby podjęcie przez Radę Miasta K. uchwały z dnia [...] lipca 2011 r. czyniło przeprowadzenie referendum bezprzedmiotowym, gdyż obowiązujące przepisy prawa dopuszczają możliwość uchylania lub zmieniania aktów już obowiązujących, w stosownym zakresie przedmiotowym W odniesieniu do pkt 2 wniosków opinii - zapadły one, zdaniem skarżącego, z naruszeniem zasad prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, należytego i wyczerpującego informowania stron oraz umożliwienia wypowiedzenia się do zebranych dowodów i materiałów (m. in. inicjatorowi referendum uniemożliwiono zapoznanie się z nieuznanymi przez komisję podpisami). Kwestia braku wymaganej liczby podpisów została przez organ przedstawiona w opinii komisji w sposób nie poddający się weryfikacji, co uniemożliwia ustalenie czy braki te kwalifikują się do trybu przewidzianego w art. 16 ust. 5 czy też zdadzą się usunąć w trybie art. 16 ust. 4 ustawy. W zakresie pkt 3 wniosków końcowych opinii, skarżący wyjaśnił, że nosi on znamiona dowolnej uznaniowości, gdyż nie jest jasnym z jakich okoliczności komisja wywiodła, że mieszkańcy K. nie byli w sposób zwyczajowy powiadomieni o przedmiocie referendum. Mieszkańcy zostali poinformowani w drodze rozwieszenia ogłoszeń w formie plakatów, w formie elektronicznej, w formie ogłoszeń po mszy świętej w lokalnych kościołach, a sprawa ta była także przedmiotem licznych publikacji prasowych. W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie powołując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu opinii komisji do sprawdzenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zagadnienie referendum lokalnego zostało ujęte w konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 170 Konstytucji stanowi mianowicie, że członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa. Regulacje ustawowe dotyczące referendum lokalnego zostały zawarte w ustawie z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. Nr 88 poz. 985 z późn. zm.) zwanej w dalszej części uzasadnienie ustawą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 przedmiotowej ustawy w referendum lokalnym mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki lub w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki, a w przypadku gminy także wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Referendum polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie lub pytania w zakresie spraw określonych w ust. 1 albo na dokonaniu wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami. W kontrolowanej sprawie wniosek o przeprowadzenie referendum pochodził od grupy uprawnionych do głosowania mieszkańców. Inicjatorami referendum była grupa obywateli, którym przysługiwało prawo wybierania do Rady Miasta K., licząca sobie 19 mieszkańców, stąd też spełniony został wymóg określony przepisem art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wspomniana grupa mieszkańców w dniu [...] maja 2011 r. powiadomiła Prezydenta Miasta K. o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum w sprawie opinii Rady Miasta K. dotyczącej lokalizacji kasyna gier w K. Złożone powiadomienie spełnia wymogi określone w art. 12 ust. 2 ustawy. W dalszej kolejności inicjator referendum podał do wiadomości mieszkańców miasta K. informację o przedmiocie zamierzonego referendum. Podanie do publicznej wiadomości nastąpiło poprzez podanie w kościołach, rozwieszenia ogłoszeń w formie plakatów i umieszczenie w formie elektronicznej na lokalnych portalach internetowych. Od dnia powiadomienia Prezydenta Miasta K. o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum w sprawie opinii Rady Miasta K. dotyczącej lokalizacji kasyna gier w K., t.j. od dnia 25 maja 2011 r. inicjatorom referendum zaczął biec 60. dniowy termin do zbierania podpisów poparcia mieszkańców uprawnionych do wybierania Rady Miasta K. dla inicjatywy przeprowadzenia referendum. Zgodnie z informacją Prezydenta Miasta K. liczba wymaganych podpisów miała wynosić minimum 3940. Wspomniany termin upływał inicjatorom w dniu 25 lipca 2011 r. W dniu 22 lipca 2011 r. pełnomocnik inicjatorów referendum złożył do Prezydenta Miasta K. wniosek o przeprowadzenie referendum wraz z podpisami mieszkańców popierających inicjatywę. W dniu 8 sierpnia 2011 r. Rada Miasta K. na podstawie art. 16 ustawy powołała ze swego składu komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy. Komisja do udziału w swoich pracach zaprosiła pełnomocnika inicjatorów referendum i uznała, że zachodzą podstawy do odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum. Podstawę do takiego wniosku stanowiło stwierdzenie braku wymaganej ilości podpisów mieszkańców popierających wniosek inicjatorów, pytanie na które mieli odpowiedzieć mieszkańcy prowadziło do rozstrzygnięcia nie mieszczącego się w zakresie kompetencji organów samorządowych lecz w kompetencji ministra do spraw finansów publicznych, a ponadto inicjatorzy nie wywiązali się z nałożonego na nich przez art. 13 ust. 1 ustawy obowiązku podania do wiadomości mieszkańców informacji o przedmiocie referendum. Skarżący w skardze zarzucają, że stanowisko komisji, jak również oparta na nim uchwała Rady z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego są bezzasadne. Tak, więc kwestią sporną między stronami postępowania pozostają wskazane w poprzednim akapicie braki wniosku. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że aczkolwiek stanowisko zaprezentowane przez Radę w zaskarżonej uchwale nie jest w pełni trafne i część zarzutów skargi jest uzasadniona, jednak samo rozstrzygnięcie o odrzuceniu wniosku prawa nie narusza. Sąd nie aprobuje stanowiska Rady, iż pytanie na które mieli odpowiedzieć mieszkańcy "Czy jesteś za lokalizacją w mieście K. kasyna gier? TAK/NIE" prowadziłoby do rozstrzygnięcia, które nie mieści się w zakresie kompetencji organów samorządowych. Przepis art.. 2 ust. 1 ustawy przewiduje, że w referendum lokalnym mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki. Kryterium wyznaczającym przedmiot rozstrzygania w drodze referendum jest zakres zadań i kompetencji organów danej jednostki samorządu. Przepis art. 35 pkt 15 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.) przewiduje, że wniosek o udzielenie koncesji na prowadzenie kasyna gry powinien zawierać między innymi również pozytywną opinię rady gminy o lokalizacji kasyna gry. Skoro w świetle brzmienia wskazanego przepisu niewątpliwie w granicach kompetencji Rady Miasta K. mieściła się opinia dotycząca konkretnej lokalizacji kasyna gry, to mieści się również w granicach tej kompetencji lokalizacja kasyna na terenie całego miasta. W takiej sytuacji sformułowanie pytania referendum : "Czy jesteś za lokalizacją w mieście K. kasyna gier? TAK/NIE" mieści się w kompetencji Rady, dlatego jej stanowisko w tej materii zaprezentowane w zaskarżonej uchwale na aprobatę Sądu nie zasługuje. Nie można również zgodzić się, że inicjatorzy nie wywiązali się z nałożonego na nich przez przepis art. 13 ust. 1 obowiązku podania na swój koszt do wiadomości mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego przedmiotu zamierzonego referendum w sposób zwyczajowo przyjęty w gminie. Zgodnie z oświadczeniem znajdującym się w aktach sprawy i oświadczeniach stron podczas przeprowadzonej rozprawy sądowej jednostka zarządzająca tablicami ogłoszeń miasta K. odmówiła wywieszenia informacji o referendum i jego przedmiocie. Ponieważ przepis art. 13 ustawy nie określa okresu przez jaki ta wiadomość ma zostać wywieszona, a poza sporem pozostaje, że o przedmiot zamierzonego referendum ogłoszono w kościołach, rozwieszono ogłoszenia w formie plakatów i umieszczono w formie elektronicznej na lokalnych portalach internetowych, a jednocześnie odmówiono inicjatorom wywieszenia ich ogłoszenia na tablicach ogłoszeń miasta Krosna Sąd uznał, że inicjatorzy referendum wywiązali się z ciążącego na nich, wynikającego z art. 13 ustawy obowiązku podania przedmiotu referendum do wiadomości mieszkańców. Uzasadnione jest natomiast stanowisko Rady Miasta K., że inicjatorzy referendum nie zebrali wymaganej przez przepis art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym 10 % uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy w terminie określonym przez przepis art. 14 ust. 1 ustawy. Zgodnie z informacją Prezydenta Miasta K. liczba wzmaganych podpisów wynosiła 3940. Problem zbierania podpisów poparcia w przypadku referendum lokalnego jest przedmiotem regulacji przepisu art. 14 ust. 2, 3 i 4 ustawy. W świetle tego przepisu podpisy poparcia zbiera się na kartach, z których każda zawiera informacje o przedmiocie zamierzonego referendum oraz o tym, że poparcia nie można wycofać. Karta zawiera również nazwiska i imiona członków grupy oraz imię, nazwisko i miejsce zamieszkania pełnomocnika, jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli. Podpisy popierające wniosek w sprawie przeprowadzenia referendum z inicjatywy mieszkańców można zbierać w miejscu, czasie i w sposób wykluczający stosowanie jakichkolwiek nacisków zmierzających do wymuszenia podpisów. Mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Wycofanie udzielonego poparcia jest bezskuteczne. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nie spełniają wymogów przepisu art. 14 ust. 2 karty na których zbierano podpisy poparcia. Karta na której zbiera się podpisy poparcia musi zawierać informację o przedmiocie zamierzonego referendum oraz o tym, że poparcia nie można wycofać. Karta zawiera również nazwiska i imiona członków grupy oraz imię, nazwisko i miejsce zamieszkania pełnomocnika, jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli. Karty poparcia w kontrolowanej sprawie nie zawierają imienia pełnomocnika inicjatora referendum. Celem wskazania pełnych danych pełnomocnika inicjatora referendum jest możliwość jednoznacznej jego identyfikacji przez osoby udzielające poparcia. Identyfikacja może rzutować w sposób niewątpliwy na udzielenie przez obywatela takiego poparcia względnie na odmowę. Brak imienia pełnomocnika inicjatorów na kartach poparcia w sposób niewątpliwy utrudnia jego identyfikację, a skoro jest to wymóg stawiany tym kartom przez ustawę uznać należy, że zebrane na wadliwych kartach poparcia podpisy popierające inicjatywę referendum nie mogą być uznane za prawidłowo złożone i nie będą wywoływać skutku określonego w art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym. Problem wadliwości podpisów popierających inicjatywę referendum nie znalazł wprawdzie odzwierciedlenia w opinii komisji do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy, a tym samym w odwołującej się do jej treści zaskarżonej uchwały, jednak kierując się treścią przepisu art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przewidującego kontrolę sądu z punktu widzenia zaskarżonego aktu z prawem Sąd uznał, że stwierdzone naruszenie - przez inicjatora referendum - prawa bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej uchwały pozostać nie może. Podnieść również należy, iż Sąd aprobuje stanowisko organu, że inicjator referendum nie zebrał wymaganej przez przepisy ustawy o referendum lokalnym, a określonej w analizowanym przypadku na liczbę 3940 obywateli podpisów poparcia. W świetle powołanego już wyżej przepisu art. 14 ust. 4 ustawy mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Wszystkie określone w powołanym przepisie dane osobowe są istotne, dlatego muszą być kompletne, ponieważ służą do identyfikacji osób popierających wniosek i ułatwiają weryfikację tego poparcia. Podpis i dane osobowe pozostają ze sobą ściśle powiązane i nie egzystują samodzielnie. Łącznie pełnią rolę identyfikatora osoby, która opowiedziała się za przeprowadzeniem referendum. Z tej przyczyny Sąd uznaje za prawidłowy jedynie taki podpis, któremu towarzyszą dane określone w art. 14 ust. 4 ustawy. W tej materii Sąd aprobuje stanowisko prezentowane przez doktrynę i część orzecznictwa, (patrz : K.W Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz : Ustawa o referendum lokalnym. Komentarz. Wyd. Wolters Kluwer Sp. z o.o. 2007 r. oraz A. Kisielewicz, glosa do wyroku NSA z dnia 29 września 2004 r., OSK 1117/04, OSP 2005, z. 7-8 i wyrok NSA z dnia 13 września 2006 r., II OSK 1044/06). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażanego przez część judykatury oraz zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2004 r., OSK 1117/04 przyjmujących, że przez "prawidłowo złożony podpis" rozumieć należy podpis sensu stricte, czyli "własnoręczny podpis". Rozróżnienie i oddzielenie od siebie pojęć "podpisu" i "danych osobowych" podpisującego dotyczy jedynie sfery językowej i nie można mu przypisać decydującego znaczenia w zakresie wykładni pojęcia "prawidłowo złożonego podpisu". Oba te elementy w świetle brzmienia przepisu art. 14 ust. 4 ustawy są ze sobą powiązane i podpis sensu stricte nie egzystuje samodzielnie, musi być złożony wraz z określonymi w powołanym przepisie danymi osobowymi. Dla organu weryfikującego poparcie dla wniosku o przeprowadzenie referendum znaczenie mają zarówno podpis jak i inne, ustawowo określone dane osobowe identyfikujące osobę udzielającą poparcia. Przyjmując wskazaną wyżej koncepcję "prawidłowo złożonego podpisu" przyjąć należy, że składają się na niego wszelkie elementy wskazane w przepisie art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym. Tak więc, by podpis popierający inicjatywę referendum uznać za prawidłowy musi on zawierać nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL oraz własnoręczne potwierdzenie podpisem tych danych. Pod pojęciem adresu zamieszkania należy w kontrolowanej sprawie rozumieć wskazanie miasta w którym zamieszkuje popierający inicjatywę obywatel, ulicę, numer domu i numer mieszkania. Analiza dołączonych do akt sprawy list poparcia wskazuje, że oprócz wadliwości samych list podpisy osób popierających inicjatywę referendum - w znacznej części - nie zawierają wskazania miejscowości, w których obywatele ci zamieszkują. Przykładowo brakiem tym dotknięte są na 1 stronie list 6 podpisów (poz. 1, 12, 13, 14, 15, 23), na 2 stronie 21 podpisów (poz. 1-6, 8-17, 19-21, 24, 25) , na 3 stronie 12 podpisów poz. 1-6, 9-14), na stronie 4 list 10 podpisów (poz. 8-10, 19-25). Obok wskazanego braku dotyczącego niewskazania miejscowości zamieszkania poszczególnych osób karty zawierają uchybienia wskazane przez komisję weryfikującą wniosek o przeprowadzenie referendum. Braki te dotyczą faktu zamieszkiwania poza terenem miasta K., braku imienia lub nazwiska albo błędnego nazwiska, braku podpisu, braku numeru PESEL lub błędnego numeru PESEL, błędnego adresu, faktu, że osoby udzielające poparcia nie figurowały w rejestrze wyborców. Stwierdzone przez komisję weryfikacyjną uchybienia zostały wskazane w załączniku do protokołu z posiedzenia komisji odbytego w dniu 11.08.2011 r. W części posiedzeń komisji uczestniczył pełnomocnik inicjatorów i mógł w stosownym czasie podnosić zarzuty do ustaleń komisji. Ilość stwierdzonych uchybień na poszczególnych kartach poparcia wskazuje, że jest to liczba pozwalająca na przyjęcie z całą pewnością, iż inicjatorzy referendum nie uzyskali dla swojej inicjatywy poparcia 3940 osób. W takiej sytuacji stwierdzić należy, że wobec nieuzyskania przez inicjatorów wystarczającej liczby podpisów osób popierających inicjatywę referendum uchwała o odrzuceniu wniosku prawa nie narusza. Odnosząc się do zarzutów skargi w części dotyczącej wadliwości podpisów osób popierających inicjatywę referendum, stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. W tej materii wskazać należy, że złożony wniosek został rozpoznany w terminie określonym w art. 18 ustawy o referendum lokalnym. Przepis ten przewiduje podjęcie uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum lub uchwały o odrzuceniu wniosku mieszkańców nie później niż w ciągu 30 dni od dnia przekazania wniosku. W sprawie wniosek został przekazany w dniu 22 lipca 2011 r., a zaskarżona uchwała została podjęta w dniu 19 sierpnia 2011 r. Chybiony jest zarzut o konieczności wyznaczenia inicjatorowi referendum 14. dniowego terminu do usunięcia uchybień. Wskazany przez stronę skarżącą przepis art. 16 ust. 4 ustawy ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy uchybienia wniosku polegają na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających wniosek ale nie upłynął jeszcze określony w art. 14 ust. 1 ustawy termin zbierania podpisów. Termin ten wynosi 60 dni od powiadomienia na piśmie prezydenta miasta o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum. W kontrolowanej sprawie termin ten rozpoczął bieg w dniu 25 maja 2011 r., a zakończył bieg w dniu 25 lipca 2011 r. Tak, więc w dniu podejmowania zaskarżonej uchwały tj. w dniu 19 sierpnia 2011 r. upłynął. Co do zarzutów dotyczących uniemożliwienia inicjatorowi referendum zapoznania się z zarzutami komisji pod adresem kwestionowanych przez nią podpisów stwierdzić należy, że pełnomocnikowi inicjatorów umożliwiono obserwacje pracy komisji i mógł do jej pracy i ustaleń składać zastrzeżenia i kwestionować ustalenia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie by organ uniemożliwił skarżącym zapoznanie się z aktami sprawy i podniesienie zastrzeżeń. Na obecnym etapie postępowania ogólnikowe zarzuty dotyczące prawidłowości dokonanej weryfikacji podpisów nie mogą skutkować uwzględnieniem skargi tym bardziej, że kontrola kwestionowanej uchwały dokonana przez Sąd wskazuje, że w rzeczywistości liczba wadliwych podpisów była znacznie większa niż to ustaliła komisja i w oparciu o jej opinię organ podejmujący uchwałę. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona uchwała prawa nie narusza, dlatego na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.