II SA/Rz 892/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi Ł. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ pierwszej instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania Ł. Ś. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), a także art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 15 marca 2021 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad bratem: K. Ś. Wskazaną decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Wójt odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jako przyczynę powyższego wskazując fakt, iż u matki K. Ś., K. Ś., nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji, a jedynie całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, podnosząc w jego treści, że brat nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku, natomiast rodzice nie mogą zapewnić mu opieki. Jak podał skarżący, J. Ś. również jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, natomiast K. Ś. jest całkowicie niezdolna do pracy. Opiekę nad bratem sprawuje skarżący, nie mogąc z tego tytułu podjąć pracy. Organ odwoławczy wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie Wójta w mocy. Uzasadniając powyższe SKO wskazało, że ojciec osoby niepełnosprawnej – J. Ś., legitymuje się orzeczeniem Lekarza ZUS z dnia [...] marca 2021 r. o zaliczeniu go do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2023 r. co czasowo wyłącza go, stosownie do brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r., z obowiązku alimentacji wobec innych członków rodziny. Natomiast matka strony i osoby niepełnosprawnej – K. Ś., orzeczeniem Lekarza KRUS z dnia [...] grudnia 2019 r. została uznana za osobę całkowicie okresowo niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym do listopada 2021 r. i jednocześnie nie stwierdzono w jej przypadku niezdolności do samodzielnej egzystencji. W ocenie organu odwoławczego, orzeczenie to nie może być więc uznane za orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r. Zatem wobec matki niepełnosprawnego istnieje obowiązek alimentacyjny względem syna w pierwszej kolejności. Na powyższy stan rzeczy nie ma zdaniem organu wpływu zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2021 r. lekarza psychiatry odnośnie stanu zdrowia matki strony. Konkludując SKO stwierdziło, że skarżący nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w stosunku do osoby wymagającej opieki, istnieje osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności - matka, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ nadmienił, że w przypadku gdy rzeczywiście stan zdrowia matki strony nie pozwala nieść pomocy alimentacyjnej dziecku, nie ma przeszkód aby wystąpiła ponownie w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący podał jak uprzednio, że stan zdrowia rodziców nie pozwala im na samodzielną egzystencję, a tym bardziej na opiekowanie się chorym synem. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 17 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. 23 Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. (...) Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwrócił się brat wymagającego opieki. Nie jest kwestionowane, że wymagający opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także to, że skarżący w związku z opieką nad bratem nie podejmuje się zatrudnienia. Obowiązek opieki nad bratem wyprzedza obowiązek alimentacyjny rodziców, w tym matki skarżącego, która jak ustaliły organy nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo innym orzeczeniem równoznacznym, nie została pozbawiona praw rodzicielskich. Wobec tego istnieje negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji powołał się na wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 915/20. Z zebranych przez organy dokumentów wynika, że K. Ś. zamieszkały [...] orzeczeniami z [...] marca 2021 r. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za trwale całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji z powodu choroby psychicznej. Opiekę nad nim sprawuje jego brat Ł. Ś. zamieszkały [...]. Razem z wymagającym opieki pod adresem [...] zamieszkuje jego ojciec J. Ś. W stosunku do ojca orzeczeniem z [...] lipca 2017 r. stwierdzono trwałą częściową niezdolność do pracy, orzeczeniem z [...] marca 2021 r. niezdolność do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2023 r. Z kolei względem matki skarżącego wydano orzeczenie uznające ją za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym do listopada 2021 r., bez stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie z dołączonego do akt zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2021 r. wynika, że K. Ś. jest w stałym leczeniu psychiatrycznym, stwierdzono u niej chorobę przewlekłą postępującą i znaczne nasilenie objawów, podkreślono, że jest niezdolna do opieki nad synem. W ocenie Sądu w świetle przedstawionych okoliczności istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy matka wymagającego opieki, co do której organ stwierdził obowiązek opieki przed skarżącym, jest w stanie tą opiekę sprawować. Kwestia ta nie została w sprawie wyjaśniona pomimo tego, że w swoim odwołaniu skarżący podnosił, że jego rodzice są w takim stanie, że sami wymagają opieki. W takiej sytuacji poprzestanie na literalnej wykładni cytowanego wyżej przepisu i ograniczenie się wyłącznie do stwierdzenia negatywnej przesłanki udzielenia wnioskowanego świadczenia jaką jest brak legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzić może do pozostawienia wymagającej opieki osoby bez jakiejkolwiek pomocy, do czego żadna wykładnia nie powinna zmierzać. W ocenie Sądu w sytuacji gdy z okoliczności faktycznych wprost wynika, że osoba obowiązana do opieki w pierwszej kolejności nie jest w stanie z powodu wieku, stanu zdrowia tej opieki realnie sprawować i jest to okoliczność dająca się stwierdzić obiektywnie, to wyłącznie brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może tej oceny zmienić. W niniejszej sprawie organ ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia negatywnej przesłanki. Wobec powyższego zadaniem organu będzie ustalenie, czy w rzeczywistości matka skarżącego może tą opiekę nad synem realnie sprawować. Sąd nie zgadza się z powołanym przez organ wyrokiem, który nie ma w sprawie wiążącego charakteru. Sąd zwraca również uwagę na inną kwestię, która umknęła organom, a mianowicie fakt niezamieszkiwania przez skarżącego pod jednym dachem z wymagającym opieki bratem. Z akt wynika, że skarżący mieszka po adresem [...], zaś brat razem z rodzicami pod adresem [...]. Jako fakt powszechnie znany uznać należy, że odległość pomiędzy tymi miejscowościami wynosi 24 km i nie stanowi odległości uniemożliwiającej należyte sprawowanie opieki. Ta, co potwierdza przeprowadzony wywiad środowiskowy sprawowana jest należycie. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako naruszającą art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Rozstrzygnięcie Sądu oparto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. Postępowanie było wolne od opłat.