II SA/Rz 94/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów co do prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia I. Zwolnić skarżących od uiszczenia wpisu od skargi, II. Odmówić przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części oraz ustanowienia adwokata. A. i A. M. w złożonym przez siebie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazali, iż nie są w stanie "pokryć kosztów sądowych i opłat sądowych" bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ("po opłatach i wydatkach na leczenie ciężko wyżyć z takich niskich dochodów). Wg zawartego we wniosku oświadczenia: - skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z 27-letnim synem, mającym orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, - posiadane przez nich wartościowe składniki majątku obejmują dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,60 ha, - na uzyskiwane przez nich dochody składają się renty A. i A. M. w wysokości odpowiednio 556 i 367 zł. oraz zasiłek pielęgnacyjny i renta inwalidzka ich syna (153 i 560 zł.); dochody te obciąża m.in. podatek od nieruchomości i ubezpieczenie domu – po 240 zł., wywóz nieczystości – 200/rok, opłaty ze telefon – 100 zł., gaz i energię elektrycz. – po ok. 200 zł., zakup opału – od 1500 do 2000 zł.), - stan zdrowia skarżącej (zaawansowana choroba nowotworowa i zaburzenia depresyjne) oraz jej syna (depresja lękowa) wiąże się z wysokimi kosztami leczenia (badania, kontrole, dojazdy, rehabilitacja, zakup leków). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów jednoznacznie potwierdza, że kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie dla uznania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części), a których wykazanie obciąża osobę wnioskującą. Analiza sytuacji materialno – bytowej skarżących wskazuje, iż poniesienie przez nich całości kosztów postępowania jakie mogą wiązać się z ich udziałem sprawie przekracza ich możliwości finansowe; oprócz wydatków na ustanowienie pełnomocnika i uiszczenie warunkującego rozpoznanie skargi wpisu (w niniejszej sprawie 100 zł.) do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku jej oddalenia oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie również w wysokości 100 zł. Ich zestawienie z wykazanymi dochodami (łącznie 1626 zł.), wymienionymi kwotowo wydatkami, przy konieczności zakupu żywności dla 3 osób oraz zapewnienia środków finansowych na niezbędne leczenie A. M. i jej syna powoduje, iż opłacenie całości tych kosztów nie mogłoby się odbyć bez powodowania uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Skarżący wg oświadczenia nie posiadają aktualnie żadnych oszczędności które mogliby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania, nie dysponują też żadnymi wartościowymi składnikami majątkowymi przynoszącymi dochody lub których sprzedaż z przeznaczeniem na ten cel byłaby możliwa. Decydując o zakresie przyznawanego prawa pomocy nie można jednak tracić z uwagi wyjątkowego charakteru tej instytucji, która zgodnie z ugruntowaną praktyką szczególnie w zakresie całkowitym powinna być stosowana wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); takie stanowisko zostało też zaprezentowane w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, A. Kabata, B. Gruszczyńskiego, M. Niezgódki – Medek, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005. A. i A. M. mimo niewątpliwie doświadczanych trudności finansowych mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, uzyskują stałe dochody (chociaż nie należą one do wysokich), dysponują też nieruchomością rolną, która może być wykorzystana jako dodatkowe, uzupełniające źródło zaopatrzenia w artykuły żywnościowe. Nie spełniają więc przesłanki do przyznania im prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji za adekwatne do powyższego uznano przyznanie A. i A. M. zwolnienia wyłącznie od wpisu należnego od skargi, co będzie stanowiło dla nich wystarczającą formę pomocy, dostatecznie zabezpieczającą ich interesy na obecnym etapie postępowania (umożliwi to przede wszystkim rozpoznanie sprawy przez Sąd, stanowiąc wyraz realizacji ich prawa do sądowej kontroli zaskarżonego orzeczenia bez względu na sytuację finansową, z drugiej zaś strony pozwoli im na zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na przyszłość). Odnosząc się do pozostałych (poza wpisem) kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie należy uznać, że ich opłacenie nie będzie dla skarżących znacząco dolegliwe i nie będzie przekraczać ich możliwości płatniczych, zwłaszcza że nie są to kwoty wysokie i jako powiązane z konkretnym etapem postępowania sądowego są rozłożone w czasie. Dotyczy to także ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli taką potrzebę uznają. Z przeznaczeniem na ich pokrycie skarżący są zobowiązani poczynić oszczędności wśród wydatków które nie mają cechy bezwzględnie koniecznych (np. wydatki na telefon). O tym, że skarżący taką możliwość posiadają niezbicie świadczy ustanowienie przez nich adwokata z wyboru w toczącej się także przed WSA w Rzeszowie sprawie z ich skargi oznaczonej sygn. II SA/Rz 463/08 (należy przy tym podkreślić, że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Poniesienie przez skarżących kosztów postępowania nieobjętych przyznanym im prawem pomocy nie będzie miało istotnego wpływu na zaspokojenie przez ich i syna podstawowych potrzeb życiowych, a tylko zagrożenie takich potrzeb uprawnia do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy. Co do zasady wyłączone są z tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Niniejsze rozstrzygnięcie pozostaje adekwatne do zapadłych w sprawach II SA/Rz 116/04 (zwolniono A. M. od wpisu od skargi), II SA/Rz 297/06 (zwolniono A. i A. M. w ½ części od kosztów sądowych), II SA/Rz 463/08 i II SA/Rz 790/08 (zwolniono A. i A. M. od wpisów od skarg). Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.