II SA/Rz 973/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. Po wniesieniu skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF C. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołała się na trudną sytuację finansową oraz problemy zdrowotne swoje i domowników, tj. męża, syna, córki i zięcia (znajdują one odzwierciedlenie w przedstawionych kserokopiach kart leczenia szpitalnego). Wg informacji zawartych we wniosku, złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu oraz dołączonych załącznikach, wnioskodawczyni pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 847 zł., zaś pozostałe osoby renty w wysokości odpowiednio 696, 529, 728 i 619 zł. (kwoty netto). Ponoszone przez nich w skali miesiąca wydatki obejmują czynsz za mieszkanie – 600 zł., opłaty za energię elektryczną, gaz i wodę – 340 zł., zakup żywności – 1500 zł., koszty leczenia (zakupu leków i wizyt lekarskich) – 750 zł., z wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawczyni wynika także spłata kredytu w wysokości 580 zł. (saldo końcowe tego rachunku na dzień 19 sierpnia 2014 r. wynosiło 0 zł.). Skarżąca oraz członkowie jej rodziny nie posiadają żadnych wartościowych składników majątkowych, tj. rzeczy ruchomych – w tym pojazdów mechanicznych oraz nieruchomości. W związku z wysokimi kosztami utrzymania zajmowanego mieszkania czynią starania o jego zamianę na mniejsze. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych należy ponownie podkreślić, że z uwagi na przedmiot sprawy (dot. stwierdzenia choroby zawodowej), zgodnie z art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przysługuje jej ustawowe zwolnienie od tych kosztów, w związku z czym nie będzie wzywana do ich opłacenia w jakiejkolwiek wysokości (informację o tym przekazano już wnioskodawczyni w piśmie z dnia 12 sierpnia 2014 r.). W tym zakresie wniosek nie podlega więc merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek w części dot. żądania ustanowienia adwokata dotyczy natomiast przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy (argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku nie może więc stanowić podnoszony przez skarżącą w piśmie z dnia 20 sierpnia 2014 r. "brak wiedzy i obycia prawnego"). Oceniając w oparciu o wskazane kryterium udzielone przez skarżącą informacje nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do uwzględnienia jej wniosku o ustanowienie adwokata. Informacje te, mimo powoływania się przez wnioskodawczynię na trudną sytuację finansową i materialną, nie wyjaśniają, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny wiązałoby się ustanowienie przez nią w sprawie pełnomocnika z wyboru, tj. jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie byliby w stanie zaspokoić w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia związanych z tym kosztów (nie chodzi przy tym o jakikolwiek uszczerbek związany z zaspokajaniem wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz odnoszący się wyłącznie do podstawowych potrzeb życiowych). Skarżąca, jej mąż, syn i córka z zięciem mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiadają także stałe źródła comiesięcznych dochodów w łącznej wysokości 3419 zł. netto. Kwota ta pokrywa ich wszystkie wymienione na wstępie wydatki o niezbędnym charakterze, tj. związane z zakupem żywności, utrzymaniem mieszkania i leczeniem (razem 3190 zł.). Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r. I OZ 862/13), do takich wydatków nie zalicza się jednak środków przeznaczanych na spłatę zaciągniętych kredytów /pożyczek, które nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, w przypadku skarżącej, przy uwzględnieniu wysokości raty spłacanego kredytu, suma wszystkich miesięcznych obciążeń związanych z wymienionymi wydatkami daje kwotę 3770 zł., a więc o 351 zł. wyższą od uzyskiwanych przez nią i osoby wspólnie gospodarujące dochodów. Sytuacja taka, abstrahując od innych pomniejszych wydatków o charakterze doraźnym, przy deklarowanym braku posiadania oszczędności oraz niekorzystaniu ze wsparcia innych osób lub instytucji (członków rodziny, ośrodka pomocy społecznej) z praktycznego punktu widzenia jest niemożliwa, a skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła, w jaki sposób pokrywana jest brakująca różnica. W tych okolicznościach udzielone przez nią informacje nie jawią się jako w pełni wiarygodne, a tym samym, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na jej korzyść i uzasadniać uwzględnienia wniosku. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem innych osób, które ubiegając się o nie, opisują swoją sytuację materialną w sposób spójny i wiarygodny. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Zwrócić należy uwagę skarżącej, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W postępowaniu sądowym nie ma też wymogu osobistego stawiennictwa do sądu na rozprawę (bez znaczenia pozostaje więc zawarty w piśmie skarżącej z dnia 20 sierpnia 2014 r. argument o jej złej sytuacji zdrowotnej, uniemożliwiającej stawiennictwo w Sądzie; wydaje się on przy tym powołany wyłącznie na potrzeby wniosku o ustanowienie pełnomocnika, gdyż akta sprawy nawet pośrednio nie potwierdzają jej trudności z poruszaniem się). Tym samym, jeżeli wnioskodawczyni uważa udział pełnomocnika w sprawie za potrzebny, powinna we własnym zakresie wygospodarować środki na jego ustanowienie z wyboru; w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 200 P.p.s.a., będzie jej wtedy przysługiwał od organu który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 239 pkt 1 c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.