II SA/Rz 973/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów do danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. R. w skardze na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego, po czym w złożonym w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF (obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się w postępowaniu sądowoadministracyjnym o przyznanie prawa pomocy) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg informacji zawartych w nim oraz w złożonym jednocześnie odrębnym piśmie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 81-letnią matką, utrzymując się z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości odpowiednio 866 i 972 zł (kwoty netto). Ze środków tych w skali miesiąca na zakup żywności i odzieży przeznaczają 862 zł, artykułów higienicznych – 50 zł, opał – 200 zł, koszty leczenia (zakup lekarstw i dojazdy do lekarzy – ok. 600 i 200 zł), opłaty za energię elektryczną, wywóz śmieci i telefon – 47, 8 i 45 zł, podatek rolny i ubezpieczenie budynku – 5,50 i 21 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 70 m² wraz z budynkami gospodarczymi, zaś z pojazdów mechanicznych ciągnik rolniczy (obecnie już niewykorzystywany z uwagi na brak gospodarstwa). Nie posiadają żadnych oszczędności i rachunków bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez J. R. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Osobie fizycznej może być także przyznane prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), co uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dokonana w kontekście powyższego analiza udzielonych przez skarżącego informacji wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym całość związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych (co jednocześnie odpowiada zakresowi jego pierwotnego wniosku zamieszczonego w treści skargi). Zwolnienie to podyktowane jest ograniczonymi możliwościami płatniczymi jego i matki, wynikającymi ze stosunkowo wysokich kosztów utrzymania siebie i domu, w tym zwłaszcza wydatkowanych na leczenie. Z pewnością nie pozwoliłoby im to na wygospodarowanie z bieżących dochodów - bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania - środków na pokrycie całości kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza że poza pobieranymi świadczeniami nie dysponują innymi źródłami dochodów ani oszczędnościami. W tej sytuacji niezmiernie ważne pozostaje przede wszystkim zapewnienie skarżącemu prawa do rozpoznania skargi, które co do zasady warunkowane jest opłaceniem wpisu (w niniejszej sprawie wynosi on 200 zł); do pozostałych najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie w wysokości po 100 zł. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych, nie stwierdzono jednocześnie zaistnienia uzasadnionych podstaw do ustanowienia dla niego adwokata. Wynika to z wyjątkowego charakteru prawa pomocy, które zwłaszcza w odniesieniu do jego całkowitego zakresu, wyłącza z możliwości jego przyznania wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Potwierdza to utrwalone w orzecznictwie sądowym stanowisko, że ma ono zastosowanie przede wszystkim wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, osób pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). Skarżący posiadając wraz z matką w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów do takich osób się nie zalicza. Pobierane przez nich świadczenia, mimo że nie należą do wysokich, zapewniają pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków (z udzielonych informacji nie wynikają w tym względzie żadne zaległości płatnicze). Podkreślenia wymaga, że określenie "niezbędne" nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe, które wszystkie same w sobie również powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum (w tej sytuacji np. wydatkom na zakup odzieży należy przyznać doraźny charakter, wynikający z bieżących potrzeb, a nie traktować ich jako stałe comiesięczne obciążenie domowego budżetu). Oprócz ograniczenia ponoszonych wydatków, możliwość wygospodarowania przez skarżącego dodatkowych środków finansowych dostrzeżono też w możliwości zbycia ciągnika rolniczego, co do którego sam poświadczył fakt zbędności wynikający z zaprzestania działalności rolniczej. Nie można też pominąć rozbieżności w udzielonych przez skarżącego informacjach, wg których suma deklarowanych przez niego miesięcznych wydatków (2038 zł) o ponad 200 zł przekracza wysokość wykazanych dochodów (1838 zł); sytuacja taka nie jest możliwa, co przynajmniej częściowo rzutuje na brak wiarygodności tych informacji wynikający najprawdopodobniej z zawyżenia ponoszonych wydatków. Wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść wnioskującego. W sytuacji zatem, gdy przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia), ustanowienie dla J. R. adwokata wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy, zwłaszcza że w treści złożonego wniosku w żaden sposób nie odniósł się on do potrzeby jego ustanowienia. W tych okolicznościach zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych będzie najbardziej adekwatne do jego sytuacji finansowej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w sprawie, umożliwiając merytoryczne rozpoznanie skargi przez Sąd, który bierze z urzędu pod uwagę uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Mając na uwadze liczne inicjowane przez skarżącego przed WSA w Rzeszowie postępowania sądowe, w ogólnym rozrachunku nie bez znaczenia pozostają również koszty sądowe, od których został zwolniony w innych sprawach z jego skarg, tj. II SA/Rz 714/15, II SA/Rz 584/15 i II SA/Rz 585/15. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.