II SA/Rz 984/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk SO (del.) Tomasz Smoleń /spr./ Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 9 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia prawa własności działek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2007 r., nr [...] IISA/Rz 984/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania J.J. od decyzji Starosty [...] z [...]r. Nr [...] o odmowie przeniesienia własności działek nr 552/3, 552/4 i 553 położonych w G. gmina [...] postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym: J.J. pismem z dnia [...]r. skierowanym do Urzędu Gminy w [...] zwrócił się o przyznanie nieodpłatnie na własność działek o nr ewid. 552/3, 552/4, 553 położonych w G.. Podał, że jest wnukiem byłych właścicieli i "zasiedziałym dzierżawcą". Działki te dzierżawiła I.J., umowa dzierżawy wygasła, ale on opłacał nadal podatek od tych nieruchomości. Wskazał, iż dziadkowie winni byli jego matce – I.J. określoną kwotę pieniędzy na podstawie ugody zawartej przed Sądem Powiatowym w [...] (kopię tej ugody z 8.11.1965 r. dołączono do źródłowego wniosku), ale warunku tego nigdy nie spełnili. Wnioskodawca wskazuje ponadto na chorobę psychiczną matki i fakt sprawowania nad nią opieki. Wójt Gminy [...] pismo z dnia 8.12.2005r. przekazał według właściwości Staroście [...]. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że działki nr 553 i 552/3 są własnością Gminy [...], a działka nr 552/4 jest własność Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych. W trakcie postępowania Wójt Gminy [...] udzielił pełnomocnictwa M. M., inspektorowi Urzędu Gminy [...] do działania w sprawie przeniesienia prawa własności działek, wskazanych we wniosku J.J.. Starosta [...] decyzją z [...]r. odmówił przeniesienia prawa własności działek nr 552/3, 552/4, 553 położonych w G. Odwołanie od tej decyzji wniósł J.J., a rozpoznające je SKO decyzją z [...]r. [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. W decyzji kasacyjnej zalecono, aby ustalić w toku postępowania, czy i w jaki sposób J.J. użytkuje przedmiotowe działki, dokonując ustaleń odrębnie w stosunku do każdej z nich, ustalić jaki charakter ma użytkowanie części tych działek przez inne osoby i czy ma ono stały czy okazjonalny charakter oraz wydać rozstrzygnięcie uwzględniające poczynione ustalenia, rozważając przy tym różną jego treść w odniesieniu do poszczególnych działek. Następnie Starosta [...] decyzją z [...] odmówił J.J. przeniesienia prawa własności działek nr 552/3, 552/4 i 553 położonych w G. W podstawie prawnej powołał art. 118 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 7 z 1998 r., poz.25 ze zm.) oraz art. 104 kpa. W motywach rozstrzygnięcia Starosta [...] podał, że decyzją Naczelnika Gminy [...] z [...]r. Nr [...] przejęto nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, stanowiące własność R. i S. D. na podstawie aktów własności ziemi z 7.04.1976 r. Decyzja o przejęciu gospodarstwa stanowiła, że osobom przekazującym gospodarstwo przysługiwać będzie prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze ok. 0,50 ha, która miała zostać im przydzielona. W trakcie przeprowadzonej rozprawy w terenie wnioskodawca – J.J. wskazał obszar, który ma użytkować, obszar ten został oznaczony na załączniku do protokołu rozprawy. Konfrontując oświadczenie wnioskodawcy z zeznaniami świadka – S.K. Starosta przyjął, że J.J. użytkuje tylko część działki nr 552/3, na której znajdują się drzewa owocowe. Użytkowanie to polega wyłącznie na tym, że raz do roku zbiera owoce z drzew, nie użytkuje natomiast budynku mieszkalno-gospodarczego. Przyjęto także, że wnioskodawca nie użytkuje działki nr 553, gdyż użytkować ją ma od ok. 7 lat E.Ć. dla celu wypasu bydła. Działka nr 552/4 także nie jest użytkowana przez J.J., a w części użytkuje ją E.Ć. Organ I instancji stwierdził dalej, iż działką, która została przydzielona R. i S.D. (jego dziadkom) w następstwie przekazania nieodpłatnie gospodarstwa rolnego, była działka nr 553, co wynikać ma z rejestru ewidencji gruntów. S.D. zmarł w 1977 r, zaś R.D. w 1982 r. Matka wnioskodawcy – I.J. wydzierżawiła działki nr 552/3, 552/4 i 553 od Skarbu Państwa umową dzierżawy z 4.11.1986 r., zaś dzierżawę tę kontynuował J.J., który przejął po I.J. gospodarstwo rolne umową notarialną z 29.12.1989 r. Rep.[...]. Zdaniem Starosty J.J. obecnie wyłącznie okazjonalnie korzysta z części działki nr 552/3 w części oznaczonej żółtym kolorem na załączniku graficznym do protokołu rozprawy, zbierając owoce z drzew. Działka ta jest działką zabudowaną, zaś konieczną przesłanką do przeniesienia prawa własności takiej działki jest faktyczne i osobiste władanie lokalem mieszkalnym i pomieszczeniami gospodarskimi na niej zlokalizowanymi. Starosta zacytował brzmienie art. 118 cyt. ustawy, następnie wskazał, iż działki nr 552/3 i 553 stanowią własność gminy N., działka nr 552/4 stanowi własność Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych. Na podstawie aktu notarialnego z 17.07.2006 r. Rep. [...] na działkach nr 552/3 i 553 ustanowiono służebność przejazdu i przechodu pasem o szerokości 4m na rzecz każdoczesnego właściciela działek o nr 34, 148, 154, 36, 16, 13, 40, 42, 43, 19, 156 i 252/1 położonych w J. Organ jako przesłankę uwzględnienia wniosku J.J. jako następcy po osobach uprawnionych – R. i S. D., eksponował konieczność faktycznego władania nieruchomościami, przy czym winno ono odpowiadać treści nieodpłatnego dożywocia oraz treści bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Swoje wywody organ wspierał stanowiskiem zawartym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9.07.1998 r. oraz z 20.01.2003 r. Końcowo stwierdzono, że wnioskodawca do 1996 r. na podstawie umowy dzierżawy władał wszystkimi działkami objętymi źródłowym wnioskiem, co jednak nie odpowiada treści bezpłatnego użytkowania działki "dożywotniej", jak i lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. W konsekwencji stwierdzono, że J.J. nie spełnia żadnej z przesłanek wynikających z art. 118 ust. 1, 2 i 2a cyt. ustawy. Odwołanie od tej decyzji wniósł J.J., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i pozytywnego rozpoznania wniosku. Zakwestionował oparcie ustaleń faktycznych na treści zeznań S.K., podważając wiarygodność jej zeznań. Wskazał, że znaczna część działek to nieużytki, z tego względu trudno wykazać się ich użytkowaniem. Organ nie uwzględnił tego, iż dziadkowie byli matce winni pieniądze, on sam zaś po zachorowaniu przez matkę na chorobę psychiczną wziął ją pod swą opiekę. Nadto organ nie uwzględnił stanu technicznego budynku mieszkalnego w aspekcie zdatności do zamieszkania. Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Starosty [...], powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 118 cyt. ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, że wskazane w uprzednio zapadłej w sprawie decyzji kasacyjnej, zalecenia skierowane do organu I instancji, zostały wypełnione. Przywołano ustalenia faktyczne poczynione przez starostę w aspekcie charakteru użytkowania poszczególnych działek, podzielając stanowisko organu I instancji, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek z art. 118 cyt. ustawy odnośnie przekazania na własność działek objętych wnioskiem. J.J. wniósł skargę na tą decyzję, domagający się jej uchylenia i przyznania mu działek objętych decyzją na własność bez obciążeń, tj. bez służebności. Podał, że działki, o które się ubiega, zostały przekazane przez jego dziadków na rzecz Skarbu Państwa, przy czym uznaje, iż stanowią one tzw. "komunistyczny łup". Wywiódł, że jego matka ubiegała się wykup tych działek, ale ostatecznie tylko je dzierżawiła. Z obowiązków dzierżawcy wywiązywał się następnie skarżący, który opłacał od posiadania działek podatki. Formą korzystania z tych działek było zbieranie owoców z sadu, przy czym zbierał je w czasie, kiedy poszczególne gatunki drzew owocowały. J.J. kwestionował ponadto zasadność ustanowienia służebności na działkach, o które się ubiega. Przywołał także argumentację celowościową, przytaczaną już w odwołaniu (fakt własności prywatnej istniejącego na jednej z działek domu mieszkalnego, opieke nad psychicznie chorą matką). W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 2 października 2007. Sygn. akt IISA/Rz 391/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie skargę oddalił. W wyniku wniesionej skargi kasacyjnej przez J.J. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2009r. sygn. akt I OSK 146/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. NSA uznał za zasadny zarzut skargi kasacyjnej niewłaściwego zastosowania art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i tym samym naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nazwanej dalej skrótem P.p.s.a., kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego art. 145 § 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] orzekająca o odmowie przeniesienia prawa własności działek na rzecz skarżącego. Z akt sprawy wynika, że dziadkowie skarżącego – R. i S. D. na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w [...] z [...]r. nr [...] oddali Skarbowi Państwa grunty gospodarstwa rolnego o pow. 2,64 ha w zamian za świadczenia emerytalne. Z decyzji tej wynikało, że wyłączone z gospodarstwa budynki stanowić będą odrębny przedmiot własności, nadto oddającym grunty, gospodarstwo przysługiwać miało prawo do bezpłatnego użytkowania "działki o obszarze 0,50 ha", która miała zostać przydzielona po wykonaniu decyzji o przejęciu gruntów gospodarstwa rolnego. S.D. zmarł w 1977r., zaś R. D. w 1982r. Matka skarżącego – I.J., w dniu 4.11.1986r. zawarła z Naczelnikiem Gminy [...] umowę dzierżawy nieruchomości, składających się z działek o nr 552/3, 552/4, 553 położonych w G. na czas określony do 1.09.1996r. W związku z przejęciem gospodarstwa rolnego po swojej matce, skarżący na podstawie aktu notarialnego z [...].12.1989 r. wstąpił w prawa i obowiązki dzierżawcy ww działek. J.J. wniósł podanie o przeniesienie prawa własności tych działek na podstawie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organy prowadząc postępowanie wyjaśniające ustaliły, że skarżący użytkuje wyłącznie część działki nr 552/3, a użytkowanie to polega na zbieraniu owoców z drzew owocowych, jako pozostałości sadu. Nie jest użytkowany budynek mieszkalno-gospodarczy, który zlokalizowany jest na powyższej działce. Innych działek wnioskodawca nie użytkuje, działki te częściowo użytkuje od kilku już lat E.Ć.. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organu odmówiły przeniesienia własności działek nr 552/3, 552/4, 553 położonych w G. gm.[...] na rzecz skarżącego. Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r., o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, zaś ust. 2 tego przepisu stanowi, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Z kolei z art. 118 ust. 2a cyt. ustawy wynika, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2009r. sygn. akt I OSK 146/09 podkreślił, że z art. 118 ust. 2a cyt. ustawy należy wyprowadzić założony w tym przepisie hipotetyczny stan faktyczny, do ustalenia którego obowiązany jest organ orzekający w sprawie. Z art. 118 ust. 2a wynika, że elementami konstytutywnymi hipotetycznego stanu faktycznego jest ustalenie zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego. Aspekt podmiotowy to ustalenie, czy składający wniosek jest zstępnym osoby, której przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (art. 118 ust. 1) lub prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (art. 118 ust. 2). Aspekt przedmiotowy wyznaczają dwie przesłanki: - po pierwsze, przesłanka władania faktycznego działką gruntu; - po drugie, przesłanka ograniczająca żądanie do zakresu odpowiadającego uprawnieniom przysługującym osobie przekazującej gospodarstwo rolne Państwu. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że zastrzeżenia budzi ustalenie przez organy wystąpienia przesłanek wyznaczających aspekt przedmiotowy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (sporządzonych protokołów) w powiązaniu z uzasadnieniem decyzji Starosty [...] nasuwa podejrzenie, że ustalony stan faktyczny nie odpowiada regułom wynikającym z kpa. Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2009r. sygn. akt I OSK 146/09: "nie można przyjąć jako wyczerpujące ustalenie stwierdzenie "zderzenia twierdzenia wnioskodawcy z zeznaniami świadka – S.K.". Nasuwają się zastrzeżenia z jakich względów organ dał wiarę zeznaniom świadka, a odrzucił oświadczenie wnioskodawcy (takim określeniem posługuje się sporządzony protokół w sprawie). Jeżeli było to oświadczenie złożone w trybie art. 75 § 2 Kpa, obalenie domniemania prawdziwości winno być uzasadnione, a takim uzasadnieniem nie jest stwierdzenie o przyznaniu większej mocy dowodowej zeznaniom świadka. Dotyczy to też twierdzenia, że wnioskodawca nie użytkuje działki nr 553 "gdyż użytkuje ją od ok. 7 lat E.Ć. dla celu wypasu bydła". W protokole brak zeznań E.Ć., który w znacznej części opiera się na oświadczeniach (wyjaśnieniach) J.J., którym organ nie dał wiary.’ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym stwierdza, że w niniejszej sprawie do ustalenia wystąpienia przesłanki przedmiotowej - władania faktycznego działką gruntu istotne jest ustalenie przeznaczenia rolniczego działek. W sytuacji gdy działka gruntu zagospodarowana jest na sad, to trudno odrzucić faktyczne władanie stwierdzając, że J.J. zbiera wyłącznie jabłka. Natomiast gdy działki gruntu przeznaczone są na pastwisko to ustalenia władania faktycznego nie można oprzeć na ustaleniu, że na tych pastwiskach bydło wypasa E.Ć., bez ustalenia na jakich to podstawach wyłącza się spełnienie przesłanki przedmiotowej. Organ administracji publicznej przy rozpoznawaniu sprawy powinien respektować zasady ogólne postępowania administracyjnego. Zasady te są normami prawnymi, które obowiązują na równi z innymi przepisami prawa, nie mogą więc być traktowane tylko jako deklaracje czy wskazówki. W szczególności organ administracji powinien rozstrzygając sprawę mieć na uwadze treść art. 7 i art. 8 K.p.a. Przepisy te statuują zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zasadą prawdy obiektywnej i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Wynika z nich m.in., że niedopuszczalne jest interpretowanie niedających się ustalić ponad wszelką wątpliwość okoliczności co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony postępowania (por. np. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2005 r., sygn. akt II OSK 226/05, LEX nr 196760, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1370/07, LEX nr 420211 i z dnia z dnia 28 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 960/05, LEX nr 190847). Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, wyjaśni bezspornie stan faktyczny co do braku wystąpienia przesłanki przedmiotowej- faktycznego władania gruntem oraz uzasadni swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 Kpa i ustosunkuje się w sposób przekonujący do zarzutów i argumentów J. J. zgłoszonych w toku postępowania. Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu z przyczyn wyżej wskazanych, należało skargę uwzględnić i orzec o uchyleniu tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.