II SO/Rz 2/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. K. B. skarżąc do WSA w Rzeszowie decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF – powołując się na niskie dochody - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę swojego (1181 zł.) i ojca (1520 zł.); status matki określił jako "rolnik". Jako posiadany majątek (stanowiący własność ojca) wykazał dom o pow. 180 m² wraz z budynkiem gospodarczym (120 m²) oraz nieruchomość rolną o pow. 1,03 ha. W odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie dodatkowo wskazał, że średnia miesięczna wysokość wydatków na jedną osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 550 zł. i obejmuje zakup żywności – 300 zł., utrzymanie domu (opłaty) – 250 zł. oraz inne cele (lekarstwa, lekarze, kredyty itp.) – 100 zł. Podane we wniosku wynagrodzenie ojca to kwota netto. Nieruchomość rolna jest dzierżawiona nieodpłatnie i nie są na nią pobierane dotacje. Opłaty z tytułu posiadania pojazdów mechanicznych wynoszą średnio 200 zł. miesięcznie, a ich wartość nie przekracza kwoty 10 tys. zł. Jako źródło pokrycia kosztów sygnalizowanej w uzasadnieniu skargi ekspertyzy biegłych "podważającej (...) legalność zastosowanego przez policję urządzenia" oraz wydatków stanowiących konsekwencję naruszenia przepisów ruchu drogowego (mandatów karnych) skarżący wskazał "środki wspólne". Wyciąg z rachunku bankowego skarżącego na dzień 28 lutego 2014 r. wykazywał saldo ujemne (-1027 zł.), zaś jego ojca na 27 lutego 2014 r. dodatnie (2068 zł.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana pod względem opisanych kryteriów analiza wniosku K. B. nie uzasadnia jego uwzględnienia tak w całości, jak i w części. W przypadku całkowitego prawa pomocy podyktowane jest to zwłaszcza ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, że ma ono charakter zupełnie wyjątkowy i znajduje zastosowanie wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, jak bezdomni, bezrobotni lub inne osoby pozbawione ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). Wobec w pełni zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych dochodów zaspokajających wszystkie niezbędne wydatki jego i rodziców, skarżący do takich osób się nie zalicza. Także w odniesieniu do częściowego prawa pomocy nie wykazał, że wraz z rodzicami cierpi jakikolwiek niedostatek i że jednorazowe poniesienie przez niego kosztów postępowania (kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika) będzie wiązało się dla nich nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale z jakimkolwiek uszczerbkiem. Wymagania tego nie spełnia ogólnikowe powołanie się na niskie dochody, które w obiektywnym ujęciu wcale do takich nie należą, skoro niezależnie od bieżących wydatków na zakup żywności, opłaty za tzw. media, telefony, utrzymanie posiadanych pojazdów i inne doraźnie ponoszone, pozwoliły skarżącemu na wygospodarowanie środków na opłacenie sporządzenia wskazanej na wstępie ekspertyzy biegłych oraz mandatów karnych za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Mimo debetu na osobistym rachunku skarżącego i dotychczasowego pokrywania w/w wydatków "ze środków wspólnych", nie można pominąć środków finansowych posiadanych przez jego ojca /przy przyznawaniu prawa pomocy pod uwagę brana jest sytuacja majątkowa wszystkich osób wspólnie gospodarujących/. W tym kontekście wyraźnego zwrócenia uwagi wymaga, że pojęcie uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie jest utożsamiane z zagrożeniem zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe (żywność, najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia). Co do zasady nie obejmują one wydatków związanych z użytkowaniem pojazdów mechanicznych, spłaty kredytów (pożyczek), opłat za telefony; analiza rachunku skarżącego wskazuje, że jego miesięczne wydatki na doładowanie telefonów oscylują w granicach 80 – 170 zł., a na zakup paliwa 200 – 300 zł. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych osoby wnioskującej o prawo pomocy są także niewykorzystane możliwości zarobkowe jej i osób wspólnie gospodarujących, w analizowanym przypadku związane z posiadaną nieruchomością rolną (niezależnie od braku jej osobistego zagospodarowania i wykorzystania, dot. to chociażby możliwości jej odpłatnego wydzierżawienia). Zaznaczenia wymaga również, że finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. Wyciągi z rachunku bankowego skarżącego potwierdzają stałe comiesięczne płatności ponoszenie przez jego matkę na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie 175 zł. z tytułu dzierżawy terenu. Okoliczność ta nie została przez niego wyjaśniona, a nabiera istotnego znaczenia w świetle jego oświadczenia o przysługującym jej statusie rolnika i nieosiąganiu przez nią żadnych dochodów (niezależnie od tego, taki rodzaj płatności również nie korzysta z pierwszeństwa przed kosztami postępowania). Mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, skarżący nie wyszczególnił także wysokości opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację (wskazał je tylko ogólnie w przeliczeniu na 1 osobę; daje to w skali miesiąca kwotę 750 zł., która wydaje się zawyżona), nie wykazał również posiadanych pojazdów mechanicznych (wezwanie nie uzależniało tego od ich wartości). Powyższe skutkuje stwierdzeniem o braku podstaw do wyłączenia względem skarżącego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), zobowiązane są do tego wszystkie osoby mające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Z uwagi na opisane powyżej okoliczności nie stwierdzono, by nie był on w stanie wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych, z których wpis od skargi wynosi 200 zł. oraz na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny (takiej konieczności - z wyjątkiem sporządzenia niektórych środków zaskarżenia - nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne, a sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że w sytuacji uwzględnienia skargi przez Sąd, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.