II SO/Rz 4/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi przeciwko Burmistrzowi [...] w przedmiocie niewykonania wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/10 postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. A. M. w skardze na niewykonanie przez Burmistrza [...] wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/10 zawarła wniosek o "ponowne ustanowienie adwokata z urzędu" /adwokat taki na mocy postanowienia z dnia 29 listopada 2011 r. został ustanowiony dla niej uprzednio w sprawie II SA/Rz 721/11, w której doszło do odrzucenia jej skargi na niewykonanie powyższego wyroku przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze/. W złożonym w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do przyznawania prawa pomocy osobom fizycznym oprócz ustanowienia adwokata skarżąca zawnioskowała o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wg zawartych we wniosku informacji, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz 2 uczących się dzieci (13 i 18 lat), zamieszkując w domu o pow. ok. 100 m². Oprócz niego nie posiadają żadnych innych wartościowych składników majątkowych, źródło ich utrzymania stanowi praca zarobkowa skarżącej i jej męża z wynagrodzeniem odpowiednio 2040 i 2028 zł. brutto (razem wg oświadczenia ok. 2,5 tys. zł. netto). Koszty utrzymania syna w internacie, spłata kredytu zaciągniętego na popowodziowy remont domu i zakup pomocy naukowych powoduje, że "na życie" pozostaje średnio ok. 300 zł. na członka rodziny. Wnioskodawczyni wskazując na rosnące wydatki związane z dojazdami jej i męża do pracy, na zakup żywności, opału i opłaty za internat syna zwróciła się o przyjęcie w tym względzie jako wiarygodnych wydatków wykazanych dla potrzeb rozpoznania "poprzedniego wniosku prawa pomocy z ubiegłego roku" /wg niego koszty utrzymania syna w internacie szkolnym wynoszą 897 zł. miesięcznie, dojazd skarżącej i męża do pracy odpowiednio 162 i 332 zł./m-c, rata kredytu na remont domu 217 zł., do tego dochodzą opłaty za energię elektryczną, śmieci, internet, telefon, tv Polsat, obiady szkolne młodszego syna, spłata kredytu na zakup pomocy naukowych; pozostała różnica między dochodami a wydatkami przeznaczana jest na zakup żywności/. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: W sprawie II SA/Rz 1181/10, z uwagi na jej przedmiot jako zakresowo związany z pomocą społeczną, A. M. przysługiwało ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Na tej podstawie należy uznać, że zwolnienie to rozciąga się na obecnie wniesioną przez nią skargę dotyczącą niewykonania tego wyroku przez Burmistrza [...], w związku z czym jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowy nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu (oznacza to, że w sprawie tej nie obciążają ją żadne koszty sądowe). W tej jednak sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata wymaga rozpatrzenia pod względem spełnienia przez nią przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwrócenia uwagi skarżącej wymaga przy tym, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2009 r. I FZ 446/09). Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena aktualnej sytuacji skarżącej nie prowadzi do uznania zasadności jej wniosku w zakresie odnoszącym się do ustanowienia adwokata. Wykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą i to na niej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z niego (postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09). Nie kwestionując możliwości doświadczania przez A. M. przejściowych trudności finansowych należy jednak zwrócić uwagę, że w/w okoliczności ona nie wykazała, a z treści złożonego wniosku w żaden sposób nie wynikało, czym miałby się dla niej i członków rodziny objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potencjalną potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. Wniosek skarżącej nie potwierdza także, by ciążyły na nich jakieś zaległości płatnicze. Mające go uwiarygodnić nawiązanie do informacji ujawnionych dla potrzeb rozpoznania wniosku w sprawie II SA/Rz 721/11 wykazuje sprzeczność. Wynika to z jednej strony z sugerowania przyjęcia jako wiarygodnych wydatków w nim wykazanych, przy jednocześnie akcentowanym znacznym wzroście kosztów utrzymania (przy takich samych co wcześniej dochodach) oraz braku wykazania ich wysokości i źródeł pokrycia. Powoływanie się przez skarżącą na wzrost kosztów utrzymania przy takiej samej wysokości dochodów i brak wykazania zagrożonych zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych może świadczyć też o tym, że skoro wszystkie takie potrzeby jej i rodziny są nadal zaspokojone, to przyznanie prawa pomocy w sprawie II SA/Rz 721/11 zostało przyznane na podstawie informacji o zawyżonych wydatkach. W rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy kosztami "koniecznego utrzymania" są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, do których należy bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, w tym przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09). Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych nawet te wydatki nakazuje ograniczyć do niezbędnego minimum celem poczynienia niezbędnych oszczędności. Wyraźnego zwrócenia uwagi wymaga, że kryterium wydatków o charakterze koniecznym nie spełniają wszystkie "normalnie" ponoszone wydatki, gdyż co do zasady do nie są do nich zaliczane wydatki na usługi telefoniczne, internetowe i telewizyjne. Nawet jeżeli miesięczne obciążenia z tego tytułu nie są znaczące, to wobec zasygnalizowania skarżącej tej okoliczności już w postanowieniu z dnia 29 listopada 2011 r., przewidując inicjowanie kolejnych spraw sądowoadministracyjnych powinna wziąć to pod uwagę i poczynić starania w celu zgromadzenia niezbędnych środków finansowych. Żadne takie działania ze strony skarżącej mające na celu zaniechanie lub ograniczenie tych wydatków oraz racjonalizację innych od tego czasu nie zostały wykazane, co narusza obowiązującą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawową zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); rozciąga się ona na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 października 2009 r. II OZ 853/09, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę). Z tego też względu brak jest uzasadnionych przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza że korzysta ona w sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co także stanowi wymierną formę wsparcia, a środki zaoszczędzone w ten sposób może przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W zestawieniu z przysługującym skarżącej ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych w pełni zabezpiecza to jej prawa w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.