I SA/Sz 100/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący [...], składając skargę na powołaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, zwrócił się jednocześnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono w sprawie wpis od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych w związku z koniecznością ponoszenia kosztów opłat za czynsz i opłat dodatkowych w miejscu zamieszkania oraz spłatą kredytów, których raty miesięcznie wynoszą około [...] zł. Skarżący nie wypełnił rubryki formularza dotyczącej stanu rodzinnego, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym, odnośnie posiadanych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych wpisał "brak". Odnośnie dochodów wnioskodawca podał, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację finansową i rodzinną przedłożył: 1. oświadczenie o sytuacji rodzinnej, w którym wskazał, że nie pozostaje w związku małżeńskim, mieszka w mieszkaniu dziewczyny [...] i jej matki [...]; w mieszkaniu tym mieszka także mąż [...]; skarżący nie ma na utrzymaniu dzieci; wszystkie mieszkające wspólnie osoby partycypują w kosztach opłat za mieszkanie; skarżący z tytułu kosztów opłat (czynsz, rachunki za energię elektryczną, gaz, opłaty za kablówkę i internet), a także z tytułu wyżywienia przekazuje właścicielce mieszkania kwotę [...] zł miesięcznie (strona dołączyła oświadczenie [...] w tym zakresie z dnia 5 marca 2015 r.); 2. kopię zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów netto z ostatnich 6 miesięcy, z którego wynika, że zasadnicze wynagrodzenie skarżącego w okresie od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. wynosiło [...] zł brutto, a także, że skarżący uzyskuje premie uznaniowe, a także dodatkowe wynagrodzenie za nadgodziny z tego tytułu otrzymał łączne wynagrodzenie za sierpień 2014 r. w kwocie [...] zł brutto, za wrzesień 2014 r. w kwocie [...] zł, za październik 2014 r. [...] zł, za listopad 2014 r. w kwocie [...] zł, za grudzień 2014 r. w kwocie [...] zł, za styczeń 2015 r. w kwocie [...] zł; 3. kopie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 5 marca 2015 r. oraz zeznania podatkowego PIT-37 za 2013 r., z których wynika, że skarżący za 2013 r. zadeklarował przychody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł, podatek należny w kwocie [...] zł; 4. wyciągi z rachunku bankowego w Banku, za okres od listopada 2014 r. do 12 lutego 2015 r. z których wynika saldo końcowe na dzień 12 lutego 2015 r. w kwocie 0 zł, a także, że na rachunek ten wpływa wynagrodzenie za pracę oraz regulowane są raty pożyczek; 5. oświadczenie skarżącego odnośnie zaciągniętych kredytów, w którym wykazał, że spłaca 5 kredytów: (skarżący dołączył wynik symulacji spłaty i harmonogram spłat, z których wynika zadłużenie w kwocie [...] zł i kwota raty [...] zł), w Banku; kredyty zaciągane były w celu spłaty zobowiązań i na bieżące koszty utrzymania; 6. zaświadczenie z Banku o obsłudze kredytów z 5 marca 2015 r., zaświadczające, że skarżący zaciągnął 3 pożyczki, które spłaca terminowo; na dzień 3 marca 2015 r. zadłużenie z tych tytułów wynosiło łącznie [...] zł, zaś miesięczne kwoty rat to suma [...] zł. Na podstawie powyższego stanu faktycznego, referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r., nie uwzględnił wniosku skarżącego i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego prawidłowo złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym wniósł o zmianę postanowienia poprzez udzielenie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu, powołując się na swoją sytuację finansową, opisaną we wniosku, a także wynikającą z dodatkowych oświadczeń i nadesłanych dokumentów, wskazał, że otrzymywanie stałego dochodu nie może przesądzać, że skarżący ma możliwości finansowe aby ponieść koszty sądowe. W ocenie skarżącego, o jego trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości poniesienia kosztów sądowych świadczą następujące okoliczności: znaczne zadłużenie (w bankach i u osób najbliższych), nieposiadanie żadnych oszczędności, nieruchomości, ruchomości innych dóbr materialnych, a także fakt zamieszkiwania u rodziców dziewczyny, zamiast usamodzielnienia się poprzez zakup lub wynajęcie mieszkania. Wskazał także, że to właśnie trudna sytuacja finansowa zmusiła go do zaciągnięcia zobowiązań. Dodatkowo skarżący podniósł, że ponosi nie tylko koszty własnego utrzymania, ale także utrzymuje swoją dziewczynę. Oświadczył również, że nie miał możliwości przygotować się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych, gdyż w postępowaniu sądowoadministracyjnym, odmiennie niż w cywilnym, to organ, a nie strona, decyduje kiedy postępowanie będzie wszczęte. Skarżący nigdy nie był zainteresowany toczącym się postępowaniem, to jedynie niekorzystna decyzja organu zmusiła go do podjęcia radykalnych kroków prawnych. Zatem wyłącznie aktywność organu spowodowała powstanie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej zwanej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. W przedmiotowej sprawie, oceniając sytuację finansową wnioskodawcy należy stwierdzić, iż brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca otrzymuje comiesięczny stały dochód w wysokości ok. od [...] zł brutto do [...] zł brutto (wynagrodzenie zasadnicze [...] zł brutto plus premie i nadgodziny). Uzyskiwany przez skarżącego dochód pozwala wnioskodawcy na zaspokojenie potrzeb własnych, jak również pokrycie wszystkich ponoszonych wydatków wykazanych w kwocie [...] zł. Nie można zatem uznać - jak tego oczekuje wnioskodawca - aby skarżący był osobą ubogą, albowiem posiada stałe źródło dochodu i po zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb pozostają mu środki pieniężne pozwalające na poczynienie oszczędności. Wbrew twierdzeniu skarżącego uzyskiwanie stałych dochodów i to w kwocie przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia, jest okolicznością wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że prawo pomocy przyznawane jest zwykle osobom, których dochód na rodzinę, często kilkuosobową, kształtuje się na poziomie ok. [...] zł brutto lub mniejszym. Skarżący skutecznie nie wykazał aby ciążył na nim obowiązek utrzymywania innych osób. Wprawdzie w sprzeciwie podał dodatkowo, że ponosi koszty utrzymania swojej dziewczyny (co na marginesie stawia pod znakiem zapytania wiarygodność jego oświadczenia, biorąc pod uwagę zakres osób wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe), jednakże oświadczenie to jest gołosłowne i zbyt ogólnikowe aby mogło być uwzględnione przy badaniu zdolności do poniesienia kosztów sądowych, gdyż nie zostało poparte żadnymi dowodami. Budzi ono wątpliwości także z uwagi na fakt wspólnego zamieszkiwania z rodzicami dziewczyny. Sądowi nie jest znana sytuacja finansowa, majątkowa i osobista ani dziewczyny skarżącego ani jej rodziców dlatego też nie jest możliwe odniesienie się do wskazanej okoliczności. Należy zauważyć - co też jest podkreślane w orzecznictwie sądowym – iż to w interesie wnioskodawcy jest przestawienie dokładnych i wiarygodnych danych pozwalających na poczynienie kategorycznych ustaleń co do zdolności do poniesienia kosztów sądowych. "Sprawą zainteresowanego jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX nr 203331). Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do mocno akcentowanej w sprzeciwie okoliczności, że wnioskodawca posiada zobowiązania w postaci zaciągniętych 5 kredytów na bieżące potrzeby i spłatę zobowiązań, Sąd stwierdził, że nie stanowi to okoliczności uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po pierwsze, z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji nie wynika, żeby miał trudności z regulowaniem zobowiązań kredytowych oraz żeby groziła mu niewypłacalność. Spłacanie ratalnie pięciu kredytów, świadczy o jego zdolności kredytowej. W ocenie Sądu bezspornym bowiem jest, że przed podjęciem decyzji kredytowej, banki dokonują oceny zdolności kredytowej zainteresowanego i nie udzielą kredytu, jeżeli uznają, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie daje gwarancji spłaty przez niego pożyczki. Skoro więc na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawo pomocy skarżący ma do spłaty pięć kredytów, kredytodawcy przyznając mu pożyczki musieli uznać, że z uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu w wysokości miesięcznej ok. od [...] zł brutto do [...] zł brutto może wymienione kredyty spłacać. Ponadto trzeba podkreślić, że koszty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i ze swej istoty nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06 publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji finansowych i ryzyka gospodarczego wiążącego się ze spłatą kredytów czy też inną działalnością osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – jak wyżej już wskazano - stanowi również swoistą formę kredytowania. Udzielanie przez państwo takiego kredytu, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych, w przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodzi. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628). Wobec powyższego, wskazana okoliczność nie może wpłynąć na pozytywne załatwienie sprawy. Sąd pragnie podkreślić, na co już wyżej wskazywał i to co wielokrotnie akcentowano w orzecznictwie sądów administracyjnych - prawo pomocy dotyczy osób, które znajdują się w skrajnie trudnych warunkach materialnych. Nie można tymczasem uznać, że skarżący, który jest osobą młodą, zdolną do pracy, ma zapewnione potrzeby bytowe, jak również nie pozostaje bez środków do życia do osób ubogich się zalicza, nawet pomimo tego, iż obecnie nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Sąd nie kwestionuje, iż subiektywna ocena sytuacji finansowej przez skarżącego może być niezadawalająca. Niemniej jednak skarżący wdając się w spór sądowy winien mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga. Jak wyżej wskazano, sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych, na tę ocenę nie mogły mieć wpływu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołał wnioskodawca w sprzeciwie. Końcowo ponownie należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a.