I SA/Sz 1044/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 22.10.2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 13 § 1 pkt 3, art. 261 § 4 pkt 1, art. 2 § 1 pkt 3, art. 67a § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749) – zwanej dalej "O.p.", oraz art. 5 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r. nr 225, poz. 1635 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 12.07.2012 r., nr [...], którą odmówiono H K umorzenia zaległości w kwocie [...] zł za wydanie zaświadczenia o zameldowaniu. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że pismem z dnia 23.04.2012 r. H K zwrócił się do Prezydenta Miasta z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o zameldowaniu, w związku z koniecznością jego przedłożenia tego dokumentu w sądzie. Organ I instancji, działając na podstawie art. 261 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej "K.p.a.", z uwagi na ważny interes Strony, w dniu 30.04.2012 r. wydał żądany dokument, bez spełnienia przez Stronę warunku uiszczenia z góry opłaty skarbowej za wydanie zaświadczenia. Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 261 § 1 K.p.a., organ I instancji wezwał H K do uzupełnienia braków formalnych jego wniosku, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, poprzez uiszczenie opłaty skarbowej w kwocie [...] zł należnej za wydanie zaświadczenia. Pismem z dnia 07.05.2012 r. H K wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie zaległej opłaty skarbowej za wydanie zaświadczenia o zameldowaniu, wskazując, że od 4 lat odbywa karę pozbawienia wolności i w zakładzie karnym nie był zatrudniony odpłatnie, nie posiada żadnych oszczędności, a rodzina oczekuje od niego pomocy. Ponadto, na wezwanie organu I instancji, Strona przedstawiła: oświadczenie o sytuacji majątkowej, materialnej i ciężarach finansowych, zaświadczenie o braku zatrudnienia w jednostce penitencjarnej oraz zaświadczenie o środkach pieniężnych posiadanych w zakładzie karnym. Prezydent Miasta opisaną na wstępie decyzją z dnia 12.07.2012 r., odmówił przyznania wnioskowanej ulgi. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, H K wniósł odwołanie, w którym zarzucił przekroczenie przez organ granic swobodnej oceny, załączonych do wniosku o zwolnienie, zaświadczeń oraz niezasadne przyjęcie, że nie są one wystarczające do wykazania, iż Strona nie ma możliwości wniesienia opłaty skarbowej. W ocenie H K, dopełnił on wszystkich wymaganych przez organ I instancji czynności i wykazał, że istnieją przesłanki do umorzenia mu zaległej opłaty. Jednocześnie wniósł on o uproszczenie procedur związanych z wydawaniem dokumentów przez urząd, wskazując, że zwiększają one koszty ich uzyskania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej odwołaniem Ha K, nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, z uwagi zarzuty stawiane organowi I instancji, Kolegium na wstępie wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 O.p. do opłaty skarbowej stosuje się przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa. Wobec tego, w przypadku zwrócenia się przez stronę do organu podatkowego o udzielenie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległej opłaty skarbowej, zgodnie z art. 67a § 1 O.p., organ podatkowy zobowiązany jest zbierać materiał dowodowy oraz badać sytuację podatnika pod względem wystąpienia uzasadnionego ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, kierując się przy orzekaniu tzw. swobodą uznania administracyjnego. Za chybiony Kolegium uznało zatem zarzut H K o konieczności uproszczenia procedur związanych z uzyskiwaniem ulgi w postaci umorzenia zaległości w opłacie skarbowej, stwierdzając, że organ I instancji wypełniał dyspozycje wynikające z przepisów prawa. Dalej, wyjaśniając pokrótce co należy rozumieć pod pojęciem "ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego", Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji - opierając się na dostarczonych przez Stronę dokumentach oraz posiadanych informacjach - prawidłowo doszedł do przekonania, iż nie zachodzi tu ani ważny interes podatnika ani interes publiczny, który uzasadniałby udzielenie Stronie ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty skarbowej. Organ odwoławczy podniósł, że jakkolwiek z materiału dowodowego wynika, że H K od 4 lat odbywa karę pozbawienia wolności, to jednak - jak stwierdziło Kolegium - nie znalazł się on w tej sytuacji nagle i nie przyczyniając się do tego. Organ wskazał także na fakt, że Strona korzysta z pomocy zewnętrznej, o czym świadczy zaświadczenie z zakładu penitencjarnego, oraz że na tzw. "akumulacji" zgromadzone zostały środki pieniężne w wysokości [...]zł. Organ podkreślił przy tym, że płacenie podatków i uiszczanie opłat w wysokości i terminach płatności określonych ustawą, nie jest przejawem dobrej woli osób zobowiązanych, a jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym obciążającego każdy podmiot konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, także - podatków i opłat (art. 84 Konstytucji RP). H K wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu Skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podkreślając w szczególności, że występując z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o zameldowaniu, nie był świadom, że za uzyskanie tego dokumentu będzie musiał uiścić kwotę [...] zł. Tymczasem, przebywając w zakładzie karnym, kwotą taką nie dysponuje, gdyż mimo wielokrotnych starań, nie udało mu się podjąć pracy zarobkowej. W ocenie Skarżącego, decyzja Kolegium jest dla niego krzywdząca. W szczególności nie zgadza się on ze stwierdzeniem organu, iż w jego przypadku nie zachodzi ani ważny interes podatnika, ani interes publiczny, który uzasadniałby udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty skarbowej. Uważa on, że stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z pozostałą częścią uzasadnienia decyzji oraz logiką postępowania, a także naraża interes publiczny na zbędne koszty generowane przez korespondencję i pisma. Za nieporozumienie Skarżący uważa również powołanie w decyzji Kolegium kwoty tzw. akumulacji, w wysokości [...]zł, albowiem Skarżący nie ma dostępu do tych pieniędzy. Środki te, w myśl art. 126 § 1 Kkw, gromadzi się i wdaje skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego i są one przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie. Z treści skargi wynika przy tym, że przewidywany koniec odbywania kary przez Skarżącego nastąpi w listopadzie 2014 r. Skarżący wskazał również, że gdyby miał możliwość zapłaty spornej kwoty w późniejszym terminie, tj. wtedy, gdy będzie pracował, to zrobiłby to wówczas bezzwłocznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej, która dokonywana jest według kryterium legalności. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny (podatkowy), należy stwierdzić, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i procesowego, co upoważniałoby Sąd do jej uchylenia, w oparciu o powołany powyżej przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – zwanej dalej "O.p.", stanowiący, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten, zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 O.p., znajduje bowiem zastosowanie także do opłaty skarbowej. Decyzja o umorzeniu zaległości podatkowej wydana na podstawie ww. art. 67a § 1 pkt 3 O.p. ma charakter uznaniowy. Użyte w tym przepisie sformułowanie "może umorzyć" w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych (w opłacie skarbowej), przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek z tego przepisu może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 § 3 O.p. sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Zauważyć przy tym należy, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie podatków, a nie zwalnianie podatników z tego obowiązku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.05.1991 r., sygn. akt SA/Gd 295/91, LEX nr 24111). Z tego względu ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika oraz że umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu, i które są niezależne od sposobu jego postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 07.04.2004 r., sygn. akt I SA/Wr 735/02, LEX nr 129659). Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 06.07.2010 r., sygn. akt I SA/Bk 156/10, LEX nr 590320). Uznanie administracyjne nie oznacza zupełnej dowolności sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek. Decyzja w tym przedmiocie winna być wydana po wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p.) w oparciu o wszechstronnie zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 187 § 1 O.p.) i spełniać wymogi z art. 210 § 1 O.p. Jednakże kontrola legalności tego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny jest ograniczona. Sprowadza się ona w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.04.2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00, LEX nr 47484). Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym obejmuje więc samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była wyżej mowa. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd nie jest uprawniony ani do oceny słuszności, ani celowości zaskarżonej decyzji. Jeżeli więc organ podatkowy, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych oraz jeżeli dokonanej ocenie tego stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, to wyprowadzenie z takiej oceny wniosku czy należy umorzyć zaległości podatkowe, jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem. Istotne jest przy tym, że to po stronie podatnika, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tego, kto występuje o określone uprawnienie, leży obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 O.p. Mając powyższe względy na uwadze, Sąd uznał, że organ odwoławczy, podejmując zaskarżoną decyzję, nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe z zachowaniem obowiązujących zasad postępowania przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zbadały sytuację materialną i finansową Skarżącego i poddały ocenie racje, na które powołał się Skarżący. Z akt sprawy jednoznacznie bowiem wynika, że po złożeniu wniosku przez H K, pismem z dnia 24.05.2012 r., został on wezwany do złożenia niezbędnych dokumentów mogących obrazować jego sytuację materialno-bytową, tj.: wypełnionego i podpisanego druku oświadczenia o stanie majątkowym, sytuacji materialnej i ciężarach finansowych; zaświadczenia o stanie posiadanych środków pieniężnych (również w depozycie); zaświadczenia (wraz z podaniem kwoty wynagrodzenia) o zatrudnieniu w Zakładzie Karnym (odpłatnym lub nieodpłatnym) bądź o braku zatrudnienia. W odpowiedzi na powyższe, w dniu 08.06.2012 r., Skarżący nadesłał żądane oświadczenie z dnia 30.05.2012 r., w którym podał, że otrzymuje sporadyczne wpłaty na konto "wypiskowe" w wysokości ok. [...] zł, które przeznacza na zakup jedzenia. Jest zameldowany w S wraz z żoną i córką, przy czym od ponad 10 lat ma z żoną notarialną rozdzielność majątkową. Wskazał również, że: nie posiada majątku nieruchomego; posiada samochód osobowy, 15-letni, nieużywany, od 01.04.2008 r. zajęty przez komornika z powodu niespłacania pożyczki w [...]; jest zadłużony wobec Komornika Sądowego i Komornika Sądowego w S na łączną kwotę [...]zł. Następnie Skarżący nadesłał zaświadczenia z Zakładu Karnego z dnia 13.06.2012 r. potwierdzające, że nie był i nie jest zatrudniony w Zakładzie Karnym, oraz z dnia 19.06.2012 r. informujące, iż: przebywa w Zakładzie Karnym od [...]r., nie jest zatrudniony odpłatnie, otrzymuje pomoc finansową z zewnątrz, stan środków pieniężnych będących w dyspozycji osadzonego wynosi 0,15 zł, natomiast środki wypłacane z chwilą zwolnienia tzw. akumulacja wynoszą [...]zł. Organy obu instancji dokonały analizy przesłanego przez Stronę oświadczenia oraz zaświadczeń z Zakładu Karnego. Sytuacja Strony nie została uznana przez organy jako szczególna i wyjątkowa. Zdaniem Sądu, ocenie tej nie można zarzucić dowolności, albowiem opiera się ona na przyjętej w orzecznictwie wykładni wyżej cytowanego przepisu dotyczącego umorzenia zaległości podatkowej i mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. Podkreślić w tym miejscu wypada, że ważny interes podatnika zachodzi w sytuacji, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Sam fakt przebywania Skarżącego w Zakładzie Karnym nie przesądza jeszcze o tym, że taki ważny interes podatnika ma miejsce. Wprawdzie odbywając karę pozbawienia wolności, H K ma ograniczone możliwości zarobkowania, to jednak uzyskuje on od Państwa niezbędne świadczenia zapewniające podstawy funkcjonowania, choćby poprzez dostarczenie Skarżącemu wyżywienia, czy zagwarantowanie opieki medycznej (vide np.: art. 102, art. 109, art. 111, art. 115 § 1 Kkw). Tym samym, ciążący na Skarżącym obowiązek zapłaty opłaty skarbowej w kwocie [...] zł nie będzie się wiązał z utratą przez niego środków niezbędnych do zapewnienia właściwej egzystencji, te bowiem są zagwarantowane przez Państwo. Niewątpliwe w sprawie jest również to, że Skarżący uzyskuje pomoc finansową z zewnątrz, dzięki której nie tylko, że poprawia swoje warunki bytowe w Zakładzie, ale także gromadzi środki, o których mowa w art. 126 § 1 Kkw. Co prawda, środkami tymi na co dzień swobodnie nie dysponuje, ale podejmie je w momencie opuszczenia Zakładu, co – jak wskazuje – nastąpi w listopadzie 2014 r. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie przesądza również wskazywany przez Skarżącego brak wiedzy o tym, że za wydanie zaświadczenia będzie on musiał uiścić opłatę skarbową. Zgodnie bowiem z zasadą ignorantia iuris nocet (łac. nieznajomość prawa szkodzi) nie można zasłaniać się nieznajomością normy prawnej. W praktyce wyraża się ona tym, że nikt nie może podnosić, iż zachował się niezgodnie z normą dlatego, że nie wiedział o jej istnieniu. Stąd nawet brak wiedzy Skarżącego o istnieniu takiego obowiązku (wynikającego z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o opłacie skarbowej oraz części II ust. 21 wykazu przedmiotów opłaty skarbowej, stawek oraz zwolnień stanowiących załącznik do tej ustawy), nie może automatycznie zwalniać go od odpowiedzialności prawnej i konieczności uregulowania należnej opłaty. Skarżący podniósł również, że za umorzeniem zaległości w opłacie skarbowej przemawia istnienie interesu publicznego, gdyż koszt postępowania prowadzonego z wniosku Strony znacznie przewyższa wysokość należnej opłaty. Zgodzić się należy ze Skarżącym, że prowadzenie postępowania we wskazanym zakresie generuje koszty, które pokrywane są z budżetu państwa, jednakże - jak już wskazano powyżej - przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. sprawiedliwość, czy zaufanie obywateli do organów władzy. Nie do pogodzenia zatem z interesem publicznym byłoby przyznawanie ulg podatkowych z tego tylko powodu, że - w subiektywnym odczuciu podatnika - kwota dochodzonej należności jest "niewielka" w stosunku do kosztów prowadzonego postępowania. Stosowanie ulg podatkowych jest odstępstwem od zasady powszechności opodatkowania określonej w art. 84 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (opłat) określonych w ustawie. W świetle powyższego, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia twierdzenia Skarżącego co do bezpodstawności przyjęcia przez organ odwoławczy, że w przypadku Strony nie zachodzi ani ważny interes podatnika, ani interes publiczny, który uzasadniałby udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty skarbowej. Reasumując, w ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego lub procesowego w sposób opisany w art. 145 § 1 P.p.s.a. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami procedury, zgromadziły i w sposób wyczerpujący oceniły cały zebrany materiał dowodowy dochodząc do uzasadnionego przekonania, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., czego wyraz dały w uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.