I SA/Sz 1076/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a: 1) zwolnić od wpisu od skargi ponad kwotę [...]; 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Syndyk masy upadłości Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego [...] Spółka z ograniczona odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...], po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Syndyk wskazał, że spółka nie prowadzi statutowej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2014 r. Sądu Rejonowego w stosunku do Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "[...]" Sp. z o.o. ogłoszona została upadłość obejmująca likwidację majątku (sygn. akt [...]). Wskazano także, że w toku postępowania upadłościowego doszło do likwidacji całości majątku upadłego poprzez sprzedaż nieruchomości, ściągnięcie wierzytelności należnych upadłemu oraz sprzedaż pozostałych wierzytelności przysługujących masie upadłości. Syndyk w dniu 19 grudnia 2017 r. przedłożył Sędziemu Komisarzowi drugi ostateczny plan podziału funduszów masy upadłości. Na wskazany dzień stan funduszów masy upadłości w postaci środków zgromadzonych w kasie i na rachunkach bankowych wynosił [...] zł, przy czym kwota kosztów koniecznych do poniesienia w związku z zakończeniem postępowania upadłościowego została określona przez Syndyka w wysokości [...] zł, w tym: wynagrodzenie za obsługę prawno-księgową ([...] zł), koszty obsługi bankowej i pocztowej ([...] zł), koszty sprawozdań finansowych za 2017 i 2018 ([...] zł), koszty ogłoszeń prasowych m.in. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ([...] zł), koszty wykreślenia spółki z KRS ([...] zł) oraz koszty czynszu i energii biura ([...] zł). Syndyk wskazał, że pozostała kwota w wysokości [...] zł jest kwotą podlegającą podziałowi pomiędzy wierzycieli w ramach ostatecznego planu podziału. W związku z powyższym spółka nie posiada majątku ani środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego. Całość posiadanych środków pieniężnych została rozdysponowana na wykonanie ostatecznego planu podziału i zaspokojenie wierzycieli oraz koszty konieczne do poniesienia w związku z zakończeniem postępowania upadłościowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach Syndyk podał, że wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych oraz wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy wynoszą "0" zł. Stan rachunku bankowego masy upadłości na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Do wniosku Syndyk dołączył kopię pisma z dnia 19 grudnia 2017 r. adresowanego do Sędziego Komisarza w przedmiocie sporządzenia drugiego ostatecznego planu podziału funduszów masy upadłości wraz z planem podziału. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o którego przyznanie ubiega się Syndyk w niniejszym postępowaniu, może zostać przyznane osobie prawnej (jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis, w którym zawarto przesłanki jakie musi spełnić osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oparty jest na konstrukcji ograniczonego uznania, co oznacza, że ostatecznie spełnienie tych przesłanek ekonomicznych uprawnia jedynie do udzielenia takiej pomocy. Warunek wykazania przez osobę prawną podstaw, na których opiera swój wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nakłada na nią obowiązek przedstawienia odpowiednich dowodów potwierdzających niemożność pokrycia tych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, że Syndyk w sposób rzetelny przedstawił sytuację finansową masy upadłości, umożliwiający dokonanie oceny realnych zdolności do partycypowania w kosztach sądowych, wywołanych wniesieniem skargi, a wynoszących na obecnym etapie [...] zł. Rozpoznając wniosek wzięto pod uwagę, że Syndyk ma zainicjowanych obecnie przed tutejszym Sądem cztery sprawy sądowe, w których jest zobowiązany łącznie do zapłaty kwoty [..] zł. Syndyk wykazał, że stan środków w masie upadłości wynosi [...] zł, a także, że sporządzony już został ostateczny plan podziału tej kwoty z uwzględnieniem spłaty wierzycieli i wydatków związanych z postępowaniem upadłościowym. Wskazał także, że w masie upadłości nie ma już żadnych składników majątkowych podlegających spieniężeniu. Z akt wynika również, że do spłaty pozostały już tylko wierzytelności kategorii IV, zaś wierzytelności kategorii I i II zostały zaspokojone w 100 %. Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że Syndyk nie jest w stanie chociażby symbolicznie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Należy wskazać na pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowoadmnistracyjnym, że fakt wszczęcia i prowadzenia postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy, aczkolwiek ma znaczenie dla oceny sytuacji finansowej podmiotu (por. postanowienia NSA: z 11.06.2008 r., sygn. akt I FZ 204/08, z 17.08.2010 r., sygn. akt I GZ 249/10, z 2.09.2010 r., sygn. akt I GZ 295/10, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazany na wstępie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Zauważyć także należy, że syndyk nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem regulacji takich nie przewiduje nie tylko p.p.s.a., ale także ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171). Zgodnie zaś z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji, każdy (także syndyk) ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić należy także, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań, które nie mają charakteru priorytetowego przez takimi kosztami. Z tych względów podnoszona przez Syndyka we wniosku okoliczność ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku oraz sporządzenia ostatecznego planu podziału funduszów masy upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (co do całego wpisu od skargi). Wprawdzie Syndyk wskazuje, że z kwoty tej [...] zł przeznaczone jest na wydatki związane z zakończeniem postępowania upadłościowego, a pozostała kwota - do podziału pomiędzy wierzycieli, zgodnie z przedstawionym planem podziału z 19 grudnia 2017 r., jednakże nie sposób uznać, że zaspokojenie wskazanych zobowiązań i wierzycieli stanowi argument za zwolnieniem strony postępowania z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw do przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnych (a tylko takie zostały do spłacenia zgodnie z planem podziału) czy też wydatki związane z postępowaniem upadłościowym korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 11.06.2008 r., sygn. akt I FZ 204/08). Ponadto, zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (post. NSA z 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 431/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega wątpliwości, że wystąpienie na drogę sądową celem dochodzenia praw upadłej spółki lub ochrony jej interesów mieści się w ramach czynności likwidacyjnych podejmowanych przez syndyka masy upadłości. Tym samym koszty związane z postępowaniem sądowym powinny być uwzględnione przez syndyka w ramach niezbędnych i koniecznych wydatków ponoszonych w związku z prowadzoną likwidacją (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I GZ 93/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Inicjując zatem postępowanie, które ma zmierzać do ochrony aktywów masy upadłości, syndyk winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, oraz wykorzystywać te, które zasilają masę upadłości na bieżąco. W razie ich braku może zaś skorzystać z instrumentu określonego w art. 232 Prawa upadłościowego, choć biorąc pod uwagę deklarowany stan środków pieniężnych i etap postępowania upadłościowego wydaje się to zbędne. W związku z tym wskazać należy, że zainicjowane skargami syndyka cztery sprawy upadłej spółki w zakresie podatku od towarów i usług są związane z prowadzoną przez spółkę działalnością gospodarczą, a więc koszty sądowe z nimi związane były możliwe do przewidzenia lub należało się z nimi liczyć. Jak wynika z załączonych akt administracyjnych niniejszej sprawy, wskazane postępowanie kontrolne i podatkowe toczy się od 2014 r. i zarówno przed organem pierwszej instancji, jak i organem odwoławczym (zakończone zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 8 listopada 2017 r.) toczyło się z udziałem Syndyka. Tym samym sporządzając plan podziału funduszów masy upadłości, złożony Sędziemu komisarzowi w dniu 19 grudnia 2017 r., a więc już po powzięciu wiadomości o niekorzystnej dla strony decyzji, która została doręczona Syndykowi w dniu 9 listopada 2017 r., strona skarżąca szacując koszty powinna była przewidzieć środki na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podsumowując, należało uznać, że sam fakt ogłoszenia upadłości likwidacyjnej spółki, posiadania przez Syndyka na rachunku bankowym oraz w kasie środków pieniężnych, co do których sporządzono już ostateczny plan ich podziału, uniemożliwia stwierdzenie, że została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek Syndyka zasługuje jednakże na częściowe uwzględnienie, ze względu na to, że wpis w sprawie określono na kwotę [...] zł, a strona ma nadto obowiązek ponieść wpis sądowy również w trzech innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem (sygn. akt I SA/Sz 1077/17, I SA/Sz 1078/17, I SA/Sz 1079/17). Mając na uwadze podnoszone wyżej okoliczności, referendarz sądowy uznał, że strona powinna partycypować w kosztach sądowych i uiścić tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł, z kwoty dostępnych środków wynoszących [...] zł. Kwota ta stanowi najniższy wpis w sprawach sądowoadministracyjnych i nie będzie stanowiła bariery utrudniającej dostęp do sądu. Przyznanie bowiem stronie skarżącej w niniejszej sprawie prawa pomocy w szerszym zakresie, zgodnie z żądaniem, byłoby sprzeczne ze wspomnianymi wyżej zasadami określonymi w art. 199 p.p.s.a. oraz w art. 84 Konstytucji RP. Jak już sygnalizowano, instytucja prawa pomocy jest stosowana wyjątkowo i stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są faktycznie w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, zaś tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 §1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.