I SA/Sz 1105/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia lub rozłożenia na raty zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za VII i X 2010 r., VI-XII 2011 r., III, IX i XII 2012 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z uwagi na to, że nie wykazał on, iż poniesienie kosztów sądowych w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skarżący podał zbyt ogólne informacje dotyczące stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz nie wykonał wezwania w zakresie dostarczenia dodatkowych dokumentów źródłowych. W dniu 14 listopada 2013 r. skarżący na urzędowym druku formularza ponownie wystąpił o ustanowienie radcy prawnego, podnosząc, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na opłacenie pełnomocnika z wyboru, zaś ustanowienie takiego pełnomocnika, który poparłby argumentację zgodnie z istniejącym prawem pozwoliłoby na usystematyzowanie działań skarżącego. Skarżący we wniosku co do zasady nie powołał żadnych nowych okoliczności związanych ze swoim stanem majątkowym, oprócz jednej oraz przedstawił część z żądanych podczas poprzedniego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy dokumentów. W rubryce formularza dotyczącej stanu rodzinnego skarżący wskazał – podobnie jak wcześniej - że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a w oświadczeniu o majątku, w poszczególnych rubrykach wpisał "nie dotyczy". Odnośnie do majątku innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wskazał dodatkowo, że jest to dom wolnostojący z początku [...] wieku stanowiący współwłasność z dwiema córkami, otrzymany w darowiźnie od brata, a jego wartość jest trudna do oszacowania. Skarżący we wniosku ponownie powołał się na istniejący między nim a żoną ustrój rozdzielności majątkowej. W oświadczeniu o dochodach skarżący podał, że oboje z małżonką uzyskują wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości [...] zł brutto (poprzednio wskazano kwotę ok. [...] zł brutto). Skarżący do wniosku dołączył brakujące dokumenty, tj.: zaświadczenie z 4 listopada 2013 r. pracodawcy skarżącego o wysokości wynagrodzenia z ostatnich 3 miesięcy, zaświadczenie o zarobkach pracodawcy żony z dnia 24 października 2013 r., dokumenty obrazujące ponoszone miesięcznie wydatki na opłaty (faktury za energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne wystawione na żonę skarżącego i adres ul. [...]; zawiadomienie z dnia 1 października 2013 r. o wysokości opłat za odpady komunalne i fakturę za wodę i odprowadzenie ścieków; faktura za telefon wystawiona na adres [...]), zawiadomienie o spłacie kredytu z dnia 7 czerwca 2013 r., zaświadczenie o zaciągniętej przez żonę skarżącego pożyczce w zakładzie pracy z Z. Złożony przez skarżącego wniosek został potraktowany jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.". Jednocześnie, z uwagi na to, że oświadczenie o stanie majątkowym oraz dołączone do niego dokumenty okazały się nadal niewystarczające do poczynienia kategorycznych ustaleń w zakresie możliwości finansowych oraz sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny został on ponownie wezwany pismem z dnia 27 listopada 2013 r. do nadesłania w terminie siedmiodniowym: 1. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony, w tym lokat, rachunków związanych z kredytem, z kartami kredytowymi za okres od 15 sierpnia 2013 r. do 27 listopada 2013 r., a także kopii rocznego zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2012 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym oraz kopii decyzji ustalającej żonie skarżącego podatek od nieruchomości na rok 2013 r., gdyż dokumentów tych jak dotychczas nie przedłożył; 2. dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego: kto jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...], przez kogo ten lokal jest wykorzystywany i w jaki sposób, jaka jest jego powierzchnia, czy skarżący lub jego żona uzyskują z niego korzyści majątkowe (przychody z najmu, dzierżawy itp.), w jakiej wysokości wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności; a także oświadczenia wyjaśniającego, czy ze skarżącym i jego żoną mieszkają córki lub inni członkowie rodziny (ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa) oraz czy osoby te partycypują w opłatach, w jakiej wysokości, z uwagi na to że we wniosku został ujawniony dom stanowiący współwłasność z córkami, a także, że część dokumentów obrazujących wydatki na utrzymanie wystawiona była na adres w [...]. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych w tym kolejnym wystosowanym do niego wezwaniu, a także nie ustosunkował się w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przepis art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przesłanką zastosowania przywołanego przepisu jest zmiana okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W istocie chodzi więc o czynniki, które odnoszą się do zasadności utrzymania w obrocie prawnym wydanego postanowienia (por. R. Sawuła, glosa do postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 1995 r., SA/Rz 461/95, Sam. Teryt. 1996, nr 3, poz. 71). W przypadku postanowienia rozstrzygającego o odmowie przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju przesłanki nie zachodzą, a wobec tego nie znaleziono podstaw do zmiany wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. W szczególności nie przedstawiono żadnego dowodu na to, że sytuacja materialna wnioskodawcy zmieniła się, uległa pogorszeniu. Dokonując porównania oświadczenia majątkowego zawartego w formularzu PPF z dnia 5 października 2013 r. z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF z dnia 15 listopada 2013 r., należało stwierdzić, że wykazana w tym ostatnim jedyna nowa okoliczność, a mianowicie stan majątkowy żony skarżącego (dom na współwłasność z córkami otrzymany w darowiźnie od brata) jak i ujawnienie wydatków na konieczne utrzymanie stanowiło w istocie uzupełnienie danych zgodnie z żądaniem zawartym w wezwaniu z dnia 15 października 2013 r. Ponadto, okoliczność, że prowadząca wspólne gospodarstwo domowe żona posiada majątek świadczy o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny jest lepsza niż to podawał w poprzednim wniosku. Skarżący do kolejnego wniosku dołączył także zaświadczenia pracodawców o wysokości zarobków oraz dokumenty dotyczące obciążeń z tytułu pożyczki z Z. i kredytu. Jednakże skarżący nie wykonał kolejnego wezwania z dnia 27 listopada 2013 r. W dalszym ciągu nie przedłożył kopii rocznego zeznania podatkowego żony oraz wyciągów z rachunków bankowych, co uniemożliwia zweryfikowanie oświadczenia o braku środków pieniężnych. Dla rozpoznającego wniosek nie jest także jasna sytuacja rodzinna skarżącego, pomimo tego, że zawarte w wezwaniu z dnia 27 listopada 2013 r. żądanie dotyczyło także wskazania osób wspólnie zamieszkujących ze skarżącym, stopnia ich pokrewieństwa ze skarżącym, oraz ewentualnego ich udziału w opłatach "mieszkaniowych" jako, że z formularza wynikało, że zajmowany przez niego dom stanowi współwłasność żony i córek, a jest oczywiste, że okoliczności te rzutują na sytuację finansową wnioskodawcy. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie, iż w sytuacji, w której strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie z dnia 26 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09; LEX nr 552223). Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada zatem nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy sensu stricto, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania i obowiązek wzajemnej pomocy, nawet przy ustroju rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się także konsekwentnie, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób (z rodziny) pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub nawet małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy (por. post. NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11, CBOSA). Należy przypomnieć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o co się ubiega się skarżący w niniejszej sprawie następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, iż słowo "wykazać", użyte w treści ww. przepisu oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc zatem skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). W tym kontekście należy uwypuklić bierną postawę procesową wnioskodawcy. Za objaw takowej należy uznać dwukrotne zignorowanie wezwania referendarza sądowego z dnia 15 października 2013 r. i z dnia 27 listopada 2013 r. Tym samym należało uznać, że skarżący w dalszym ciągu nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika. W związku z powyższym, przy braku zmiany sytuacji majątkowej skarżącego brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/SZ 1105/13, na podstawie art. 165 P.p.s.a. Wobec tego, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.