I SA/Sz 1167/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. P. T. "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na rok 2011 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy P. P. T. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej zwana: "Spółką", "Skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że prowadzi działalność w zakresie wynajmu i zarządzania nieruchomościami. Spółka nie posiada środków pieniężnych, rachunek bankowy został zajęty przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. (sygn. Km 560/11, Km 4634/13, Km 1689/12), nadto prowadzona jest egzekucja z nieruchomości do ww. numerów postępowań. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, wskazując, że nieruchomość znajduje się w egzekucji, strata za ostatni rok obrotowy szacowana jest na ok. [...] zł, przy czym nie sporządzono bilansu i rachunku wyników od 2010 r. do 2013 r. Skarżąca wykazała jeden rachunek bankowy w Banku [...], którego stan na koniec września 2014 r. wynosił [...] zł. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych Spółki oraz stanu majątkowego Spółki, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 17 października 2014 r., zobowiązano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Powyższe zobowiązanie obejmowało: - bilans oraz rachunek zysków i strat skarżącej Spółki za pierwsze półrocze 2014 r.; - wyciąg z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), a także wykaz aktywów i pasywów (inwentarz) za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe; - wyciąg z ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa); - wyciąg z ewidencji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe lub kopii składanych deklaracji rozliczających podatek VAT, za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe albo zaświadczeń z właściwych organów podatkowych potwierdzających nieskładanie takich deklaracji; - zestawienie należności i zobowiązań Spółki na dzień 17 października 2014 r.; - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 17 lipca 2014 r. do 17 października 2014 r. albo dokumenty potwierdzające ich zajęcie, czy likwidację w ww. okresie; - dokumenty potwierdzające prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Wykonując powyższe wezwanie, Spółka w dniu 3 listopada 2014 r. nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że nie sporządzała bilansów oraz rachunku zysków i strat za 2013 r. z uwagi na to, że nie posiadała dokumentacji finansowej oraz nośnika elektronicznego, które zostały zatrzymane przez prokuraturę, a wydane w marcu 2014 r. i Spółka jest w trakcie porządkowania i sporządzania zaległych bilansów za rok 2012 i 2013 w związku z tym nie ma bilansu otwarcia 2014 r. Spółka nadesłała nadto cztery kopie zawiadomień komorniczych z dnia 13 kwietnia 2011 r., z dnia 6 września 2013 r., z dnia 9 września 2014 r. i z dnia 10 października 2014 r. o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwaniu do zapłaty łącznie kwoty [...] zł (w tym należność główna, odsetki i koszty sądowe). Natomiast w dniu 20 listopada 2014 r., w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia załączników do pisma Spółki z dnia 3 listopada 2014 r., dosłano: - kopie deklaracji VAT-7K za I, II i III kwartał 2014 r., w których zadeklarowano dostawy towarów i usług oraz nabycia w kwocie [...] zł; - wydruk internetowy z rachunku bieżącego Spółki, z saldem na dzień 19 listopada 2014 r. w kwocie ujemnej [...] zł; - oświadczenie Skarżącej o wysokości należności w kwocie [...] zł, ze wskazaniem, że są to wierzytelności nieściągalne od kontrahenta znajdującego się w upadłości, a także o wysokości zaległości z tytułu podatku VAT w kwocie [...] zł (plus odsetki) i z tytułu podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwana: "P.p.s.a.", może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Nie ulega wątpliwości, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto zaakcentować należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, z tego względu jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim, Spółka nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej, a także nie przedłożyła wszystkich dokumentów źródłowych obrazujących tę sytuację i zdolności płatnicze, o które została wezwana pismem z dnia 17 października 2014 r. i następnie z dnia 6 listopada 2014 r. Dane podane w formularzu PPPr były zbyt ogólne i nie przekonały rozpoznającego wniosek referendarza sądowego o całkowitym braku środków pieniężnych, jak i braku możliwości zgromadzenia kwoty [...] zł (należny na tym etapie sprawy wpis od skargi) oraz środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że dla oceny zdolności płatniczych do ponoszenia kosztów sądowych w przypadku przedsiębiorców miarodajną nie jest kategoria dochodu czy straty, lecz wartość przychodu. W rozpoznawanej sprawie nie było możliwe dokonanie takiej oceny, gdyż Spółka nie przedstawiła we wniosku żadnych danych dotyczących wysokości uzyskiwanych w 2014 r. przychodów. Nie nadesłała, pomimo wezwania w tym zakresie, wyciągów z księgi rachunkowej ani też żadnej innej dokumentacji księgowej (bilansu, rachunku zysków i strat za I półrocze 2014 r.), pozwalających na ustalenia w zakresie rozmiarów prowadzonej działalności, a więc dokumentów powszechnie prowadzonych przez funkcjonujące podmioty gospodarcze, a do takich Spółka należy. Dokumenty takie były możliwe do przygotowania samodzielnie przez zarząd Spółki, gdyż jak sama oświadczyła w marcu 2014 r. ustała przeszkoda uniemożliwiająca sporządzenie bilansów i Spółka dysponowała brakującą dokumentacją finansową za lata wcześniejsze. Wprawdzie z przedłożonych deklaracji VAT-7K, wynika, że obroty Spółki w I, II, III kwartale 2014 r. wyniosły [...] zł, ale jednocześnie Spółka nie wykazała, że zaprzestała prowadzenia działalności i nie osiąga obecnie żadnych przychodów, jak też, że zagrożona jest jej płynność finansowa. Nie można było także zweryfikować oświadczeń Spółki co do braku środków pieniężnych. Nie przekonuje o tym nadesłany wydruk z konta bankowego z dnia 19 listopada 2014 r., gdyż obrazuje on wyłącznie stan środków na ten dzień. Skarżąca była zaś zobowiązana do zobrazowania obrotów i sald na koncie w okresie od 17 lipca 2014 r. do 17 października 2014 r. Spółka nie wykonała zatem w sposób należyty wezwania w tym zakresie. Nie została również potwierdzone oświadczenie Spółki w zakresie zajęcia rachunku bankowego. Dodatkowo jest oczywiste, że Spółka może obracać środkami pieniężnymi z pominięciem konta bankowego. Tymczasem Skarżąca nie podała także, żadnych danych o przepływach pieniężnych, pomimo tego, że o stan kasy przedsiębiorstwa była wzywana dwukrotnie. Wobec powyższego, skoro, jak wyżej wskazano, ustawodawca obciążył wnioskodawcę obowiązkiem wykazania przesłanek prawa pomocy, to na dezaprobatę zasługuje postawa Spółki, która wybiórczo potraktowała skierowane do niej wezwanie o nadesłanie dokumentów źródłowych, przedstawiających jej kondycję finansową. W tej sytuacji brak współpracy z rozpoznającym wniosek, skutkował koniecznością rozstrzygnięcia na podstawie dokumentacji przedłożonej. Ta zaś, w ocenie referendarza sądowego – jak wyżej wskazano - jest niewystarczająca do stwierdzenia, że Spółka zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów należało stwierdzić, że Spółka nadal funkcjonuje w obrocie, prowadzi działalność, posiada znaczny kapitał zakładowy (według oświadczenia i informacji KRS w kwocie [...] zł), a zatem należy domniemywać, że działalność ta jest opłacalna. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że nie zaprzestała prowadzenia działalności oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 1566/13; publ. LEX orzeczenia nr 1452640). Należało także zauważyć, że w odniesieniu do osób prawnych, a szczególnie spółek prawa handlowego, z racji, że ich działalność opiera się na samodzielności i są one pełnoprawnymi uczestnikami obrotu gospodarczego, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami, obok analizy przesłanek ekonomicznych, należy koncentrować się także na ocenie czy podmioty takie wykazały, że podjęły niezbędne działania w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym, tj. czy przedstawiły dowody świadczące o niemożliwości uzyskania art. dopłat od wspólników, kredytu lub pożyczki, w sposób formalny dowiodły swojej niewypłacalności choćby poprzez wystąpienie o ogłoszenie upadłości. Od członków zarządu spółki należy wymagać podjęcia inicjatywy w celu zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do obrony jej interesów przed sądem. W rozpoznawanej sprawie projektów takich Spółka nie ujawnia. Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania ani, że nie jest w stanie ich zdobyć i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.