I SA/Sz 117/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w 30 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący zawarł w skardze na wyżej opisane postanowienie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesioną skargą, gdyż pozostając na utrzymaniu matki nie posiada innych źródeł utrzymania. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach oraz dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wynika, co następuje. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe ( zamieszkując w G., przy ul. Ł. 96 ) tylko z matką H., otrzymującą rentę w wysokości brutto 1.201,78 zł ( netto 1241,5 zł ), pozostając na jej utrzymaniu. Jak wynika z przedłożonych rachunków i faktur ( dotyczących mieszkania w G. przy ul. L. D. 6/8 ) wydatki na energię elektryczną, czynsz i telefon stanowią kwotę ok. 475,73 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotnym i w załączeniu wniosku przedłożył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w G. z 14 stycznia 2008 r. potwierdzające, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej od 14 stycznia 2005 r. oraz zaświadczenie urzędu skarbowego z 29 sierpnia 2007 r. o tym, że skarżący zadeklarował za 2006 rok dochód w wysokości 2.584,66 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ( nie posiada też "żadnej decyzji sprawie podatku od nieruchomości za rok 2007 ani 2008" ), oszczędności oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Dodatkowo oświadczył, że nie posiada żadnego rachunku bankowego oraz lokat. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm. ), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej ( art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, oraz które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach, a jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I Cz 26/87 (opubl. w OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103 ), stan majątkowy i dochody skarżącego należy oceniać w świetle tego, jakie byłyby jego potencjalne możliwości zarobkowe, gdyby je w pełni wykorzystywał. Zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Stosownie do powyższego oraz uwzględniając posiadaną z urzędu informację o tym, że stan rodzinny i majątkowy skarżącego oraz członków jego rodziny jest inny niż podany w oświadczeniu ( korespondencję w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 114/08 odbierał syn, skarżący nadesłał faktury związane z mieszkaniem przy ul. L. D. 6/8, oświadczając uprzednio we wniosku, że przebywa w G., przy ul. Ł. 96 ), dodatkowym wezwaniem z 21 kwietnia 2008 r. zobowiązano go do nadesłania: - dodatkowego oświadczenia jakie jest faktyczne miejsce zamieszkania skarżącego i jego matki (czy ul. Ł. 96, czy ul. L. D. 6/8), kto jest właścicielem wskazanych mieszkań (domu) oraz kto je zamieszkuje (czy stanowią ewentualnie źródło przychodu, np. na podstawie umowy najmu), - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego i osobach prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (z uwzględnieniem syna Macieja oraz żony, jeżeli pozostaje w związku małżeńskim) z podaniem ich stanu majątkowego oraz uzyskanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy dochodach, - ponownie - o nadesłanie zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej oraz o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na w/w wezwanie skarżący oświadczył, iż miejscem jego zamieszkania jest S., ul. L. D. 6/8, właścicielem domu w G. jest M. M., a skarżący jest tam tylko zameldowany. Skarżący poinformował, że od 1994 r. posiada rozdzielność majątkową z K. M. oraz że M. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy ( skarżący nie posiada informacji o uzyskiwaniu przez M. zasiłku dla bezrobotnych ). Zamiast wymaganego zaświadczenia, skarżący oświadczył, że w ostatnim okresie nie otrzymał żadnej pomocy finansowej z Opieki Społecznej oraz, że nie uzyskał w 2007 roku żadnych dochodów. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie należy zauważyć, że istotne informacje zawarte w pierwszym piśmie i urzędowym formularzu ( pisma z 20 stycznia i 11 marca 2008 r. – k. 3 i 13 ) są sprzeczne z danymi nadesłanymi w późniejszym czasie. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z matką w G., przy ul. Ł. 96, z formularza nie wynika, że pod wskazanym adresem zamieszkują inni członkowie rodziny, nie wynika również fakt posiadania przez skarżącego ( lub jego matkę ) prawa do mieszkania w S., przy ul. L. D.. Tymczasem, jak się okazało, skarżący ( nie precyzując tytułu posiadania ) zajmuje wraz z matką, według oświadczenia, lokal mieszkalny w S. przy ul. L. D. 6/8, a inni członkowie rodziny ( skarżący nie sprecyzował stopnia pokrewieństwa ) zamieszkują w G., właścicielem domu w G. jest M. M. Z powyższego wynika, że skarżący przedstawił i należycie udokumentował tylko te dane, które, jego zdaniem, mają świadczyć o tym, że sytuacja majątkowa i finansowa w jakiej się znajduje, jest zła. Podawanie przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym sprzecznych danych odnoszących się do miejsca zamieszkania skarżącego oraz niepełnych danych o stanie rodzinnym powoduje, że prawdziwość oświadczenia w pozostałym zakresie budzi wątpliwości. Zaznaczyć jeszcze należy, że, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I Cz 37/67, opubl. LEX nr 6155, "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy". Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny, zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ( sygn. I FZ 650/05, I FZ 30/06, II FZ 826/05, I FZ 403.05) , małżonkowie mają obowiązek - wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Takie stanowisko prezentowano również wobec wnioskodawców nieprowadzących od lat wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkających oddzielnie – pozostających w tzw. separacji faktycznej (orzeczenia NSA sygn. akt : II GZ 12/05, II OZ 896/05). Mając na uwadze powyższe, dodatkowo wskazać należy, że nienależyte przedstawienie przez skarżącego stanu rodzinnego uniemożliwiło dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny. Wobec niewykazania przez skarżącego w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, należało na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak na wstępie.