I SA/Sz 122/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za luty 2007 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący J.W., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Powołał się w uzasadnieniu na ogłoszoną z dniem 15 kwietnia 2009 r. upadłość prowadzonej uprzednio działalności gospodarczej pod firmą P. J.W. oraz na realizowany aktualnie układ, t.j. spłatę zadłużenia w ratach kwartalnych po [...] zł. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i 26 –letnią córką. Skarżący zawarł z małżonką umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza pod firmą P.J.W. jest aktualnie zawieszona – na czas nieoznaczony z uwagi na bardzo trudną sytuację na rynku budowlanym. Odnośnie do majątku, skarżący podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, czy też zgromadzonych oszczędności. Skarżący nie wypowiedział się we wniosku co do źródeł i wysokości dochodów zarówno swoich, jak i pozostałych członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem z dnia 27 kwietnia 2012 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Powyższe zobowiązanie obejmowało: kopię aktu notarialnego – umowy rozdzielności majątkowej, oświadczenie skarżącego o aktualnych źródłach utrzymania skarżącego i jego rodziny (żona i córka), z podaniem wysokości dochodów wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe (np. zaświadczenie pracodawcy o wynagrodzeniu, lub wyciąg z ewidencji przychodów za ostatni miesiąc - w przypadku przedsiębiorcy), zeznanie podatkowe skarżącego i żony skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2011 roku, wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony za okres od 15 lutego do 15 kwietnia b.r., kopie postanowienia z dnia 15 kwietnia 2009 r. o ogłoszeniu upadłości wraz z zestawieniem zaległości i ewentualnych należności skarżącego, dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, itp.), oświadczenie o tytule prawnym do zajmowanego domu w K. (ul. [...]), dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym żony i córki skarżącego. Skarżący nadesłał: - postanowienie Sądu Rejonowego w Koszalinie VII Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych z dnia 15 kwietnia 2009 r. sygn. akt VII GU 13/09 o ogłoszeniu upadłości P.J.W. z możliwością zawarcia układu, - postanowienie ww. Sądu z dnia 4 listopada 2009 r. zatwierdzające układ w postępowaniu upadłościowym sygn. akt VII GUp 10/09 oraz postanowienie z dnia 11 czerwca 2010 r. stwierdzające prawomocność postanowienia Sądu zatwierdzającego układ. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji), czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wskazać należy, że aktualnie skarżący jest zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ( wpis od skargi 409 zł) oraz w drugiej zawisłej przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie sprawie o sygn. akt I SA/Sz 327/12 (wpis od skargi 500 zł), w której również ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i w której udokumentował stan rozdzielności majątkowej małżeńskiej (akt notarialny z 10 listopada 2008 r.), a ponadto pprzedłożył: - dowody spłaty zadłużenia dokonane w sierpniu 2011 r. (w wysokości [...] zł ), oraz w okresie październik 2011 r. – marzec 2012 r. w łącznej kwocie ok. [...]zł, - tytuł wykonawczy nr [...] z 1 września 2011 r. dotyczący należności z tytuł podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie należności głównej ok[...] zł, - tytuł wykonawczy nr [...] z 1 września 2011 r. dotyczący należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie należności głównej ok. [...] zł, - tytuł wykonawczy nr [...] z 12 sierpnia 2011 r. dotyczący należności z tytułu podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych jest niemożliwe i spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W formularzu skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Nie podał źródeł i wysokości źródeł utrzymania ssiebie i pozostałych osób z rodziny (żona, córka). Powyższe ogólnikowe oświadczenia były niewystarczające do oceny czy skarżącego jest stać na koszty sądowe, dlatego został wezwany pismem z dnia 27 kwietnia 2012 r. do nadesłania ww. dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić i zaktualizować dotychczasowe dane. Skarżący nie wykonał należycie nałożonego zobowiązania, przedłożył jedynie dokumenty potwierdzające jedynie stan upadłości i zatwierdzonego układu. Skarżący nie przedstawił również wszystkich wymaganych dokumentów w odpowiedzi na wezwanie kierowane do niego w dniu 18 maja 2012 r. w sprawie I SA/Sz 327/12. Przedstawił tylko takie dokumenty, które potwierdzają stan zadłużenia, rozdzielność majątkową oraz spłatę zadłużenia. Oceniając wniosek skarżącego, należy stwierdzić, że jak dotychczas skarżący nie podał przede wszystkim źródła i wysokości utrzymania/dochodów swojej rodziny ( skarżący wraz z żoną i pełnoletnią córką (26 lat), nie przedłożył w tym zakresie żadnych dokumentów, w tym odpowiednich zaświadczeń, czy zeznań podatkowych. Skarżący nie przedłożył też wyciągów z rachunków bankowych swoich i małżonki, co również uniemożliwia ustalenie jakie są jego możliwości płatnicze. Na ocenę możliwości finansowych skarżącego ma także wpływ stan majątkowy skarżącego i członów rodziny, co również, wbrew wezwaniu, nie zostało wyjaśnione. Skarżący nie ujawnia także wielkości ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny, nie wyjaśniając przyczyny tego braku. Wymaga przypomnienia, iż okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 (4) § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka. Nakaz zbadania jego sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Zatem należy ocenić, że niepodanie danych dotyczących żony powoduje, iż wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, z uwagi na brak pełnych danych dotyczących źródeł utrzymania skarżącego i jego rodziny. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia jasno swojej pełnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz sytuacji małżonki i pełnoletniej córki, to nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.