I SA/Sz 1224/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołań p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M., reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na opisane powyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 1224/13, Sąd odrzucił skargę jako wniesioną z uchybieniem terminowi do jej wniesienia. M. w dniu [...] r., wraz ze skargą kasacyjną od powyższego postanowienia, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższy wniosek, skarżąca wskazała, że jest jedynym żywicielem rodziny oraz jedyną osobą, która łoży na gospodarstwo domowe. Co miesiąc spłaca pożyczkę hipoteczną w kwocie [...] CHF. Jej syn studiuje poza miejscem zamieszkania, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Ponadto, w części zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wniosku, skarżąca wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z 20-letnim synem, uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] zł brutto, zaś jej jedyny majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 89,90 m2 (skarżąca zakreśliła rubryki dotyczące posiadania innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych). Uznając, że przedstawione przez skarżącą dane nie są wystarczające do oceny jej obecnej sytuacji materialno-finansowej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", pismem z dnia [...] r., wezwano skarżącą do nadesłania dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, w tym m.in.: wyciągów z rachunków bankowych skarżącej (w tym z lokat) za okres od [...] r.; dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i syna (opłaty mieszkaniowe, wyżywienie itp.) i innych obciążeń (raty kredytów i pożyczek) z ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu wskazano, że żądane dokumenty i oświadczenia należy przedstawić Sądowi w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] r. W wyznaczonym przez Sąd terminie, pełnomocnik skarżącej nadesłał do Sądu odpisy następujących dokumentów: – zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 (PIT-36L) W zeznaniu tym skarżąca wykazała z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej w formie ośrodka rehabilitacyjno-wypoczynkowego– przychód w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu – [...] zł, dochód – [...] zł oraz nadpłatę w wysokości [...] zł; – wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 r., z którego wynika, że za miesiące [...] 2014 r. - narastająco - przychód wyniósł [...] zł, zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu – [...] zł, zaś koszty – [...] zł (w tym wynagrodzenia – [...] zł); – faktury korygującej z dnia [...] r. do faktury z dnia [...] r. (tytułem obniżki ceny); – harmonogramu spłaty kredytu w okresie od [...] r. . sporządzony przez – potwierdzenia wykonania dyspozycji, tj. przelewu w dniu [... r. z konta skarżącej – pisma z dnia [...] r. Zarządu Spółdzielni informującego, że saldo zadłużenia skarżącej z tytułu zaległości czynszowych na ww. dzień wynosi [...] zł, zaś odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowej zapłaty czynszu [...] zł; – faktury VAT za [...] r. wystawionej [...] r. przez [...]za energię elektryczną i świadczenie usługi dystrybucji, z której wskazano wartość faktury w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] – faktury VAT z dnia [...] r. wystawionej przez [...] za usługi telekomunikacyjne na kwotę [...] zł; – mało czytelnego zestawienia należności ze Społecznej Akademii Nauk dotyczącego (cyt.): "M. – nr albumu: [...]", wskazującego na wysokość miesięcznych opłat za studia w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak zaś stanowi art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na pokrycie tych kosztów, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku, z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, gdyż są one nieodzowne. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Natomiast niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 - opublikowane w bazie CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że obecne koszty postępowania sądowego w sprawie sprowadzają się do kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). W swoim wniosku skarżąca wskazała, że wnosi o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jest ona jedynym żywicielem rodziny i co miesiąc spłaca kredyt hipoteczny, zaś jej syn studiuje poza miejscem zamieszkania, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Oświadczyła, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w kwocie ok. [...] zł i spłaca kredyt w kwocie ok. [...] CHF, zaś jedyny jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 89,90 m2. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła odpisy: zeznania podatkowego za rok [...], wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczącej prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, jak również rachunków i wydruków mających potwierdzać ponoszone przez stronę miesięczne obciążenia finansowe i wydatki na utrzymanie jej i syna. Skarżąca – pomimo wyraźnego wezwania sądu – nie przedstawiła natomiast żadnych wyciągów z należących do niej rachunków bankowych (w tym lokat), choć rachunki takie ewidentnie posiada (vide: potwierdzenie przelewu z dnia [...] r.). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wskazywane przez skarżącą okoliczności, jak również nadesłane przez nią dokumenty, nie mogą zostać uznane za wystarczającą podstawę do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą [...] Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku [...] zadeklarowała dochód w kwocie [...] zł oraz nadpłatę w kwocie [...] zł. Jakkolwiek obecnie w przedstawionym odpisie wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów skarżąca na koniec maja [...] r. wykazała nadwyżkę kosztów nad przychodami, uznać jednak należy, że okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości płatniczych skarżącej. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie, strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, Lex nr 479125). Zważyć przy tym należy, że wykazywane przez skarżącą dane dotyczyły miesięcy zimowo-wiosennych, a zatem okresu, w którym rentowność firm związanych z nadmorskim wypoczynkiem jest z reguły niższa niż w okresie letnim, a sama skarżąca oświadczyła, iż z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie [...] zł. Ponadto z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że co do zasady na bieżąco reguluje spoczywające na niej obowiązki związane z bieżącym utrzymaniem (energia, opłaty za usługi telekomunikacyjne). O pewnym odstępstwie świadczyć może jedynie pismo z dnia [...] r. Zarządu Spółdzielni informujące, że na dzień [...] r. saldo zadłużenia skarżącej z tytułu zaległości czynszowych wraz z odsetkami wynosiło łącznie [...] zł. Pismo to nie dowodzi jednak, że na dzień [...] r. (tj. dzień przesłania pisma Sądowi), zaległość ta faktycznie istniała. Skarżąca nie wykazała również, że obecnie spoczywają na niej jakieś inne nadzwyczajne obciążenia wynikające z faktu, iż jej syn studiuje poza miejscem zamieszkania. Na potwierdzenie tych okoliczności strona przedstawiła bowiem jedynie odpis nie w pełni czytelnego, nieopatrzonego datą sporządzenia, wydruku ze Społecznej Akademii Nauk na podstawie którego można przyjąć tylko, że miesięczna opłata za studia stanowi kwotę [...]zł. Za okoliczność nakazującą przyznanie prawa pomocy nie może być także uznany fakt spłacania przez skarżącą kredytu hipotecznego. Brak jest bowiem podstaw, aby inne zobowiązania (publicznoprawne, cywilnoprawne) były traktowane w sposób uprzywilejowany w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Sąd zważył również, że skarżąca, która - zgodnie ze złożonym przez nią oświadczeniem - nie posiada żadnych oszczędności, jest jedynym żywicielem rodziny i uzyskuje miesięczne dochody w deklarowanej przez nią kwocie ok. [...] zł brutto, spłaca kredyt stanowiący kwotę ok. [...] CHF miesięcznie, a zatem kwotę ok. dwukrotnie przekraczającą dochód uzyskiwany przez stronę (według stanu na dzień [...] r., tj. daty wskazanej w dokumencie przelewu kwoty [...] CHF, zgodnie ze średnim kursem NBP wynoszącym [...] zł). Zdaniem Sądu, okoliczność ta - w zestawieniu z faktem, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia wyciągów z należących do niej rachunków bankowych - pozwala przyjąć, że skarżąca nie podaje pełnych danych o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych, lecz ujawnia tylko takie dane, które mają świadczyć o jej złej sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.