I SA/Sz 1267/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 16 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata W dniu 9 grudnia 2013 r. skarżący K. S., w związku z wniesioną skargą na wyżej powołane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o sytuacji rodzinnej, dochodach i majątku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, posiada mieszkanie o pow. [...] m kw., nie posiada oszczędności, jest bezrobotny bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje dochodów, zaś jego żona z działalności gospodarczej ponosi stratę. Podał także, że z małżonką posiada rozdzielność majątkową. Pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: - zaświadczenie z właściwego urzędu pracy, potwierdzające, że skarżący jest zarejestrowany jaka osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, - dokument potwierdzający rozdzielność majątkową małżeńską, - oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym małżonki, - wyciągi z prowadzonej przez żonę skarżącego ewidencji dla potrzeb podatku dochodowego za okres od 1 września 2013 r. do 11 grudnia 2013 r., - odpis rocznego zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2012 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, - wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego i jego żony związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 1 września 2013 r. do 11 grudnia 2013 r., - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy zaświadczające czy skarżący i jego żona korzystają z pomocy społecznej od początku 2013 r., czy skarżący ubiegał się o jej przyznanie. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na wstępie wskazać wymaga, że skarżący K. S. w dniu 26 listopada 2013 r. opłacił należny wpis od skargi w kwocie [...] zł, natomiast swoim wnioskiem objął w przedmiotowej sprawie ustanowienie adwokata, żądając tym samym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Analiza złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, posiada jedynie mieszkanie o pow. [...] m kw., nie posiada oszczędności, dochody rodziny wynoszą [...] zł, gdyż skarżący jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, zaś prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia wynagrodzenia pełnomocnika, pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. została ona wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować podane w formularzu PPF dane jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie udokumentowania bezrobocia skarżącego, braku oszczędności, wysokości dochodów z działalności gospodarczej żony skarżącego i ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Wezwanie obejmowało również dokumenty dotyczące małżonki skarżącego, niezależnie od podanej informacji o istnieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wyjaśnić w tym miejscu bowiem należy, że gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego. Sytuacja ta bowiem rzutuje na zdolność wnioskodawcy do poniesienia kosztów postępowania sądowego, zaś nakaz zbadania całokształtu sytuacji wnioskodawcy wynika z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 P.p.s.a. Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. W Lex pod nr 582903). Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 11 grudnia 2013 r. otrzymał w dniu 19 grudnia 2013 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 30 grudnia 2013 r. Skarżący jak dotychczas nie wywiązał się z nałożonego zobowiązania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 ustawy P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz akt sprawy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a skarżący nie wykazał poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez niego profesjonalnego pełnomocnika, samodzielnie lub z pomocą członków rodziny jest niemożliwe. Należy także dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Jednocześnie na marginesie wyjaśnienia wymaga, że opisywane przez skarżącego we wniosku okoliczności związane z głównym przedmiotem sprawy, pozostają bez jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie toczącego się postępowania wpadkowego, którego celem jest ustalenie aktualnych możliwości finansowych strony, a nie badanie zasadności skargi. Wobec tego należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.