I SA/Sz 1289/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15 września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. P K, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2016 r., w dniu 12 maja 2016 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, wskazując, że jego udział w dalszym postępowaniu jest niezbędny, a skarżącego nie stać na uiszczenie kosztów pomocy prawnej. Skarżący wskazał, że jest obecnie emerytem, nadto prowadzi działalność gospodarczą w małej miejscowości, ale z uwagi na dużą konkurencję ma małą liczbę zleceń, więc działalność nie przynosi dochodów, bądź dochody te są okresowe i nieregularne; działalność generuje głównie wydatki związane z zakupem materiałów eksploatacyjnych oraz naprawą sprzętu. Wnioskodawca dysponuje dochodem miesięcznym w wysokości [...] zł netto. Żona skarżącego z tytułu zatrudnienia w [...] w K na stanowisku [...] otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. [...] zł netto. Skarżący we wniosku wskazał, że pośród wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem główną pozycję stanowi wyżywienie, środki czystości, opłaty za energie elektryczną, gaz, rata kredytów (ok. [...] zł), koszty dojazdu do pracy (ok. [...] zł), odzież, opłaty za internet, abonamenty telefoniczne, zakup leków, koszty wizyt lekarskich, badań itp. oraz inne okazjonalne zakupy. Ponadto znaczna część dochodów wydatkowana jest na uprawę działki rolnej, zakup paliwa, urządzeń i środków ochronnych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, wskazał także na zły stan zdrowia i przewlekłe choroby, na które cierpi zarówno on jak i żona. Skarżący oświadczył także, że wydanie przez ARiMR decyzji odmawiającej przyznania płatności pozbawiło jego gospodarstwo znaczącej sumy pieniężnej oraz że w ostatnim czasie był zmuszony zaciągnąć kredyt w kwocie [...] zł na zapłacenie za ratę kredytu od zakupionej ziemi, gdyż ARiMR nie wypłaciła jeszcze należnych dopłat za 2015 r. oraz uruchomić kartę kredytową, gdyż po wpłaceniu wyższego rachunku za gaz zabrakło skarżącemu pieniędzy na bieżące wydatki związane z egzystencją rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną W K, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym – iż majątek wspólny małżonków stanowią: dom o pow. [...] m kw. z działką o pow. [...] m kw. o wartości ok. [...] tys. zł, działka rolna o pow. [...] ha (w tym [...] ha upraw sadowniczych i [...] ha nieużytek) o wartości ok. [...] tys. zł, kupiona na raty, w trakcie spłacania (do spłacenia pozostaje ok. [...] tys. zł), samochód osobowy marki [...] o wartości ok. [...] tys. zł, ciągnik [...] o wartości ok. [...] tys. zł. Wykazano także zobowiązania w postaci kredytu w kwocie [...] zł i w kwocie [...] zł raty na zakup ziemi, obciążenie karty kredytowej w kwocie [...] zł oraz następujące bieżące wydatki związane z koniecznym utrzymaniem: opłata za gaz w kwocie ok. [...] zł, opłata za energię elektryczną w kwocie [...] zł, opłaty za telefony w kwocie [...] zł, opłata za wywóz śmieci w kwocie ok. [...] zł, raty kredytów w kwotach [...] zł i [...] zł oraz w kwocie ok. [...] zł raz w roku za zakup gruntu, zakup paliwa [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne [...] zł, zakup lekarstw w kwocie [...] zł, opieka lekarska [...] zł, wynagrodzenie księgowej [...] zł, wyżywienie [...] zł, zakup odzieży [...] zł, zakup chemii gospodarczej [...] zł. Ponadto w aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty obrazujące sytuację finansową skarżącego i jego rodziny: 1. kopia decyzji Dyrektora Biura Emerytalnego SW w Warszawie o waloryzacji świadczenia emerytalnego od 01.03.2015 r. w wysokości [...] zł; 2. zaświadczenie Szpitala Wojewódzkiego w K z dnia 02.12.2015 r. o zarobkach W K w okresie 2015/05 do 2015/10 wynoszących łącznie [...] zł, miesięcznie [...] zł netto; 3. dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie (faktury VAT, dowody wpłat, potwierdzenia przelewów), polisy ubezpieczenia pojazdów oraz dokumenty potwierdzające spłacanie kredytów; 4. zaświadczenie ARiMR z 01.12.2015 r. o otrzymanych dopłatach do rolnictwa w latach 2013 i 2015, w kwotach: za 2013 r. łącznie [...] zł, za 2015 r. łącznie [...] zł; 5. pismo ANR Oddziału Terenowego w Szczecinie Filii w K z 01.12.2015 r. o stanie zadłużenia skarżącego na ten dzień w kwocie [...] zł (kapitał i oprocentowanie); 6. wydruk internetowy z rachunku bankowego skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 01.06.2015 r. do 01.12.2015 r. (kwota uznań [...] zł, kwota obciążeń [...] zł); 7. wydruk internetowy z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 01.05.2015 r. do 30.11.2015 r. , z saldem końcowym w kwocie [...] zł; 8. kopia wspólnego rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. małżonków, w którym zadeklarowali przychody z emerytury i stosunku pracy w kwotach [...] zł i [...] zł, dochody w kwotach [...] zł i [...] zł, wspólny dochód do opodatkowania w wysokości [...] zł, wydatki na cele rehabilitacyjne w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł; 9. wyciągi z księgi podatkowej skarżącego za miesiące wrzesień 2015 r, październik 2015 r., listopad 2015 r., z których wynika, że skarżący od początku 2015 roku uzyskał przychód w kwocie [...] zł, w tym we wrześniu 2015 r. w kwocie [...] zł, październiku 2015 r. w kwocie [...] zł, w listopadzie 2015 r. w kwocie [...] zł; poniósł wydatki w kwocie [...] zł, w tym we wrześniu 2015 r. w kwocie [...] zł, w październiku 2015 r. w kwocie [...] zł, w listopadzie 2015 r. w kwocie [...] zł; Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący ubiegał się już w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, zaś skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie [...] zł oraz opłatę kancelaryjną w kwocie [...] zł za wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Strona swój kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata zgłosiła już po oddaleniu jej skargi wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2016 r. Zatem na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ubiega się o dofinansowanie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć przy tym należy, że minimalne wynagrodzenie adwokata ustanowionego z wyboru, ze względu na przedmiot zaskarżenia niniejszej sprawy wyniesie [...] złotych (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona będąca osobą fizyczną wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wskazać ponownie należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli), to winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli bowiem strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z dofinansowania przez Skarb Państwa udziału profesjonalnego pełnomocnika. Z przedłożonego aktualnie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wynika, że skarżący w dalszym ciągu prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, a rodzina posiada aż cztery stałe źródła utrzymania w postaci: prowadzonej działalności gospodarczej (w okresie od stycznia 2015 r. do listopada 2015 r. przychody w kwocie [...] zł), gospodarstwa rolnego (produkcja sadownicza objęta dopłatami do rolnictwa), emerytury skarżącego (w kwocie [...] zł) oraz wynagrodzenia za pracę żony skarżącego (w kwocie [...] zł). Skarżący posiada znaczny majątek - grunty rolne, dom, rzeczy ruchome o znacznej wartości. Ponadto skarżący wykazał oszczędności w kwocie [...] zł. Jak już wcześniej wskazywano skarżącemu z istoty prawa pomocy, jako instytucji wyjątkowej, wynika, że spod jej zastosowania co do zasady wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody. Potwierdza to utrwalone w orzecznictwie sądowym stanowisko, że ma ono zastosowanie przede wszystkim wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). W ocenie referendarza sądowego, skarżący mimo subiektywnego przekonania o złej sytuacji materialnej i finansowej oraz ewentualnych przejściowych trudnościach finansowych do takich osób jednak się nie zalicza. Ponowna analiza sytuacji materialno – bytowej skarżącego i jego żony nie wskazuje bowiem, aby mimo ewentualnych /chociaż obiektywnie nie stwierdzonych/ przejściowych trudności finansowych cierpieli oni niedostatek związany z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Wykazane dochody skarżącego to kwota [...] zł miesięcznie, zaś wydatki [...] zł. Skarżącemu pozostaje zatem kwota [...] zł miesięcznie. Podkreślenia wymaga, że w wyliczeniu tym uwzględniono tylko wydatki o charakterze koniecznym, tj. przesądzające o podstawowym utrzymaniu człowieka, gdyż tylko takie mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami postępowania. W związku z tym nie uznano za wydatki niezbędne w rozumieniu powołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. opłat za telefon i internet. Nie są też zaliczane do wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, wydatki na ubezpieczenie nieruchomości (domu), nakłady na gospodarstwo rolne, utrzymanie i eksploatację pojazdów mechanicznych czy opłacenie księgowej ani dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne. Wydatkami takimi nie są również zasadniczo prywatne zobowiązania strony, tj. kredyty, pożyczki, których kilka wnioskodawca zaciągnął; przy czym rata miesięczna jednego z nich to [...] zł, drugiego to [...] zł, natomiast kolejna raty płatne są jednorazowo (za zakup ziemi w kwocie [...] zł). W sprawie nie mogła być również uwzględniona okoliczność dodatkowego zadłużenia na karcie kredytowej czy obciążenia dodatkowym kredytem. Poza tym, wnioskodawca popadł w sprzeczność, bowiem oświadczył we wniosku, że nie posiada oszczędności, a w rubryce wniosku dotyczącej wysokości oszczędności wpisał, że posiada środki w kwocie [...] zł, która to okoliczność wpływa na ocenę zdolności płatniczych strony. W przedstawionej powyżej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego, gdyż ze względu na wykazany stan posiadania, wysokość miesięcznych dochodów i wydatków, będzie w stanie bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty ustanowienia adwokata z wyboru. Skoro zatem skarżący nie spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.