I SA/Sz 1351/13

Przewodniczący: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem dnia 22 października 2013 r. W. K., reprezentowana przez adwokata, złożyła skargę na powołaną w osnowie postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od opłaty sądowej w sprawie. W urzędowym formularzu PPF skarżąca wskazała, że nie ma możliwości majątkowych oraz zarobkowych, aby uiścić opłatę od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Oświadczyła także, że nie ma oszczędności i majątku. Aktualnie toczy się kilkanaście postepowań egzekucyjnych i skarżąca jest pozbawiona majątku oraz dochodów, które mogłaby przeznaczyć na opłatę sądową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z [...] synem (O. K.), a jedynym źródłem utrzymania są alimenty od ojca O. w wysokości [...] zł miesięcznie. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy uznał przedstawione wyżej oświadczenie skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, dlatego wystosował do skarżącej wezwanie z dnia 10 stycznia 2014 r., w którym zobowiązał stronę do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego; aktualne dokumenty potwierdzające prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącej za okres od 15 listopada 2013 r. do 10 stycznia 2014 r.; dodatkowe oświadczenie, czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak, referendarz zobowiązał do podania aktualnych źródeł i wysokości dochodu męża skarżącej z dokumentami to potwierdzającymi za okres ostatnich trzech miesięcy albo wyroku rozwiązującego małżeństwo skarżącej; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy; aktualny dokument potwierdzający zobowiązanie męża skarżącej do przekazywania alimentów na rzecz syna oraz określającego wysokość tych alimentów; dodatkowe oświadczenie o aktualnych źródłach utrzymania skarżącej oraz wysokości otrzymywanych środków pieniężnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenie właściwej ds. zdrowia jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżąca (jej rodzina) korzystała (korzysta) w okresie ostatnich sześciu miesięcy z pomocy społecznej i jaka była wysokość udzielonej pomocy w tym okresie; zaświadczenie powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca posiada status osoby bezrobotnej z prawem/ bez prawa do zasiłku. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając, że strona odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu dokumentów źródłowych nie rozwiała wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych. W związku z czym uznano, że skarżąca nie wyczerpała przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca pismem z dnia 3 marca 2014 r. złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie, w którym oświadczyła, że w złożonym formularzu PPF opisała swoją sytuację rodzinną, a także jednoznacznie i w sposób kompletny określiła źródła utrzymania. Wskazano, że brak dochodu, majątku i oszczędności, fakt prowadzenia postępowań egzekucyjnych, oraz przyjęcie zwykłych kosztów codziennego utrzymania wynikających z zasad doświadczenia życiowego, to okoliczności świadczące o zasadności wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwana dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 P.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, że przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, iż całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy jej sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącą formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż obecnie jedynym dochodem 2-osobowej rodziny są alimenty w kwocie [...] zł otrzymywane przez syna skarżącej. Strona oświadczyła, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności, prowadzona jest wobec niej egzekucja. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżąca, nie wykonała wezwania referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2014 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną i rodzinną. Nie załączyła ich także do sprzeciwu, a w jego treści wskazała, że jej oświadczenie zawarte we wniosku przedstawia jej sytuację w sposób kompletny. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny skarżąca nie poparła dowodami, o które była wzywana. Stwierdzić zatem należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, nawet przy uwzględnieniu, iż wpis od skargi wynosi [...] zł, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawczynię nie zostały potwierdzone dowodami i są niekompletne. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącą od przedłożenia np. dokumentów potwierdzających, że jest bezrobotna, dokumentów dotyczących prowadzonych egzekucji, czy też zeznania podatkowego, a także oświadczenia w zakresie jej stanu cywilnego oraz wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Informacje, o które wezwano skarżącą są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.