I SA/Sz 1361/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów A. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S, reprezentowana przez radcę prawnego – P. K., w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 września 2014 r. znak: [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wyjaśniła, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodu pozwalającego na poniesienie chociażby w części kosztów sądowych, spółka nie uzyskuje zysku, ponosi straty. Na urzędowym formularzu PPF Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Nie podała wymaganego stanu rachunków bankowych, wartości środków trwałych ani wartości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2014 r., w którym zobowiązano Spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów (w terminie 10 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy), Spółka nadesłała jedynie: – deklaracje VAT-7 za wrzesień, październik, listopad 2014 r. z wykazaną w każdej z nich kwotą do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do czerwca 2014 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia, – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do grudnia 2013 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia, – wydruk "rachunek zysków i strat" za okres od stycznia do grudnia 2012 r., nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia, – wydruk "dane na dzień 31.12.2014" obejmujący wynik, kapitał zakładowy, przychody, koszty, straty za IX-XII, nieopatrzony podpisem i datą sporządzenia, – wyciąg bankowy Spółki za okres od 2 stycznia 2014 r. do 28 lutego 2014 r. potwierdzający stan środków – [...] zł. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku skarżącego, postanowieniem z dnia 4 lutego 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W piśmie z dnia 11 lutego 2015 r. nazwanym: "Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 lutego 2015 r. (sygn. akt I SA/Sz 1361/14)" – uznanym przez Sąd za sprzeciw – pełnomocnik Spółki wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku Skarżącej w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) naruszenie art. 246 p.p.s.a. poprzez jego wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przesłanki do udzielenia prawa pomocy nie zostały spełnione, 2) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca posiada środki finansowe umożliwiające jej poniesienie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca wprowadzając odstępstwo od ogólnej reguły, ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, uzależnił prawo do skorzystania ze zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania od wykazania przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej ubiegającą się o to zwolnienie, zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Użyty w tych przepisach zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że postanowienie referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, straciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona żądając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nie wykazała jednocześnie, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Podkreślić należy, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać się szczególną starannością w zgromadzeniu przedłożonych dokumentów, mających uwiarygodnić jej trudną sytuację materialną. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w odniesieniu do ww. podmiotów przyznał sądowi swobodę w podjęciu rozstrzygnięciu co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy w razie stwierdzenia, że wnioskodawca nie dysponuje wystarczającą kwotą pozwalającą na uiszczenie kosztów postępowania, stanowiąc, że prawo pomocy "może być przyznane". Zatem - odmiennie niż w przypadku osoby fizycznej - nawet w sytuacji gdy sąd stwierdzi, że wystąpiły przesłanki uzasadniające zwolnienie od ponoszenia kosztów, nie jest zobowiązany do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. NSA w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2014 r., I OZ 1251/13 (LEX nr 1413644) wskazał, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, przekazane informacje nie stanowią wystarczającej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaznaczyć należy, że strona była wzywana m.in. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zabezpieczenie w postępowaniu przygotowawczym dokumentacji księgowej Spółki, wyciągów z rachunków bankowych lub zaświadczenia o ich zamknięciu, co miało na celu zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego, który umożliwiłby obiektywną ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Sąd podziela stanowisko NSA zaprezentowane w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2013 r., II OZ 1152/13 (LEX nr 1406753) – wydanym w sprawie osoby fizycznej, ale zachowującym aktualność także w odniesieniu do osób prawnych - co do tego, że przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne, nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez stronę, jak i składników majątkowych należących do strony, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania. Spółka nie przedłożyła wszystkich wymaganych danych i dokumentów na poparcie złożonych w uzasadnieniu wniosku oświadczeń. Przedłożone niepodpisane przez osobę sporządzającą i zatwierdzającą wydruki o nazwie "rachunek zysków i strat" nie mogą stanowić dowodu w sprawie. To samo dotyczy przedłożonego wydruku dotyczącego wyniku finansowego, przychodów, kosztów i straty za okres od września do grudnia 2014 r. Należy także zwrócić uwagę, że Spółka nie potwierdziła braku środków pieniężnych. Wbrew wezwaniu, pomimo przedłużonego na wniosek Spółki terminu na wykonanie zobowiązania referendarza sądowego, nie przedłożyła wymaganego bilansu, rachunku zysków i strat, ewidencji stanu środków pieniężnych Spółki, wyciągu z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykazu rachunków bankowych Spółki i wyciągów z wszystkich rachunków bankowych za okres od 15 października 2014 r. do 30 listopada 2014 r. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W sprawie, skarżąca Spółka nie dostarczyła, pomimo, iż była do tego zobowiązana na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, informacji dotyczących jej stanu majątkowego i rzeczywistych możliwości płatniczych, uniemożliwiając w ten sposób ocenę, czy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. Uzasadnienie wniosku jest lakoniczne, Spółka uchyliła się od wykazania stanu środków trwałych, wartości wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy oraz stanu środków na rachunkach bankowych. Takiego braku nie uzupełniła pomimo skierowanego do niej wezwania. Wobec powyższego należało stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzec jak na wstępie.