I SA/Sz 1405/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1405/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 16 listopada 2015 r. H.R. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że dochody w postaci emerytury z ledwością wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Oświadczyła, że od grudnia 2014 r. jest wdową i emerytura w wysokości [...] zł netto jest jedynym źródłem jej utrzymania. Z oświadczenia skarżącej wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Skarżąca oświadczyła ponadto, że nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani oszczędności. W związku z wynikającymi z akt sprawy danymi wskazującymi na prowadzony przez skarżącą w latach 2010-2012 obrót nieruchomościami, przedstawione wyżej oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, dlatego wezwaniem z dnia 26 stycznia 2016 r. skarżąca została zobowiązana do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r.; aktualny dokument potwierdzający wysokość emerytury skarżącej, dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem z okresu ostatnich trzech miesięcy; wykaz rachunków bankowych skarżącej oraz wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącej (w tym lokat) za okres od 20 listopada 2015 r. do 20 stycznia 2016 r.; decyzje właściwych organów podatkowych ustalających skarżącej zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r.; dodatkowe oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym, tj. jaki tytuł prawny przysługuje skarżącej do nieruchomości w miejscowości [...], kto jest właścicielem tej nieruchomości, jaka jest powierzchnia gruntu i budynków oraz szacunkowa wartość nieruchomości. W ww. wezwaniu (doręczonym 1 lutego 2016 r.) wyznaczono siedmiodniowy termin, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła w dniu 8 lutego 2016 r., że nie składała zeznania podatkowego za 2014 r., "nie odszukała" ostatniej waloryzacji emerytury i wystąpiła do oddziału KRUS o wydanie kopii decyzji. Do dnia sporządzenia oświadczenia nie otrzymała jej. Podała, że dołączy decyzję do akt sprawy. Skarżąca oświadczyła nadto, że nie posiada lokat bankowych ani rachunków bankowych, a nieruchomość, w której zamieszkuje, położona w miejscowości[...] , o wartości [...] zł, należy do córki skarżącej (W.C.). Skarżąca nadesłała nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. wydany wobec W.C. oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków (faktury za energię, telefon, wodę). Do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżąca nie nadesłała wymaganego dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury. Postanowieniem z 9 marca 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skarżąca, mimo skierowanego do niej wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń niezbędnych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny oraz ich możliwości płatniczych, nie wywiązała się w sposób należyty z nałożonego na nią zobowiązania. W ocenie referendarza sądowego, analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawiła ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Oceniając wniosek skarżącej, referendarz sądowy stwierdził, że jak dotychczas nie potwierdziła ona wymaganych informacji, istotnych dla oceny jej możliwości płatniczych w niniejszej sprawie, w szczególności dotyczy to aktualnych źródeł utrzymania i wysokości posiadanych środków na utrzymanie. Skarżąca nie nadesłała zeznania podatkowego za 2014 r. Gołosłowne twierdzenie skarżącej o tym, że "zeznanie podatkowe za 2014 rok nie zostało złożone" oraz nieprzedłożenie przez nią dokumentów potwierdzających wysokość emerytury oznacza, że nadal oświadczenie o utrzymywaniu się skarżącej jedynie z emerytury KRUS w wysokości [...] zł budzi wątpliwości. Na konieczność dostarczenia do Sądu takich dokumentów wskazują dodatkowo dane wynikające z akt sprawy, tj. okoliczność aktywnego uczestniczenia skarżącej w latach 2010-2012 w obrocie nieruchomościami. Już chociażby transakcja sprzedaży przez skarżącą nieruchomości z dnia 21 kwietnia 2010 r. za cenę [...] zł związana z przedmiotem zaskarżenia w sprawie (nieruchomość położona w [...]), stanowiła dla skarżącej źródło przychodu w znacznej wysokości (płatności miały być dokonywane na wskazany przez skarżącą rachunek bankowy). Z akt sprawy wynika, że skarżąca nabyła tę nieruchomość w 2006 r. za cenę [...] zł z funduszy pochodzących z majątku osobistego. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżąca należała do osób majętnych. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa wskutek braku wnikliwej analizy wniosku i załączonych na żądanie Sądu dokumentów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że biorąc pod uwagę jej sytuację finansową, nie można uznać, że jest ona w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, tym bardziej więc wypełnia dyspozycję art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a". Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, że skarżąca nie ma żadnej możliwości poniesienia kosztów, może sobie pozwolić zaledwie na zaspokojenie najbardziej podstawowych codziennych potrzeb. Nadto zarzuciła, że w zaskarżonym postanowieniu opacznie zinterpretowano przedstawione przez nią dokumenty skoro nie ma ona najmniejszych możliwości zgromadzenia środków na poniesienie wpisu, skutkiem zaś odmowy przyznania jej prawa pomocy będzie pozbawienie jej konstytucyjnego prawa do dostępu do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do z art. 260 § 3 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Skarżący powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że jest wdową i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, która ledwo wystarcza jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Stałe wydatki określiła na łączną kwotę [...] zł. Z akt sprawy wynika, że działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku i w sześciu punktach określił, jakich konkretnie dokumentów oraz jakich wyjaśnień wymaga dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżąca odpowiedziała na to wezwanie, ale w sposób wybiórczy. Nie nadesłała bowiem wszystkich dokumentów źródłowych, bądź zastąpiła je dokumentami, które w jej uznaniu były wystarczające dla rozpoznania sprawy. I tak, skarżąca nie przedstawiła dokumentów dotyczących jej osoby, tj.: – zeznania podatkowego za rok 2014 (co wyłączyło możliwość zweryfikowania źródeł jej dochodów oraz twierdzeń o braku posiadanych oszczędności), – aktualnego dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, – wykazu posiadanych rachunków bankowych wraz z wyciągami, – decyzji właściwych organów podatkowych ustalających skarżącej zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości na 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała, że nie składała zeznania podatkowego za 2014 r., "nie odszukała" ostatniej waloryzacji emerytury i wystąpiła do oddziału KRUS o wydanie kopii decyzji. Do dnia sporządzenia oświadczenia nie otrzymała jej. Podała, że dołączy decyzję do akt sprawy. Skarżąca oświadczyła nadto, że nie posiada lokat bankowych ani rachunków bankowych, a nieruchomość, w której zamieszkuje, położona w miejscowości[...] , o wartości [...] zł, należy do jej córki W.C. Nadesłała również nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. wydany wobec W.C. oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków (faktury za energię, telefon, wodę). Do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżąca nie nadesłała wymaganego dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury. Podkreślić należy, że pomimo deklaracji, że wystąpiła do KRUS o wydanie kopii decyzji o wysokości emerytury, którą niezwłocznie dołączy do akt sprawy po jej uzyskaniu, skarżąca nie przedłożyła stosownej dokumentacji również ze sprzeciwem, poprzestając wyłącznie na polemice ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu. Dokonując analizy wniosku skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy, oceniając opisane wyżej ustalenia dotyczące aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie ponieść kosztów sądowych w związku z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. Nadto słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy na okoliczność uczestniczenia skarżącej w obrocie nieruchomościami w latach 2010-2012, w tym stanowiącą przedmiot niniejszej sprawy sprzedaż nieruchomości położonej [...] za kwotę [...] zł, nabytą przez skarżącą w 2006 r. z majątku osobistego za kwotę [...] zł, co implikuje twierdzenie o posiadaniu przez skarżącą, wbrew jej twierdzeniu, środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżąca w treści skargi z dnia 16 listopada 2015 r., powołuje się na okoliczność nabycia przez skarżącą nieruchomości w dniu 20 kwietnia 2012 r. za kwotę [...] zł oraz zawarcie w dniu 20 kwietnia 2012 r. przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości za kwotę [...] zł, co również wskazuje na okoliczność dysponowania przez skarżącą środkami finansowanymi znacznych rozmiarów. Ponadto znajdujące się aktach sprawy dokumenty m.in. umowa sprzedaży przez skarżącą i jej męża nieruchomości niezabudowanej stanowiącej gospodarstwo rolne z dnia 25 maja 2012 r. (Rep. A nr [...]) za cenę [...] zł, która to cena sprzedaży została w całości zapłacona skarżącej i jej mężowi przed dniem zawarcia umowy sprzedaży, umowa sprzedaży przez skarżącą nieruchomości niezabudowanej z dnia 8 listopada 2012 r. (Rep. A nr[...] ) za cenę [...] zł potwierdzają stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Przedstawione wątpliwości i powyższe okoliczności faktyczne uniemożliwiają także Sądowi uznanie, że skarżąca nie może ponieść w niniejszej sprawie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Oznacza to, że skarżąca nie wykazała dostatecznie spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy jeszcze raz podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ pomimo wezwania nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów. Pomimo zadeklarowania, że przedłoży kopię decyzji określającej jej wysokość emerytury do dnia dzisiejszego nie nadesłała przedmiotowej decyzji. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Postawa strony pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji wnioskodawca był uprzedzany w treści wezwania. Oceny powyższej nie podważyła również powołana w sprzeciwie argumentacja, odnosząca się do konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Wskazać raz jeszcze należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego, powszechnego i równego ich uiszczania, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, co konsekwentnie jest podkreślane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to być związane z poczynieniem oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podsumowując należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. W konsekwencji należało stwierdzić, że skarżąca nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1-§ 3 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.