I SA/Sz 1466/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, po wznowieniu postępowania, w zakresie umorzenia części zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2007 r. z odsetkami, za 2009 r. z odsetkami i umorzenia odsetek za zwłokę za październik i listopad 2008 r. oraz od lutego do listopada 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. B. S., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie [...] zł za sporządzenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2015 r., oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, po wznowieniu postępowania, w zakresie umorzenia części zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2007 r. z odsetkami, za 2009 r. z odsetkami i umorzenia odsetek za zwłokę za październik i listopad 2008 r. oraz od lutego do listopada 2009 r., pismem z dnia 18 maja 2015 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku podniósł, iż jego sytuacja materialna jest na tyle zła, że nie jest w stanie ponieść opłaty bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Wskazał, że jest zatrudniony na umowę o pracę z najniższym wynagrodzeniem, ma na utrzymaniu niepracującą żonę, która leczy się [...] i obecnie przybywa w szpitalu w K. oraz opiekuje się chorą na [...] matką. Do pisma dołączył umowę o pracę z dnia 30 maja 2014 r., z której wynika, że jest zatrudniony na stanowisku k.b. z wynagrodzeniem wg minimalnego wynagrodzenia ogłoszonego przez GUS, skierowanie do szpitala matki T. S. oraz kartę informacyjną jej leczenia w szpitalu. We wniosku na formularzu PPF skarżący podał, że ponosi opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazał, że na jego dochody składają się jego wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł oraz emerytura marki w wysokości [...] zł (łącznie dochód [...] zł brutto) do tego dochodzą wydatki na życie, leki, opłaty, hospitalizację. Co do posiadanego majątku wskazał na domek jednorodzinny. Do wniosku dołączył opis porady lekarskiej z dnia 13 maja 2015 r. udzielony matce T.S., kartę informacyjną leczenia szpitalnego matki oraz umowę o pracę. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") oraz przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245; zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r."), wezwano skarżącego do przedłożenia - w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację majątkowo-finansową skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, tj.: 1) kopii rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2014 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym; 2) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę wszystkich rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy; 3) zaświadczenia pracodawcy skarżącego potwierdzającego wysokość otrzymywanego średniego wynagrodzenia miesięcznego netto za pracę z ostatnich 3 miesięcy; 4) dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez matkę skarżącego (np. ostatnia decyzja o rewaloryzacji świadczenia emerytalnego, odcinek pocztowy, wyciąg z rachunku bankowego); 5) oświadczenia skarżącego, czy jego żona jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje z tego tytułu zasiłek; 6) oświadczenia skarżącego na temat stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. czy osoby te posiadają wspólny ze skarżącym lub odrębny majątek w postaci: nieruchomości (należy podać położenie, powierzchnię i przeznaczenie nieruchomości), wartościowych rzeczy ruchomych (należy wskazać, jakie i o jakiej wartości), oszczędności (w jakiej kwocie); 7) kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2015 r. (rolnego, od nieruchomości) wydanych wobec skarżącego lub osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; 8) dokumentów potwierdzających aktualny stan zaległości skarżącego i prowadzonej wobec niego egzekucji; 9) zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej, bądź czy ubiegały się o jej przyznanie w okresie ostatnich 3 miesięcy; 10) wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich 3 miesięcy. zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto za okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 17 czerwca 2015 r. jednak pomimo upływu zakreślonego terminu skarżący do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie nadesłał żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazania wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por.: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z brzmieniem § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r.: "Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy". Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 – publ. w bazie CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Sąd zważył przy tym, że obecne koszty postępowania sądowego w sprawie stanowi kwota [...] zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazania wymaga, że w swoim wniosku skarżący podniósł, iż wnosi o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. W formularzu PPF skarżący oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką, a rodzina utrzymuje się z dochodów w kwocie [...] zł brutto. Żona skarżącego nie pracuje i leczy się [...], matka jest chora na [...] i [...]. Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę, z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Wydatki miesięczne to ok. [...] zł. Z uwagi na fakt, że wskazane informacje okazały się zbyt ogólne, aby ocenić, czy skarżący jest w stanie i w jakim zakresie ponieść koszty sądowe, został on zobowiązany do nadesłania dodatkowych dokumentów, których rodzaj był adekwatny do zakresu złożonych oświadczeń i nie wykraczał poza granice zakreślone brzmieniem § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Stwierdzić należy, że wskazywane przez skarżącego okoliczności, jak również nadesłane przez niego dokumenty, nie mogą zostać uznane za wystarczającą podstawę do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie należało potwierdzić nie tylko wysokość otrzymywanych przez skarżącego dochodów z wynagrodzenia za pracę ale także brak oszczędności. Należało również ustalić wydatki rodziny na utrzymanie oraz potwierdzić istotne kwestie związane z domownikami, tj. sytuację finansową żony i matki. Jest bowiem oczywiste, że skoro strona podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z krewnymi, to sytuacja tych osób, ich stan majątkowy, dochody i obciążenia finansowe współkształtują sytuację wnioskującego o prawo pomocy. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy państwa w zakresie realizacji swoich praw przed sądem, to konieczna jest ocena, czy dochód (majątek) prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe rodziny nie jest wystarczający dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych, czy jest w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącego. W tej sytuacji należało stwierdzić, że konieczne wydatki nie są na tyle znaczne by strona nie mogła zaoszczędzić kwoty [...] zł aby uiścić opłatę kancelaryjną za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w tej sprawie. Taka kwota znajdowała pokrycie w dotychczasowych dochodach skarżącego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.