I SA/Sz 197/12

Dnia 13 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 197/12, odmawiającego przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Wskazując na kryzys w branży budowlanej oraz nieuczciwość kontrahentów (brak wynagrodzenia za wykonaną pracę), podniósł, że okoliczności te doprowadziły do tego, że (cyt.) "sytuacja Skarżącego uległa drastycznemu pogorszeniu". Wskazał na trudności w dochodzeniu swych roszczeń (bezskuteczność egzekucji) oraz prowadzone w związku z tym, w stosunku do niego, liczne postępowania egzekucyjne, w tym dokonane zajęcia nieruchomości i rzeczy ruchomych oraz licytacje majątku. Podał także, że posiadane przez niego zadłużenie uniemożliwia uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki czy kredytu oraz wskazał na wypowiedzenie przez bank umów kredytowych oraz zadłużenie z tego tytułu na kwotę prawie [...] zł. Na urzędowym formularzu Skarżący oświadczył, że: gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z niepracującą żoną (brak dochodu), która zajmuje się prowadzeniem domu i wychowaniem dziecka (rok urodzenia[...] ; posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] udział w [...] części do budynku mieszkalnego o powierzchni [....] dwie działki budowlane o powierzchni po [...] oraz samochód [....] źródło utrzymania stanowi działalność gospodarcza, która jednakże obecnie przynosi straty (brak dochodu). Wraz z wnioskiem Skarżący przedłożył kopie szeregu dokumentów, tj.: 1) podsumowanie dochodu firmy [....] z 12 marca 2012 r. z wykazanym przychodem [...] zł, (wydatki [...] zł, strata [...] zł); 2) zestawienie przychodów i wydatków za 2012 rok; 3) podsumowanie dochodu za 2011 r. (przychód [...] zł, koszty [...] zł, strata [....] zł); 4) zestawienie przychodów i wydatków w 2011 r.; 5) wydruki z rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą Skarżącego z wykazanym zadłużeniem; 6) wykaz osób zatrudnionych przez Skarżącego (2 osoby); 7) wezwania do zapłaty w ramach dwóch umów leasingowych; 8) dokumentów związanych z wypowiedzeniem umów kredytowych hipotecznych (w okresie od stycznia do marca br.), potwierdzających również stan zadłużenia wobec banków; 9) nakazy zapłaty z 21 lutego 2012 r.; 10) dokumenty związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym (zawiadomienia o wszczęciu, wezwania do zapłaty, obwieszczenia o licytacji ruchomości z okresu od maja 2011 r. do lutego 2012 r.); 11) dokumenty potwierdzające wydatki firmy Skarżącego na usługi telekomunikacyjne ([....] ), 12) tytuł wykonawczy Z. U. S. z 16 stycznia 2012 r. dotyczący składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do października 2011 r. w kwocie [...] zł z odsetkami na kwotę [...] zł, 13) decyzję ZUS z [...] r. o stanie zaległości wobec ZUS z tytułu składek na FUS oraz FPiFGŚP wraz z kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, łącznie w wysokości ok.[....] zł; 14) zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 20 grudnia 2011 r. o tym, że kwota zaległości podatkowych Skarżącego wynosi ogółem [...] zł; 15) fakturę za gaz na kwotę[....] zł (za styczeń i luty 2012 r.) oraz za wodę na kwotę [...] zł (faktura z 8 listopada 2011 r.). Następnie, wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych enumeratywnie wskazanych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację jego sytuację finansową, Skarżący oświadczył, że źródłem utrzymania jest pomoc ze strony rodziny oraz że zarówno Skarżący, jak i jego żona nie korzystają z opieki społecznej. Żona Skarżącego oświadczyła, że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie osiąga dochodów i nie składa w związku z tym zeznań podatkowych. Skarżący przedłożył kopię swojego zeznania podatkowego za 2010 r., w którym zadeklarował przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [....] zł, dochód [...] zł. Przedłożył również faktury za media i decyzje w sprawie podatku od nieruchomości, a w zakresie opłat za gaz i ubezpieczenia domu - wezwania do zapłaty odpowiednio z dnia 26 marca 2012 r. i z 21 marca 2012 r.; wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego i jego żony wskazujące na zgromadzone środki w wysokości[...] zł (stan na koniec marca 2012 r., brak wpływów i wypłat w okresie od stycznia do marca 2012 r.) oraz wyciąg z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą Skarżącego wskazujący na saldo ujemne [...] zł (stan na 16 kwietnia 2012 r.). Natomiast, wbrew wezwaniu, Skarżący nie podał wysokości otrzymywanej pomocy od rodziny oraz nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego z wymaganego okresu (od 15 stycznia 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r.). W tym stanie sprawy, referendarz sądowy uznał, że Skarżący, nie ujawniając wszystkich danych niezbędnych do oceny jego sytuacji materialno-finansowej, nie wykazał, że spełnia warunki przyznania prawa pomocy, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a.". W konsekwencji, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis tego postanowienia, wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu, doręczono Skarżącemu w dniu 30 kwietnia 2012 r. W ustawowym terminie Skarżący nie wniósł sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wobec czego stało się ono prawomocne. W dniu 30 maja 2012 r., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu należnego od skargi, na rachunek Sądu wpłynęła kwota [...] zł tytułem wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 197/12. Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę S. F. na opisaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S.. Odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono stronie skarżącej w dniu 30 sierpnia 2012 r. W dniu 28 września 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu oraz, na urzędowym formularzu PPF, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższy wniosek, Skarżący wskazał, że nie posiada środków na poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania sądowego, z uwagi na trudną sytuację finansową Strony oraz prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Podniósł, że panujący kryzys finansowy szczególnie odczuwa branża budowlana, a przedsiębiorstwo Skarżącego pozostaje w przestoju, wykonując jedynie drobne prace budowlane. Skarżący nie otrzymuje większych zleceń, a za wykonane prace inwestorzy odmawiają zapłaty, co uniemożliwia mu spłatę zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych. Nie posiada także środków finansowych pozwalających na zaspokojenie potrzeb rodziny. W części dotyczącej stanu rodzinnego, majątku i dochodach Skarżący oświadczył, że: we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim – żona oraz małoletnia córka; posiada: samochód [...] (uległ awarii, a Strona nie posiada środków na jego naprawę), udział do [...] budynku mieszkalnego w S. oraz - stanowiące współwłasność Skarżącego i jego małżonki - dom jednorodzinny w T. i dwie działki budowlane o powierzchni [...] ; żona nie pracuje, nie osiąga dochodów – zajmuje się domem; S. F. z prowadzonej działalności gospodarczej od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu (cyt. "jest stale strata"). Skarżący wskazał także, że z uwagi na brak środków na regulowanie zobowiązań B. G. N. B. SA wypowiedział umowy kredytu hipotecznego nr [...] oraz nr [....] zaś B. PKO SA wypowiedział umowę dotyczącą porozumienia zawartego w dniu 27 kwietnia 2011 r. w ramach restrukturyzacji zadłużenia, a przeciwko Stronie toczą się liczne postępowania egzekucyjne. Do wniosku Skarżący załączył kserokopie dokumentów, które przedstawił Sądowi z wcześniejszym wnioskiem (dokumenty wymienione powyżej w pkt. 2-14), a ponadto kserokopie: 1) "Podsumowania na koniec miesiąca – czerwiec 2012" z dnia 27 lipca 2012 r., w którym wykazano stratę w kwocie [....] zł; 2) zestawienia przychodów i wydatków w roku obrotowym 2012 (na koniec czerwca 2012 r. przychody w kwocie [....] zł, wydatki –[....] zł); 3) dokumentów z okresu sierpień-wrzesień 2012 r. dotyczących sprawy sądowej o wyjawienie majątku z powództwa Spółki z o.o. E. w K.; 4) wezwania G. N. B. SA w W. z dnia 5 września 2012 r. do niezwłocznej spłaty należności wynikających umowy kredytu hipotecznego nr [...] (kwota ok. [...] zł) oraz nr [....] ([...] zł); 5) wyciągu z rachunku bankowego firmy Skarżącego w B. B. S. w D. zawierającego wykaz operacji z okresu: 21.05.2012 r.-21.08.2012 r., z których wynika, że na dzień 21.05.2012 r. Skarżący dysponował kwotą [.....] zł i w tym dniu przelał na rachunek małżonki kwotę [.....] zł oraz że w dniu 31.07.2012 r. przelał na to samo konto kwotę [....] zł (w tym wg oświadczenia Strony: "środki pochodzące z projektu ze środków Unii Europejskiej na sfinansowanie zadania realizowanego przez pozwanego niepodlegające zajęciu komorniczemu"); 01.08.2012 r.-27.09.2012 r., z których wynika saldo końcowe w kwocie [....] zł (stan na dzień 25.09.2012 r.); 6) wyciągu z rachunku bankowego firmy Skarżącego w B. P. SA wskazujące stan zadłużenia na dzień 20 sierpnia 2012 r. w kwocie [....] zł; 7) faktury za gaz na kwotę [....] zł (za okres 25.06.2012 r.-24.08.2012 r.), prąd –[...] zł (17.07.2012 r.-17.09.2012 r.) oraz za wodę i ścieki –[...] zł (12.07.2012 r.-11.09.2012 r.). Uznając, że przedstawione przez Skarżącego dane nie są wystarczające do oceny jego obecnej sytuacji rodzinnej oraz materialno-finansowej, pismem z dnia 8 października 2012 r., wezwano Stronę do nadesłania - w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy - dodatkowych dokumentów i oświadczeń, a mianowicie: 1) zestawienia przychodów i rozchodów w roku obrotowym 2012 firmy Skarżącego z podsumowaniem przedstawiającym stan na koniec miesiąca września 2012 r.; 2) oświadczenia Skarżącego, jakie są aktualnie źródła utrzymania jego i jego rodziny, z podaniem wysokości otrzymywanych środków wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe; 3) wyciągów z posiadanych przez Skarżącego i jego małżonkę wszystkich rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy; 4) dokumentu potwierdzającego, czy córka Skarżącego w roku szkolnym 2012/2013 pobiera stypendium (socjalne, naukowe), bądź został złożony wniosek o przyznanie jej takiego stypendium; 5) zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy Skarżący i jego rodzina korzysta z pomocy społecznej bądź ubiegali się o jej przyznanie w ciągu ostatnich 3 miesięcy; 6) odpisu zeznania podatkowego Skarżącego za 2011 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym. Odpis powyższego wezwania doręczono Skarżącemu w dniu 11 października 2012 r., jednakże w wyznaczonym terminie, jak i dotychczas, nie udzielił on żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak zaś stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania tego wniosku, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że Strona nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania tego rodzaju zwolnienia. Z uwagi na niewniesienie przez Skarżącego sprzeciwu, postanowienie to stało się prawomocne. W dniu 28 września 2012 r. na urzędowym formularzu PPF, S. F. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych w części. W takiej sytuacji Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia. Wskazać przy tym należy, że w literaturze i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że znajduje się w sytuacji, która przemawia za przyznaniem jej wnioskowanego zwolnienia. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Natomiast jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a., którego konstrukcja zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 - opublikowane w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie złożonych oświadczeń (w tym oświadczenia zawartego na str. 7-9 skargi kasacyjnej) i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. S. F., ponownie występując o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał bowiem, aby w jego przypadku zaistniały takie okoliczności faktyczne, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jego zdolności płatniczych. Strona w złożonym wniosku zasadniczo powtórzyła podane wcześniej dane, zaś przedstawione przez nią dokumenty w dalszym ciągu nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego i jego rodziny. Z przedstawionych informacji wynika bowiem jedynie, że Strona prowadzi niedochodowe przedsiębiorstwo budowlane (jak sama podaje: "jest stale strata"), spoczywa na niej obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań (wobec banków i innych podmiotów) oraz że toczy się wobec niej szereg postępowań egzekucyjnych. Jednocześnie jednak Strona, która nie uzyskuje żadnych dochodów i nie ma żadnego zaplecza finansowego (Skarżący nie wykazał, aby posiadał oszczędności, majątek przynoszący pożytki, bądź korzystał z pomocy rodziny, osób trzecich lub pomocy społecznej), utrzymuje niepracującą zawodowo małżonkę i małoletnią córkę. Okoliczności te w dalszym ciągu budzą uzasadnione wątpliwości Sądu, zwłaszcza że z przedstawionych przez Stronę dokumentów nie wynika jednoznacznie, że zalega ona z płatnościami za media. Podkreślenia wymaga, że Strona wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń - pomimo pełnej świadomości konsekwencji swojego postępowania - nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie Sądu. W szczególności Skarżący ponownie uchylił się od odpowiedzi na pytanie, jakie są aktualnie źródła utrzymania jego i jego rodziny oraz czy korzystał lub korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący nie udokumentował także aktualnego stanu finansowego prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa (nadesłane dokumenty obrazowały sytuację na koniec czerwca 2012 r., natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy złożono 28 września 2012 r.). Nie przedstawił również wyciągów z okresu ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego żonę. Wobec powyższego uznać należało, że Strona nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja jest zła. Tymczasem ani do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani - tym bardziej - do pozytywnego rozpoznania wniosku o zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej Skarżącego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów Strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy Stronę stać na poniesienie kosztów sądowych, czy jest w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Sąd administracyjny, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może bowiem odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w uprzednio wydanych, prawomocnych postanowieniach (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12, LEX nr 1138282). Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów potwierdzających twierdzenia Skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tych warunkach, uznając, że Skarżący nie wykazał, iż - po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy - jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tym postanowieniu, stwierdzić należało, że nie zachodzą określone w art. 165 P.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego orzeczenia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.