I SA/Sz 2/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku akcyzowego, po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy Skarżący E. F., po otrzymaniu wyzwania do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł, należnej od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny, a bez profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie bronić swoich interesów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – G. F.i trójką dzieci – córką i dwoma synami. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał wynagrodzenie za pracę żony w wysokości [...] zł brutto, pobierany zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł brutto. Odnośnie syna R. F. (ur. [...] r.) wskazał, że jest studentem, zaś syna T. (ur. [...] r.) i córki H. (ur. [...] r.), że są osobami bezrobotnymi. Skarżący wskazał, że zasiłek chorobowy będzie otrzymywał do końca lutego 2015 r. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową rodziny, nadesłał: 1. kopię decyzji ZUS z dnia [...] r. odmawiającej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 20 marca 2015 r. i nadal przez okres nieprzerwanej niezdolności do pracy; 2. kopię zaświadczenia C. B. w S. z dnia 22 marca 2015 r., że R.F. jest studentem studiów niestacjonarnych i nie pobiera stypendium; 3. kopię zaświadczenia z dnia 7 stycznia 2015 r. z PUP w G. oraz terminarza wizyt w PUP potwierdzające, że H. F. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku; 4. kopię zaświadczenia z dnia 14 stycznia 2015 r. z PUP w G. oraz terminarza wizyt w PUP potwierdzające, że T. F. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku; 5. kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2013 r., w którym wykazał przychody z renty w wysokości [...] zł, z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...] zł, łączne dochody w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie złożył zeznania podatkowego za 2014 r., a odnośnie żądanych dokumentów dotyczących żony, wskazał, że ich nie posiada, gdyż ma z żoną rozdzielność majątkową i prosi o uszanowanie tego faktu. Odnośnie wydatków na opłaty wyjaśnił, że wszelkie wydatki ponosi żona i on nie ma do nich wglądu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którego przyznanie ubiega się skarżący w niniejszej sprawie, jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wykazanie okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy, należy do obowiązku osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie ma żadnych środków pieniężnych ani także realnych możliwości zdobycia takich środków wobec braku zdolności zarobkowych i braku możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, spowodowanych takimi nadzwyczajnymi okolicznościami jak - przykładowo - podeszły wiek, zły stan zdrowia, wyjątkowo trudna sytuacja rodzinna, czy osobista. Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W świetle powyższych rozważań, wniosek strony nie może zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonego oświadczenia oraz dołączonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe – z żoną i trójką dzieci, nie posiada majątku poza mieszkaniem o pow. [...] m kw., nie ma oszczędności, zaś jedyny dochód rodziny w chwili obecnej to wynagrodzenie żony za pracę w kwocie [...] zł brutto. Skarżący do końca lutego 2015 r. otrzymywał zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł z tytułu niezdolności do pracy. Dzieci skarżącego pozostają na utrzymaniu rodziców, z uwagi na kontynuowanie nauki i bezrobocie. Skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych dokumentów, potwierdzających ww. okoliczności oraz uzupełniających informacje w zakresie sytuacji majątkowej swojej, małżonki oraz dzieci. Skarżący przedstawił jedynie część wymaganych dokumentów (wyżej wskazanych), zaś nie nadesłał ani wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, oświadczając, że opłat dokonuje żona, ani też zaświadczenia pracodawcy żony o wysokości jej wynagrodzenia oraz jej zeznania rocznego, wskazując na rozdzielność majątkową małżeńską. W ocenie referendarza sądowego tak przedstawiona sytuacja finansowa jest niepełna, co umożliwia poczynienie kategorycznych ustaleń w zakresie zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać należy, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy oceniana jest sytuacja majątkowa nie tylko wnioskującej strony ale również innych osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Przyjmując zatem, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, podnieść należy, iż znaczenie ma wysokość dochodów uzyskiwana przez małżonków bez względu na rodzaj ustroju majątkowego, obowiązujący między nimi. Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących stan jego majątkowego posiadania, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 442/13). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, odmowa przedstawienia dokumentów źródłowych jak i nieudzielenie żadnych informacji dotyczących stanu majątkowego żony wnioskodawcy, biorąc pod uwagę to, iż tylko ona osiąga stałe dochody, wpływa negatywnie na ocenę, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić należy, iż wnioskodawca występując o prawo pomocy winien liczyć się z tym, iż będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wyżej wskazano, skarżący występując z wnioskiem oświadczył, iż otrzymuje zasiłek chorobowy do końca lutego 2015 r., dzieci nie uzyskują dochodów, co oznacza, iż cała rodzina od tego czasu pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę [...] zł brutto. Skarżący nie potwierdził stosownymi dokumentami wysokości wynagrodzenia żony, ani czy jest to jej jedyne źródło dochodów. Nie podał też, jak przedstawiają się wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem pięcioosobowej rodziny, w tym np. opłaty za mieszkanie, wyżywienie, kształcenie syna i inne związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb rodziny. Skarżący nie podał nawet rodzaju ponoszonych wydatków czy też przybliżonej ich kwoty, co uniemożliwia dokonanie ich zestawienia z dochodami małżonki w celu stwierdzenia czy jest możliwe wygospodarowanie choćby kwoty [...] zł na opłacenie należnego wpisu od skargi. Wskazać w tym miejscu ponownie należy, iż również w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Nadmienić także należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie prowadzi dochodzenia, w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane. Strona prawidłowo wezwana do złożenia stosownych dokumentów, uchylając się od wykonania nałożonego obowiązku, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami swojej biernej postawy procesowej. Wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy jest bowiem obowiązkiem strony składającej wniosek. Reasumując, wskazać należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca nie udziela pełnych informacji w tym zakresie, to dokonanie takiego porównania staje się niemożliwe. To zaś powoduje, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.