I SA/Sz 201/08
WyrokWSA w Szczecinie2008-08-27
Skład orzekający: Kazimierz Maczewski, Marzena Kowalewska, Joanna Wojciechowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ podatkowy prawidłowo ustalił przychód podatniczki z nieujawnionych źródeł przychodów, uwzględniając jako wydatek stratę z działalności gospodarczej bez faktycznego ustalenia rzeczywistych wydatków poniesionych w roku podatkowym?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy podatkowe nieprawidłowo ustaliły przychód z nieujawnionych źródeł przychodów, ponieważ nie wykazały faktycznych, rzeczywistych wydatków poniesionych przez podatniczkę w roku podatkowym. Sama strata z działalności gospodarczej, nawet pomniejszona o odpisy amortyzacyjne, nie jest równoznaczna z wydatkiem, a jej uwzględnienie wymaga ustalenia faktycznych, kasowych wydatków, a nie tylko ich ewidencji księgowej. Postępowanie w przedmiocie nieujawnionych źródeł przychodów jest odrębne od postępowania w przedmiocie straty i wymaga samoistnych ustaleń.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej ustalającą podatniczce R.B.M. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Podatniczka kwestionowała ustalenia organów, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące nieuwzględnienia wniosków dowodowych, przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów oraz naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe nie uznały przedstawionych przez podatniczkę dowodów na pokrycie wydatków, w tym pożyczek i pomocy finansowej od rodziny, a także dochodów z nierządu.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej i stwierdzono, że nie podlega ona wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi R.B.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 1998 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, art. 20 ust. 1 i ust. 3
oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym
od osób fizycznych, Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z dnia [...] ustalającą R. B.- M. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r.
w kwocie [...] zł od dochodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
Decyzją z dnia 28 czerwca 2002 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w S. ustalił R. B. podatek dochodowy od osób fizycznych za rok 1998 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu w kwocie [...] zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania na powyższe rozstrzygnięcie organu
I instancji Dyrektor Izby Skarbowej w S. decyzją z dnia [...] uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, ze wskazaniem uzupełnienia materiału dowodowego o określenie przychodów
i zasobów podatniczki zgromadzonych w latach poprzednich pochodzących z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania, oraz zbadania kosztów bieżącego utrzymania podatniczki korzystając z przesłuchania strony, świadków czy przedłożenia dokumentów potwierdzających składane oświadczenia. Organ wskazał na podnoszone przez pełnomocnika okoliczności co do zapłaty za fakturę nr [...] i egzekucję składek ZUS.
W ponownym postępowanie organ ustalił, że R. B.- M. poniosła łącznie wydatki w kwocie [...] zł na finansowanie kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie połowu ryb, przekraczających przychody uzyskiwane
z tej działalności, spłatę kredytów bankowych, opłatę składek na ubezpieczenie społeczne
a wydatki jakie poniosła nie pochodziły z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, tym bardziej, że strata w roku 1998 r. wyniosła [...] zł.
Pełnomocnik podatniczki w pismach z dnia 20 maja 2002 r. i 20 czerwca 2002 r. wskazał, że R. B. stratę roku 1998 pokryła kredytami bankowymi zaciągniętymi w roku rozpoczęcia działalności, zobowiązaniami, ponadto strata ta winna podlegać pomniejszeniu o kwoty wykazane jako koszty związane z odpisami amortyzacyjnymi. Podatniczka oświadczyła, że nie potrafi określić środków pieniężnych posiadanych na początku i końcu badanego roku, prawdopodobnie uzyskała przychody
z diet radnej i z pożyczki otrzymanej od K. B. (dziadka) a koszty utrzymania były ponoszone przez rodziców i dziadka.
Ponadto strona oświadczyła, iż źródłem finansowania wydatków były dochody uzyskane z tytułu uprawianego w latach 1992-1996 nierządu, w kwocie [...] USD, co stanowić miało [...] zł oraz pożyczki udzielonej Jej w dniu 15 lipca 1998 r. przez rodziców w kwocie [...] zł.
R. B.-M. zeznała, iż otrzymaną od dziadka kwotę oddała pożyczkodawcy już w 1997 r. w związku z zakończeniem działalności przez spółkę cywilną "O.", tym samym jej spłata nie stanowiła wydatku roku 1998.
Ponadto podatniczka powołała się na to, iż z tytułu spłaty kredytu poniosła w badanym roku
i w 1999r. znacznie niższe wydatki, gdyż część rat, na kwotę ok. [...] zł była sfinansowana środkami pochodzącymi od rodziców.
Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, iż przesłuchani
w charakterze świadka na okoliczność otrzymywania przez podatniczkę pomocy finansowej oraz posiadanych oszczędności, H. B., J. B. (rodzice podatniczki) oraz S. M. potwierdzili fakt udzielenia pożyczki i spłaty kredytu, jednakże organ odmówił wiarygodności składanym oświadczeniom strony i świadków.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. B.-M. zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej tj.:
- art. 233 § 2 w związku z nieuwzględnieniem wytycznych Izby Skarbowej w S.
i niedokonanie oceny prawidłowości przychodów oraz nieprzeprowadzenie i niezbadanie kosztów uzyskania przychodów, które miały faktycznie związek z prowadzoną działalnością gospodarczą,
- art. 180 §1, art. 187 §1, art. 188 w związku z art. 31 ustawy o kontroli skarbowej poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych podatnika i braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy będącego w posiadaniu podatnika; pominięcie przez organ dowodów z przesłuchań świadków i strony, na okoliczność uzyskiwania przez stronę dochodów
z nierządu
- art. 191 i art. 192, w związku z art. 31 ustawy o kontroli skarbowej poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na pominięciu materiału dowodowego,
tj. ksiąg przychodów i rozchodów prowadzonych na podstawie rzetelnych dowodów zakupu i sprzedaży,
- art. 293 i art. 294 § 1 poprzez ujawnienie w wydanej decyzji, iż podatniczka trudniła się nierządem, co zdaniem skarżącej, uniemożliwiło Jej kandydowanie w maju 2003 r. do Rady Powiatu w K. P.
- art. 24 ust. ustawy o kontroli skarbowej, poprzez wydanie decyzji przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, gdyż zgodnie z Ordynacją podatkową, organem właściwym do wydania decyzji w sprawie był Urząd Skarbowy jako organ pierwszej instancji lub Izba Skarbowa jako organ odwoławczy w drugiej instancji.
W odwołaniu podatniczka stwierdziła, że skarżona decyzja jest nieważna
z mocy prawa ponieważ decyzje dotyczące określenia wysokości poniesionych przez nią strat w 1998 r. i 1999 r. zostały zaskarżone do NSA i postępowanie powinno być zawieszone. Zdaniem podatniczki organ nie wskazał w decyzji przyczyn, dla których została najpierw wydana decyzja określająca wysokość straty z działalności gospodarczej
a następnie decyzja o dochodach z nieujawnionych źródeł.
W oparciu o powyższe, wniosła o uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności
na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 i pkt 7 Ordynacji podatkowej lub umorzenie postępowania
w sprawie i uznanie wysokości poniesionej straty zgodnie ze złożonym zeznaniem PIT-32 za 1998 r. i 1999 r.
Dyrektor Izby Skarbowej w S. decyzją z dnia [...] utrzymał
w mocy decyzję organu I instancji.
W kwestii naruszenia art. 24 ust.1 ustawy o kontroli skarbowej, organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z tym przepisem Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydaje decyzje
w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa, gdy ustalenia dotyczą podatków i innych należności budżetowych, których określenie lub ustalenie należy do właściwości urzędów skarbowych. Zdaniem organu nie zasługuje również na uwzględnienie, zarzut naruszenia
art. 293 i art. 294 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, gdyż akta były jawne wyłącznie dla podatniczki i jej pełnomocnika, a wskazani przez stronę świadkowie nie byli przesłuchiwani
na okoliczność uprawiania przez stronę nierządu, ani też informowani o złożonym przez stronę na ten temat oświadczeniu. W ocenie organu, omówienie w decyzji faktu uprawiania przez stronę nierządu wynikało z obowiązków przestrzegania art. 210 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej a nie z chęci zdyskwalifikowania strony w wyborach do rady powiatu w Kamieniu Pomorskim. Ponadto w postępowaniu uczestniczyła tylko strona i tylko stronie doręczono skarżoną decyzję.
Odnosząc się do zarzutu podatniczki wydania najpierw decyzji określających wysokość straty a później decyzji o dochodach z nieujawnionych źródeł organ zauważył, iż kontrola została wszczęta w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego i prawa dewizowego w 1998 r., tym samym organ kontrolujący był, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy
o kontroli skarbowej, obowiązany min.:
- do kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatków stanowiących dochód budżetu państwa,
- do ujawniania i kontroli nie zgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej a także dochodów nie znajdujących pokrycia w nieujawnionych źródłach przychodów
- do kontroli źródeł pochodzenia majątku.
W związku z tym organ kontroli skarbowej działał zgodnie z prawem, a kolejność dokonywanych czynności kontrolnych i wydawanych decyzji była uzasadniona.
Organ II instancji stwierdził, iż organ kontroli skarbowej nie naruszył art. 187, art. 191, art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej gdyż zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Również zarzut naruszenia art. 188 Ordynacji podatkowej uznał za bezzasadny, gdyż organ nie kwestionował faktu uprawiania przez stronę nierządu a jedynie uzyskania z tego tytułu korzyści finansowych w kwocie [...] zł a przesłuchiwanie świadków na tą okoliczność było nieuzasadnione skoro nie rozstrzygałoby kwestii posiadanych przez stronę oszczędności na dzień 1 stycznia 1998 r.
Zdaniem organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż podatniczka w 1998 r. posiadała środki finansowe w kwocie [...] zł mające pochodzić z uprawianego przez nią nierządu w latach 1992-1996. Przeczy temu złożony przez podatniczkę w 1997 r. w Urzędzie Skarbowym w K. P. wniosek
o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług naliczanego na granicy w związku
z importem kutra rybackiego, gdzie podatniczka podała, iż nie posiada obecnie środków finansowych umożliwiających zapłatę naliczonego podatku w całości, a wszystkie posiadane przez nią i rodziców oszczędności zostały zainwestowane w jej edukację. Organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom strony, iż nieujawnienie przed organami podatkowymi w 1997 r. kwoty [...] zł wynikało z potrzeby wykazania przed organami podatkowymi rozpatrującymi wniosek o ulgę, tylko legalnych źródeł, gdyż dochody z nierządu nie są dochodami nielegalnymi a jedynie wyłączonymi z opodatkowania. Dalej organ podaje, że takie wyjaśnienie podatniczki stoi w sprzeczności z innymi dowodami zgromadzonymi
w postępowaniu. Zawierając umowę pożyczki dnia 3 lipca 1996 r. strona pożyczyła od dziadka [...] zł, oznacza to, zdaniem organu, że strona nie posiadała wystarczających środków do finansowania ponoszonych przez siebie wydatków w 1996 r., tym samym nieprawdopodobnym jest by posiadała oszczędności z lat wcześniejszych.
Organ II instancji wskazał, że rodzice podatniczki w swoich zeznaniach
oświadczyli, iż nie wiedzieli o posiadaniu przez córkę kwoty [...] zł, pomimo,
iż przechowywana była w domu w gotówce. Natomiast twierdzili, iż niezbędna była pomoc finansowa, którą udzielali córce w okresie studiów.
Ponadto organ wskazał, iż z umów kredytowych zawartych w 1997 r., wynika, iż strona oprócz kredytu na zakup kutra w kwocie [...] zł, zaciągała kredyty na uzupełnienie środków obrotowych w kwocie łącznej [...] zł, co prowadzi do wniosku, iż nie dysponowała wystarczającymi własnymi środkami do finansowania działalności gospodarczej.
Zdaniem organu, umowa pożyczki, potwierdzająca pożyczenie przez stronę
[...] zł od rodziców, poświadczona przez podinspektora Starostwa Powiatowego
w K. P. S. M. została sporządzona jedynie dla potrzeb postępowania, co wynika także z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego
w starostwie. Ponadto w trakcie postępowania kontrolnego strona nie wspominała o fakcie otrzymania pożyczki od rodziców, powoływała się jedynie na fakt otrzymania kwoty [...] zł od dziadka. Organ kontroli skarbowej o fakcie otrzymania przedmiotowej pożyczki dowiedział się dopiero w maju 2003 r. Pełnomocnik strony oświadczył, że nie dołączył wcześniej umowy pożyczki, ponieważ przesłał ją do innej skargi na decyzję określającą wysokość straty poniesionej w 1998 r. o sygn. akt I SA/Sz 2517/02. Organ wskazał, że nawet po zapoznaniu
z materiałami dowodowymi pełnomocnik nie powołał się na fakt zawarcia umowy pożyczki między stroną a Jej rodzicami w 1998 r. Kwestionował jedynie wysokość straty określonej przez Inspektora Kontroli Skarbowej, chociaż jak zeznał w dniu 7 maja 2003 r. fakt zawarcia umowy był mu znany.
Organ odwoławczy nie dał też wiary oświadczeniom strony i świadków
co do faktu przekazania podatniczce przez rodziców kwoty [...] zł bądź [...] zł
w latach 1998/1999, na spłatę zaciągniętych w roku 1997 kredytów. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających dokonywanie przez H. B., czy też J. B. tych spłat. Przesłuchiwani w tym zakresie świadkowie i strona nie przywołali żadnych okoliczności, które uprawdopodobniłyby przyczyny uzasadniające przekazanie tych środków, określałyby przybliżoną datę (miesiąc, rok) i kwotę ich przekazania, w danym roku podatkowym. Informacje z Banku PEKAO S.A., potwierdzające spłatę kredytów przez R. B., w ocenie organu odwoławczego,
nie pozwalają na uznanie, iż strona udowodniła czy też uprawdopodobniła fakt otrzymania ww. środków.
Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej R. B. -M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. zarzucając jej naruszenie:
- art. 233 § 2, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art.188, art.191. art. 192, art. 200 Ordynacji podatkowej przez niepełne zgromadzenie materiału dowodowego, nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy, nieuwzględnienie wniosków dowodowych podatniczki, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów a w szczególności: pominięcie dowodu umowy pożyczki między rodzicami a podatniczką, nieuznanie kwot pieniężnych udzielonych przez rodziców dla córki, pominięcie wniosków o przesłuchanie świadków na okoliczność uprawiania nierządu i dysponowania z tego tytułu wartościami dewizowym
w USD i DM, nie powiadomienie podatniczki o zaznajomieniu się z zebranym materiałem dowodowym,
- art.201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez pominięcie faktu wystawienia decyzji względem tej samej strony określającej wysokość straty za 1998r., zaskarżonej
do Naczelnego Sądu Administracyjnego a przez to wydanie decyzji za 1998 r.
w zakresie przychodów z nie ujawnionych źródeł z naruszeniem przepisów prawa. Zdaniem skarżącej, postępowanie takie winno być zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez NSA skargi.
Skarżąca zarzuciła organowi II instancji nierozpatrzenie całości materiału dowodowego przed wydaniem decyzji z pominięciem następujących faktów:
- przychodu w kwocie [...] zł w 1998r. otrzymanego, w związku ze zwrotem podatku VAT z Urzędu Skarbowego w K. P.,
- dochodu w kwocie [...] zł z działalności gospodarczej, który strona uzyskała będąc
w 1998 r. wspólnikiem spółki cywilnej O.,
- kwoty [...] zł otrzymanej od rodziców,
- udzielonej pomocy finansowej stronie, od wspólnie zamieszkujących rodziców,
na pokrycie spłaty kredytów,
- kwoty [...] zł pochodzącej z nierządu.
Ponadto strona podniosła, że nie wszystkie zobowiązania 1998 r. zostały pokryte do końca 1998 r., np. faktura [...] czy zapłata składek ZUS, co wielokrotnie podniosła
w trakcie postępowania
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie. Odpierając zarzuty skarżącej organ podtrzymał swoje stanowisko
w sprawie zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji, dodatkowo podnosząc, że strona została prawidłowo zawiadomiona o przysługujących jej prawach i obowiązkach, z własnej woli z tego nie skorzystała, dowodem czego jest istniejący w aktach sprawy protokół przygotowany dla mającego mieć miejsce w dniu 11 czerwca 2003 r. zapoznania strony
z materiałami i dowodami w sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w S. nie zgodził się
z twierdzeniami skarżącej, iż w postępowaniu zaistniały podstawy do zawieszenia postępowania, dlatego też postanowieniem z dnia 29 września 2003 r. odmówił zawieszenia postępowania.
W odniesieniu do decyzji określającej wysokość straty za 1998 r. organ stwierdził, iż faktu tego strona nie podnosiła w przedmiotowym postępowaniu i nie przedłożyła na tę okoliczność żadnych dowodów, jak również nie wnioskowała o ich przeprowadzenie, również w odwołaniu nie kwestionowała kwoty poniesionych wydatków. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie jest uprawniony do badania zasadności rozstrzygnięcia zawartego
w decyzji ostatecznej określającej wysokość straty za 1998 r., która zaskarżona w skardze do NSA, mogła podlegać jedynie ocenie Sądu.
Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, iż w 1998 r. otrzymała zwrot podatku V AT w kwocie [...] zł i uzyskała dochód w kwocie
[...] zł, z tytułu działalności gospodarczej w spółce cywilnej O. Organ ustalił, iż kwot tych strona nie otrzymała ani też nie uzyskała w 1998 r. Wskazany dochód strona uzyskała w 1996 r., zwrot podatku VAT miał miejsce w 1997 r., w którym to roku strona poniosła stratę w wysokości [...] zł oraz dokonała spłaty pożyczki zaciągniętej w lipcu 1996r. w kwocie [...] zł. Ponadto strona posiadała na dzień 1 stycznia 1998 r. zerowe konto bankowe, a zwrot podatku nastąpił na rachunek bankowy w 1997 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Stanowiąc w art. 20 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 80, poz. 350 ze zm.), że za przychody z innych źródeł, o jakich mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się między innymi przychody nie znajdujące pokrycia
w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych, omawiana ustawa (w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r.) określiła zarazem w art. 20 ust. 3, że wysokość tych przychodów ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te
i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w roku poprzednim, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Tak ustalonego przychodu nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł i pobiera od niego podatek - w formie ryczałtu w wysokości 75 % dochodu (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Z przedstawionej regulacji wynika, że ustalenie podlegającego opodatkowaniu przychodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nie ujawnionych wymaga z jednej strony ustalenia wysokości poniesionych w roku podatkowym przez podatnika wydatków oraz wartości zgromadzonego przezeń w tym roku mienia, z drugiej zaś strony - ustalenia wielkości takiego mienia zgromadzonego w roku podatkowym oraz w latach poprzednich, które to mienie pochodzi z przychodów już opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania, bowiem tylko takie mienie może być uznane za mienie pokrywające poniesione przez podatnika w danym roku podatkowym wydatki oraz wartość zgromadzonego przezeń w tymże roku mienia.
Jest oczywistym, że stanowiące przedmiot postępowania podatkowego ustalenia, dotyczące wysokości przychodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych, należą do zadań prowadzącego to postępowanie organu podatkowego, na którym też spoczywa ciężar dowodzenia faktów wskazujących na wysokość poniesionych w roku podatkowym przez podatnika wydatków oraz na wartość zgromadzonego przezeń w tymże roku mienia.
O ile więc na podatniku nie spoczywa ciężar dowodzenia tego, jakie w roku podatkowym poniósł wydatki lub mienie jakiej wartości zostało przezeń w tymże okresie
w ogóle zgromadzone, o tyle z natury rzeczy i z charakteru prawnopodatkowej instytucji opodatkowania przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nie ujawnionych wynika, że ciężar dowodzenia tego, iż wydatki te
i wartości znajdują pokrycie w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz w latach poprzednich i to w mieniu pochodzącym przy tym z przychodów już opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania, przerzucony został na podatnika, bowiem on tylko jest dysponentem pełnej wiedzy na temat przychodów w tymże roku uzyskanych oraz wartości mienia zgromadzonego przez siebie w okresie wcześniejszym, jak również na temat ich źródeł (opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania).
Do organu podatkowego należy natomiast ocena przedstawionych w tym zakresie twierdzeń podatnika i dowodów je uzasadniających, która to ocena winna być dokonana
w zgodzie z ogólnymi zasadami postępowania podatkowego, w szczególności
z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów.
W niniejszej sprawie organy podatkowe przyjęły jako wydatek przedmiotowego roku stratę z działalności gospodarczej, która została pomniejszona o wysokość odpisów amortyzacyjnych, powołując się na prawomocną decyzję określającą wysokość straty.
Wskazać należy, że poniesiona strata jest kategorią podatkową, która nie jest równoznaczna z wydatkiem mogącym stanowić podstawę ustalenia przychodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu - w tym zakresie organ zasadnie uwzględnił odpisy amortyzacyjne. Wykazanie jednakże straty poniesionej w działalności gospodarczej nie oznacza jeszcze, możliwości prostego jej uwzględnienia przy ustalaniu wydatków danego roku. Warunkiem takiego uwzględnienia jest bowiem ustalenie faktycznych (rzeczywistych, kasowych) wydatków poniesionych w roku podatkowym nie samo ich ewidencjonowanie w stosownych urządzeniach księgowych.
Już sam dorobek orzecznictwa tak organów podatkowych jak i sądów administracyjnych wskazuje, że zaewidencjonowanie przez podatnika w odpowiednich urządzeniach księgowych np. faktury zakupu, nawet przy rozliczaniu metodą kasową nie zawsze łączy się z zapłatą. Postępowanie z nieujawnionych źródeł przychodów jest postępowaniem odrębnym, samoistnym w stosunku do postępowania podatkowego
w przedmiocie określenia straty w działalności gospodarczej i wymaga samoistnych ustaleń w zakresie poniesionych wydatków.
Wagę powyższego zdaje się dostrzegać również organ odwoławczy, który w decyzji
z dnia 31 października 2002 r. uchylającej decyzję organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wskazywał na okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącej
a dotyczące błędnego ustalenia przez organ faktycznie poniesionych wydatków
w 1998 r., w tym co do ich poniesienia, daty zapłaty za fakturę nr [...], i składek ZUS, co do których prowadzona była egzekucja.
Organ odwoławczy przy rozpoznaniu odwołania od ponownej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 23 czerwca 2003 r. nie dostrzegł, iż brak jest stosownego odniesienia się tego organu do wskazań organu odwoławczego.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej, a sprowadzających się do kwestionowania ustaleń faktycznych w tym co do poniesionych wydatków uznać należy w kontekście powyższych stwierdzeń za uzasadniony, zawarty w skardze zarzut naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania, zarówno na skutek braku podjęcia wszystkich niezbędnych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy a w szczególności wyjaśnienia poniesienia wydatku
w roku 1998 r. tj. art. 187 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy
o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Nie wyjaśnienie okoliczności mających istotne z punktu widzenia opodatkowania przychodów z nieujawnionych źródeł przychodów, tj. wydatkowania kwot w danym roku podatkowym czyni przedwczesnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi w tym do oceny dowodów na potwierdzenie uzyskania przychodów przez skarżącą pokrywających poniesione wydatki.
Przy ponownym postępowaniu organ winien ustalić wydatki poniesione w roku 1998 r. na podstawie dokumentów potwierdzających datę poniesienia.
Mając powyższe na uwadze narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło