I SA/Sz 251/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 11 grudnia 2013 r. [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach dofinansowania projektu p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę [...] złotych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Gmina [...], zwracając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 11 grudnia 2013 r., w złożonym na urzędowym formularzu PPPR oświadczeniu wskazała, że jest jednostką samorządu terytorialnego – gminą wiejską położona w Województwie [...], powiat [...]. W oświadczeniu o stanie majątkowym Gmina podała, że rok budżetowy 2012 r. zamknęła deficytem w wysokości [...] zł, natomiast wartość zgromadzonych środków trwałych wynosi [...] zł. Gmina posiada [...] rachunków bankowych w Banku S. [...], których stan na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił: [...] zł (rachunek podstawowy), [...] zł (rachunek związany z rozliczeniami [...]),[...] zł (rachunek sum depozytowych i na zlecenie – wadia, kaucje, do zwrotu), [...] zł (rachunek [...]), [...] zł (rachunek dotacji z Urzędu Pracy z przeznaczeniem na dofinansowanie przyuczenia do zawodu), [...] zł (rachunek związany z rozliczeniami [...]). W uzasadnieniu wniosku Gmina wskazała ponadto, że należy do tzw. gmin przyrodniczych, których 100 % powierzchni jest prawnie chroniona i objęta obszarem Natura 2000, co znacznie ogranicza możliwości rozwoju Gminy i zmianę struktury dochodów budżetowych. W chwili obecnej głównym źródłem dochodu Gminy jest podatek rolny płatny w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Wskazano także, że Rada Gminy nie podjęła jeszcze uchwały w sprawie budżetu gminy w 2014 r., a podstawą gospodarki finansowej jest projekt uchwały Rady Gminy w sprawie uchwalenia budżetu Gminy [...] na rok 2014, z treści którego wynika, iż dochody budżetu ustala się na kwotę [...] zł, natomiast wydatki budżetu ustala się na kwotę [...] zł. Planowany deficyt budżetowy w wysokości [...] zł i ma zostać pokryty przychodami ze sprzedaży papierów wartościowych emitowanych przez Gminę [...] na kwotę [...] zł. W budżecie Gminy [...] utworzono rezerwę ogólną w kwocie [...] zł oraz rezerwę celową w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. Mając jednakże na względzie, iż termin zapłaty pierwszej raty podatku rolnego za 2014 r., (który jak już wskazano stanowi co do zasady podstawowe źródło przychodów Gminy) przypada dopiero 15 marca 2014 r. na dzień 9 stycznia 2014 r. saldo końcowe na rachunku bankowym (rachunek bieżący) Gminy wyniosło minus [...] zł z tytułu kredytu płatniczego przyznanego w kwocie [...] zł. Przy pozostałej do wykorzystania z ww. kredytu płatniczego kwocie [...] zł można przyjąć, iż pomimo przewidzenia w projekcie uchwały budżetowej rezerwy ogólnej w wysokości [...] zł. Gmina nie posiada fizycznie środków, które mogłyby zostać wydatkowane w ramach rezerwy. Przy dostępnej w ramach kredytu płatniczego kwocie [...] zł opłacenie chociażby wpisu od skargi w wysokości [...] zł spowodowałoby zasadniczo brak środków na bieżące finansowanie realizacji obowiązkowych zadań własnych Gminy, chociażby z zakresu oświaty. Pomimo tego, że Gmina posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł (wg stanu z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2012 r.) to jednakże są to środki trwałe niezbędne do realizacji obowiązkowych zadań własnych, w związku z czym skarżąca nie ma możliwości sprzedaży jakichkolwiek środków trwałych w celu uzyskania środków na pokrycie opłat sądowych ponieważ są to m. in grunty pod drogami gminnymi, urządzenia wodociągowo-kanalizacyjne czy budynki szkół i przedszkoli. Wskazano także, iż w budżecie na 2014 r. nie została ujęta kwota [...] zł, do której zwrotu wraz odsetkami jak dla zaległości podatkowych zobowiązana będzie Gmina na podstawie decyzji Nr [...] Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 12 sierpnia 2013 r. W przypadku konieczności zwrotu ww. kwoty Gmina będzie musiała znaleźć zewnętrzne źródło finansowania albowiem kwota ta powiększy kwotę planowanych wydatków budżetu a tym samym wysokość planowanego deficytu budżetowego. Wysokość aktualnego zadłużenia Gminy powoduje również, iż Gmina nie ma już możliwości zaciągnięcia kredytu bankowego albowiem Regionalna Izba Obrachunkowa nie zaopiniuje pozytywnie możliwości spłaty kredytu, m. in. z tego względu, że na chwilę obecną stosunek zadłużenia Gminy do dochodów przekracza 59%. Jakiekolwiek dodatkowe zadłużenie Gminy (czy to w wyniku zaciągnięcia kredytu czy wyemitowania obligacji na większą aniżeli planowana w uchwale budżetowej kwota) spowoduje natomiast przekroczenie ustawowego progu 60% zadłużenia w stosunku do dochodów. Do wniosku dołączono: kopie projektu uchwały Rady Gminy w sprawie uchwalenia budżetu na 2014 r. wraz z załącznikami, bilans na dzień 31 grudnia 2012 r., zestawienie zmian w funduszu na dzień 31 grudnia 2012 r., stan rachunków bankowych Gminy w Banku S. w [...] na dzień 31 grudnia 2013 r., wyciąg z rachunku bankowego podstawowego na dzień 9 stycznia 2014 r., zadłużenie Gminy [...] na dzień 30 września 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Gmina wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis sądowy, jedyny koszt do którego uiszczenia zobowiązana jest skarżąca na obecnym etapie sprawy, wynosi [...] zł. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Analiza złożonego w niniejszej sprawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów źródłowych pozwala przyjąć, że skarżąca wykazała, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych aby ponieść w całości wpis od skargi. Gmina prowadzi gospodarkę finansową w oparciu o projekt uchwały budżetu na 2014 r., zadania swoje realizuje ze środków dostępnych w ramach kredytu bankowego, jest zadłużona wobec banków, instytucji finansowych i kontrahentów (zadłużenie to na 30 września 2013 r. wynosiło [...] zł). Ponadto wykazano, że uiszczenie kwoty [...] zł z posiadanej rezerwy jest niemożliwe, gdyż Gmina nie posiada fizycznie tej rezerwy. Oczywiste jest także, że wydatkowanie w chwili obecnej kwoty ponad [...] zł stanowi w budżecie skarżącej niemożliwy wydatek, którego poniesienie mogłoby wpłynąć na realizację innych, społecznie użytecznych celów (np. oświatowych). Gmina nie ma możliwości pozyskania środków z majątku bowiem stanowią go obiekty służące zaspokajaniu zbiorowych potrzeb mieszkańców gminy. Ponadto należy zauważyć, że gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego stopnia podstawowego nie prowadzi komercyjnej działalności, dlatego też kryteria oceny zasadności jej wniosków muszą być nieco inne, niż kryteria odnoszące się chociażby do spółek prawa handlowego. Z tego względu należało zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł uznając, że zakres tego zwolnienia odpowiada możliwościom płatniczym skarżącej. Na bieżący rachunek bankowym Gminy wpływają bowiem środki pieniężne, z których może wygospodarować taką kwotę, ponadto wpływów środków Gmina się spodziewa w związku z nadchodzącym terminem zapłaty raty podatku rolnego za 2014 r. Opłacenie skargi w kwocie [...] zł w ocenie referendarza sądowego nie wpłynie negatywnie na realizację i finansowanie obligatoryjnych zadań gminy. Niezależnie od powyższego, referendarz sądowy co do pozostałych kosztów sądowych odmówił przyznania prawa pomocy, albowiem na tym etapie sprawy nie jest w stanie jednoznacznie ocenić, czy skarżąca będzie w stanie je uiścić w toku dalszego postępowania. Zwolnienie skarżącej od tych kosztów byłoby w tej chwili przedwczesne bowiem sytuacja gminy może ulec zmianie. Zwrócić bowiem należy uwagę, że jednostka samorządu terytorialnego jakim jest gmina przygotowując budżet na rok 2014 r. mogła i powinna była przewidzieć konieczność zarezerwowania środków na pokrycie kosztów sądowych, związanych z kontrolą legalności zaskarżonej decyzji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że gmina jest lub będzie stroną postępowania, albowiem jest to normalne i przewidywalne następstwo uczestnictwa danej jednostki samorządu terytorialnego w obrocie prawnym. W sytuacji gdy podmiot taki nie zabezpiecza środków na udział w procesach sądowych, mając do tego prawne możliwości (np. poprzez dokonywanie korekt w planie wydatków), nie może oczekiwać, że Skarb Państwa sfinansuje ciężar kosztów sądowych, gdy znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej. Instytucja prawa pomocy nie może bowiem służyć dokonywaniu oszczędności w wydatkach poprzez przerzucanie ciężaru kosztów sądowych na ogół obywateli. Wobec powyższego, mając na uwadze wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 4 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.