I SA/Sz 31/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2015 r. wniosku L.Z. i Z.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. W.L.Z. i Z.Z., w odpowiedzi na wezwania Sądu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł, należnego od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że nie posiadają środków pieniężnych, mają gospodarstwo rolne o charakterze socjalnym, mają na utrzymaniu jedno dziecko w wieku szkolnym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podali, że prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym, że posiadają dom o pow. 120 m kw., mieszkanie o pow. 120 m kw., nieruchomość rolną o pow. 16 ha; nie wykazali posiadania zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani wartościowych przedmiotów. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, skarżący wpisali dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 11 ha przeliczeniowych w kwocie [...] tys. zł. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2015 r. do nadesłania dokumentów źródłowych i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową, nadesłali oświadczenie z dnia [...] w którym: 1) w zakresie wysokości dochodów uzyskanych 2014 r. podali, że otrzymali z tytułu: renty chorobowej kwotę [...] zł, dopłat od [...] kwotę [...] zł, sprzedaży owoców, orzechów, poziomek (na stoisko z lodami i goframi) kwotę [...] zł (dochód nieewidencjonowany); 2) w zakresie wyposażenia gospodarstwa rolnego wskazali, że nie posiadają maszyn i urządzeń rolniczych; 3) w zakresie posiadanego domu położonego na działce nr [...] w [...], że jest to nieruchomość z przełomu [...] w., wyceniona przez biegłego na wartość 60% amortyzacji w [...] r., do dziś nieremontowana, nieruchomość nie jest wynajmowana; 4) w zakresie stanu rodzinnego wyjaśnili, że syn nie mieszka ze skarżącymi; 5) w zakresie wydatków rodziny podali, że składają się na te wydatki: koszty utrzymania studiującej córki w kwocie [...]zł, opłata za ubezpieczenie [...] w kwocie [...] zł, opłata za telefon w kwocie [...] zł, za wywóz nieczystości w kwocie [...] zł, zakup opału w kwocie [...] zł, zakup paliwa do samochodu [...] w kwocie [...] zł, zakup żywności w kwocie [...] zł, zakup lekarstw w kwocie [...] zł, zakup chemii w kwocie [...]zł, zakup odzieży i obuwia w kwocie [...] zł, razem [...] zł na miesiąc, a także raty podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł. Do oświadczenia dołączono: 1) dowody wpłat składek do [...]; 2) fakturę VAT za energię elektryczną, 3) dowód wpłaty opłaty za akademik w kwocie [...] zł, 4) kopię decyzji Burmistrza [...] z dnia [...]. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2011, 5) wyciąg z rachunku bankowego skarżących w [...] za okres od 5 marca 2015 r. do 24 marca 2015 r. (saldo końcowe w kwocie [...] zł); 6) kopię zaświadczenia Uniwersytetu Medycznego [...] z dnia 9 kwietnia 2015 r., z którego wynika, że [...] skarżących jest studentką farmacji 1 roku studiów stacjonarnych w roku akademickim [...] Mając na uwadze powyższy stan posiadania, Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że nie wykazali oni, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z dnia 10 maja 2015 r. skarżący, zachowując ustawowy termin, złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wnieśli o ponowne rozpoznanie wniosku. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podali, że referendarz sądowy błędnie przyjął, na podstawie pisma z dnia 13 kwietnia 2015 r., że skarżący prowadzą stoisko z lodami i goframi, a także błędną kwotę miesięcznych wydatków, które w rzeczywistości wynoszą [...] zł a nie [...] zł. W ocenie skarżących, bezpodstawne było także założenie, że możliwe jest zarobkowe wykorzystanie posiadanych nieruchomości, a także założenie, że nie są one obciążone prawami osób trzecich. Skarżący wskazali także, że nie posiadają dwóch nieruchomości, a ½ domu z przełomu [..] wieku, nieremontowanego od 1957 r., którego zużycie według rzeczoznawcy wynosiło w 1986 r. ponad 60% oraz budynek gospodarczy – stodołę z klepiskiem o wartości ruiny, z jedną ścianą zawaloną, wyjaśniając, że stan ten jest wynikiem braku środków. W ocenie skarżących, nie ma możliwości sprzedaży ani wynajęcia przedmiotowych nieruchomości dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych. Ponadto skarżący wskazali, że W.L.Z. ma [...] lat jest po ciężkiej operacji kręgosłupa, zaś Z.Z. ma [...] lata i ma liczne schorzenia układu kostno - ruchowego. W dniu 10 czerwca 2015 r. Sąd ponownie wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 21 dni od doręczenia pisma Sądu, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, ich wniosku o prawo pomocy. Zobowiązanie to obejmowało: - oświadczenie co do tego, który z małżonków pobiera rentę chorobą wraz z dokumentem potwierdzającym jej wysokość; - oświadczenie czy małżonkowie posiadający nieruchomość, dysponują tylko domem o powierzchni 120 m2, czy też są posiadaczami jednocześnie domu o powierzchni 120 m2 oraz mieszkania o powierzchni 120 m2 (należy załączyć stosowne dokumenty na tę okoliczność); - oświadczenie czy skarżący spłacają kredyty, pożyczki oraz załączyć dokumenty dotyczące spłacanego kredytu lub pożyczki, z których wynika na jaki cel, kiedy, w jakiej wysokości i na jaki okres zostały zaciągnięte oraz wysokość miesięcznej raty, harmonogram spłaty rat, pozostała kwota do uiszczenia. Skarżący powyższe wezwanie odebrali w dniu 12 czerwca 2015 r. W zakreślonym terminie, tj. do dnia 3 lipca 2015 r. ani dotychczas nie wykonali zobowiązania Sądu. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Oceniając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazali w sposób dostatecznie przekonujący, iż znajdują się w wyżej opisanej sytuacji. Mając bowiem na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżących stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w formularzu podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, posiadają: dom o pow. 120 m kw., mieszkanie o pow. 120 m kw., grunty rolne o pow. 16 ha, uzyskują dochody w wysokości ok. [...] tys. zł na rok. Z pisma skarżących z dnia 9 lutego 2015 r., będącego uzupełnieniem skargi, wynikało także, że jedno z nich pobiera rentę chorobą, mieszkają sami bez dzieci, mają [...] lata. Z akt sprawy wnikało nadto, że skarżący mają zaległości w spłacie podatków lokalnych, które według ich oświadczenia, uniemożliwiają zaciągnięcie kredytu na zagospodarowanie posiadanych gruntów (pismo z dnia 13 lutego 2015 r.). Złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących, dlatego zostali oni wezwani dwukrotnie pismami z dnia 31 marca 2015 r. oraz z dnia 10 czerwca 2015 r. do uzupełnienia danych i przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających wykazany stan posiadania i wysokość dochodów. Zdaniem Sądu, wystosowane wezwania nie zostały wykonane w sposób rzetelny. Pierwsze – zostało wykonane wybiórczo (skarżący nie przedłożyli zaświadczeń [...] o otrzymanych dopłatach lub kopii decyzji w tych sprawach, wyciągów bankowych za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 marca 2015 r., wszystkich dokumentów obrazujących ponoszone wydatki, dokumentów potwierdzających dochody z rolnictwa i z renty ani oświadczenia o sposobie wykorzystania mieszkania o pow. 120 m kw.). Na drugie wezwanie nie udzielono żadnej odpowiedzi. Ponadto skarżący nie skorzystali z możliwości uzupełnienia danych przy okazji składania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2015 r., który zawiera jedynie polemikę z uzasadnieniem ww. orzeczenia. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2015 r., skarżący oświadczyli, że otrzymują dopłaty do rolnictwa. Fakt ten udokumentowano wyciągiem z rachunku bankowego za okres od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r., z którego wynika, że w miesiącu tym otrzymali dopłaty w kwocie [...] zł. Na podstawie nadesłanego wyciągu bankowego z jednego tylko miesiąca, nie sposób stwierdzić czy są to wszystkie otrzymane w okresie od grudnia 2014 r. do końca marca br. dopłaty do rolnictwa; wyciąg ten nie pozwala także na zidentyfikowanie rodzaju przyznanych płatności. Należy nadmienić, że z akt sprawy wynika, że skarżący posiadają nieruchomości sklasyfikowane m.in. jako użytki rolne, las i prowadzili różne rodzaje działalności (działalność leśną i rolną). Należy zauważyć nadto, że skarżący oświadczyli, iż uzyskują dochody ze sprzedaży owoców, orzechów, poziomek w kwocie [...] zł rocznie, jednakże dochody nie zostały właściwie udokumentowane pomimo wezwania w tym zakresie. Wątpliwości budzi także aktualność danych dotyczących wysokości wykazywanej renty w kwocie [...] zł rocznie, brak jest bowiem stosownego dokumentu potwierdzającego ww. kwotę, ale też osoby, której przyznano to świadczenie. Z wyciągu bankowego wynika, że w marcu otrzymali rentę chorobową w wysokości [...] zł, co daje rocznie [...] zł, nie zaś [...] zł. W ocenie Sądu, nie poddają się weryfikacji oświadczenia skarżących co do wysokości ponoszonych wydatków. Udokumentowano bowiem jedynie wydatek na akademik studiującej stacjonarnie na Uniwersytecie Medycznym [...] w kwocie [...] zł, składki [...]oraz opłatę za energię elektryczną kwocie [...] zł. Na wysokość wydatku z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego wskazywać ma przedłożona kopia decyzji za 2011 r. Dodatkowo, z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący oprócz wymienionych w piśmie z 15 kwietnia 2015 r. wydatków w kwocie [...] zł spłacają także kredyty; w marcu 2015 r. były to dwa przelewy na rachunek wewnętrzny kwot [...] zł oraz [...] zł, w tytułach wskazano dwa różne numery umów kredytowych zaciągniętych przez każdego ze skarżących. Skarżący nie składali wcześniej oświadczeń w zakresie obciążenia ich budżetu domowego ratami kredytów. Ponadto, odnośnie do oświadczeń w zakresie dochodów, Sąd zauważył, że w formularzu skarżący podali, że dochody te wynoszą ok. [...] zł, w piśmie z dnia 15 kwietnia 2015 r. wskazano już na kwotę [...] zł rocznie (co daje miesięcznie [...] zł). Po pierwsze, oznacza to, że wykazane miesięczne wydatki w kwocie [...] zł przewyższają wykazane dochody. Po drugie, kwota przekroczenia miesięcznych dochodów znacznie wzrasta jeśli do wydatków doliczy się spłatę rat kredytów w kwocie [...] zł miesięcznie. Oświadczenia w zakresie dochodów i wydatków zatem budzą uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. W ocenie Sądu, skarżący uniemożliwili także zweryfikowanie oświadczenia w zakresie posiadanych nieruchomości. W formularzu wskazano na trzy nieruchomości: grunty o pow. 16 ha oraz dwie nieruchomości budynkowe: dom o pow. 120 m kw. oraz mieszkanie o takiej też powierzchni. Skarżący w wezwaniu z dnia 31 marca 2015 r. zobowiązani byli do złożenia oświadczenia odnośnie mieszkania o pow. 120 m kw., w jaki sposób i przez kogo jest wykorzystywane, nie udzielili żadnych informacji w tym zakresie. W sprzeciwie skarżący jedynie ogólnie wskazali, że nie posiadają dwóch nieruchomości budynkowych do wynajęcia, nie wyjaśniając w dalszym ciągu kwestii związanych z posiadanym mieszkaniem. Skarżący nie odpowiedzieli także w tym zakresie na kolejne wezwanie Sądu z dnia 10 czerwca 2015 r. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż złożone przez skarżących oświadczenia – w formularzu z dnia [...] r., w pismach: z dnia 9 lutego 2015 r., z dnia 13 lutego 2015 r., z dnia 15 kwietnia 2015 r., z dnia 10 maja 2015 r. – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych oraz stanu majątkowego wnioskodawców. Skarżący, pomimo stosownych wezwań, nie udokumentowali wszystkich otrzymywanych dochodów, nie ujawnili faktu spłacania dwóch kredytów, nie potwierdzili stanu posiadania dwóch nieruchomości, nie wykazali sposobu ich wykorzystywania. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu wskazać należy na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podniesiono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10 podniesiono, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawców, nie można dokonać oceny czy spełniają oni ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.