I SA/Sz 333/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa po rozpoznaniu w dniu [...]r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu za lata [...] wraz z odsetkami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. R. G., wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, w dniu [...] roku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyżej wymieniony wyjaśnił, że po opuszczeni zakładu karnego ma trudności ze znalezieniem pracy, wobec czego utrzymuje się głównie z prac dorywczych. Wnioskujący wskazał, że od [...]r. podjął pracę, z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto – jednakże do dnia złożenia wniosku, nie otrzymał jeszcze pierwszej wypłaty. R. G. podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, gdyż "pobyt w zakładzie karnym wpłynął negatywnie na jego życie rodzinne". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że posiada dom o powierzchni [...] m2, natomiast innych nieruchomości nie posiada, nie ma również żadnych zasobów pieniężnych, tj. oszczędności ani papierów wartościowych. Zarządzeniem z dnia [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wezwał skarżącego do przedłożenia: - zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości miesięcznego wynagrodzenia netto oraz od kiedy jest zatrudniony i czy skarżący otrzymał wynagrodzenie za miesiąc maj i w jakiej wysokości, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokości z ostatnich dwóch miesięcy, - dodatkowego oświadczenia skarżącego o sytuacji rodzinnej, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy zamieszkuje wspólnie z żoną i innymi członkami rodziny, w jakiej wysokości osoby te partycypują w utrzymaniu domu o powierzchni [...] m. kw., - wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z ich stanem z okresu ostatnich [...] miesięcy, - odpisu decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za [...] r. Odpowiadając na wezwanie Sądu, R. G. przesłał oświadczenie, z którego wynika, że mieszka wraz z żoną, teściową oraz nieletnią córką. Skarżący wyjaśnił, że z żoną jest w separacji, jednakże z powodu braku pieniędzy nie wystąpił do sądu o jej orzeczenie. Następnie wskazał, iż dom utrzymywała żona i teściowa, gdyż skarżący z powodu braku pracy, nie był w stanie im pomagać; aktualnie, bardzo niskie wynagrodzenie za pracę, które otrzymuje od [...]r., pozwala na partycypowanie w kosztach utrzymania domu w niewielkim stopniu. Wnioskodawca dodał, że sytuacja materialna jego rodziny jest bardzo ciężka, albowiem nie byli w stanie na bieżąco opłacać wszystkich rachunków, wskutek czego powstało zadłużenie z tytułu nieuiszczania opłat za gaz, wodę, ścieki oraz podatek od nieruchomości. Skarżący nadmienił, że żona wzięła kredyt na spłatę zaległości. Wyżej wymieniony oświadczył także, iż nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych. R. G. do pisma załączył: miesięczne zestawienie wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny, z którego wynika, iż rodzina miesięcznie wydaje ponad [...] zł na konieczne utrzymanie, zaświadczenie o zarobkach, ze wskazaniem, iż w miesiącu [...]r. skarżący uzyskał wynagrodzenie w kwocie [...] zł (brutto), potwierdzenie wpłaty gotówkowej z dnia [...]r. w wysokości [...] zł tytułem spłaty raty, kserokopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł, kserokopię faktury VAT z dnia [...] r. za wodę w kwocie [...] zł, kserokopię faktury VAT z dnia [...] r. za ścieki w wysokości [...] zł, wezwanie do zapłaty kwoty [...] zł z dnia [...] r., kserokopie [...] rachunków za energię wystawionych w okresie od [...] r. na łączną kwotę [...] zł, kserokopię faktury za paliwo gazowe i usługi dystrybucji z dnia [...] r. na kwotę [...] zł, pismo w sprawie rozłożenia na [...] raty należności z tytułu dostarczania paliwa gazowego, fakturę VAT z dnia [...] r. za wywóz odpadów komunalnych w wysokości [...] zł, dowód wpłaty kwoty [...] zł w dniu [...] r. za [...] (według oświadczenia wnioskodawcy – za internet). Zarządzeniem z dnia [...] r. R. G. został ponownie wezwany do uzupełnienia nadesłanej dokumentacji o: - dokumenty wskazujące na źródło i wysokość dochodów domowników tj. teściowej (odcinek renty, emerytury) oraz żony G. G. (zaświadczenie o wynagrodzeniu, odpis zeznania podatkowego z prowadzonej działalności), - zaświadczenia z miejskiego ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu lub nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej oraz wysokości otrzymywanego ewentualnie zasiłku, - wykazu posiadanych rachunków bankowych skarżącego i żony oraz wyciągów potwierdzających stan i obroty na tych rachunkach z okresu ostatnich trzech miesięcy, - odpisu zeznania podatkowego za [...] r. złożonego przez skarżącego oraz żonę wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym. Wykonując powyższe zarządzenie Skarżący w dniu [...] r. złożył w tutejszym Sądzie oświadczenie, że wraz z żoną nie posiada rachunków bankowych od [...] lat. Ponadto, przekazał roczne obliczenie podatku przez organ rentowy podatnika G. G., z którego wynika, iż uzyskała ona przychód w kwocie [...] zł; decyzję o waloryzacji emerytury, na mocy której organ orzekł, że wysokość świadczenia do wypłaty wyżej wymienionej od [...] r. wynosi miesięcznie [...] zł. W zeznaniu o wysokości uzyskiwanego przychodu, wysokości dokonanych obliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok [...]żona skarżącego zadeklarowała przychody z działalności prowadzonej na własne nazwisko w [...] roku w wysokości [...] zł. Z załączonego przekazu pocztowego wynika, że L. L. (teściowa) w miesiącu [...] roku uzyskała świadczenie w kwocie [...] zł. W zaświadczeniu z Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wskazano, że G. i R. G. nie pobierają świadczeń rodzinnych z tamtejszego Ośrodka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy). W ocenie Sądu wniosek R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania koszty sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł) oraz ustanowienie pełnomocnika, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków, związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Sytuacja, w której brak jest możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, zachodzi tylko wtedy gdy wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku albo uzyskiwane środki pieniężne są bardzo ograniczono w ten sposób, że istnieje realne zagrożenie egzystencji. Użyty w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wprawdzie skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z małżonką pozostaje w faktycznej separacji, ale jednocześnie wykazał, iż zamieszkuje razem z żoną i teściową, ponosząc wspólne wydatki na utrzymanie domu. Okoliczność ta, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Na podstawie art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy, w tym również w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Powyższe stanowisko odnosi się do sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, jak i wobec małżonków nieprowadzących od lat wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkających oddzielnie – będących w tzw. separacji faktycznej. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, G. i R. G. posiadają dom o powierzchni [...] m2, rodzina utrzymuje się w chwili obecnej z następujących źródeł dochodu: z wynagrodzenia R. G. w wysokości [...] zł (brutto), miesięcznie, otrzymywanego przez wnioskodawcę na podstawie umowy o pracę, z emerytury teściowej w kwocie [...] zł (netto) miesięcznie oraz emerytury G. G. – w kwocie [...] zł (netto) miesięcznie, a także z jej przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około [...] zł (brutto) miesięcznie. Z powyższego wynika, że Skarżący ze środków pieniężnych w łącznej wysokości około [...] zł miesięcznie, ponosi (wraz z osobami bliskimi) koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. opłaty za prąd, gaz, wodę, ścieki, wywóz odpadów, internet oraz spłatę raty kredytu w wysokości około [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadnieniem przyznania dofinansowania kosztów sądowych z Budżetu Państwa, zdaniem Sądu, nie może być w szczególności wskazywana przez skarżącego spłata rat kredytu. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż fakt spłacania zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, albowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygnatura akt I OZ 83/06). Nie stanowią również takiej okoliczności zaległości w spłacie należności za media, na którą powołuje się skarżący. Na marginesie, zdziwienie może budzić fakt, że przy stałych dochodach rodziny (małżonki, teściowej) w kwocie ok. [...] zł (netto) wskazane zaległości w ogóle powstały. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.